Кіріспе

Католик шіркеуінің басшысы 1464-1471 жылдары. Папа Пауль II (Пауль II; 23 ақпан 1417 – 26 шілде 1471), Пьетро Барбо деген атпен туған, 30 тамыз 1464 жылдан өліміне дейін Католик шіркеуінің басшысы және Папалық мемлекеттердің билеушісі болды. Оның анасының туысы Евгений IV папа болған кезде Барбо саудагерлік білім алудан діни білімге көшті. Шіркеудегі оның өрлеуі салыстырмалы түрде жылдам болды. 1464 жылы папа болып сайланған Пауль көптеген өнер туындылары мен ескі заттарды жинады.

Ерте өмір

Пьетро Барбо Венецияда Никколо мен Поликсена Кондульмердің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы Папа Евгений IV (1431–1447 жж.) қарындасы болды. Әкесі арқылы ол Барбо әулетінің мүшесі еді. Оның рухани мансапты таңдауына, саудагерлік білім алғаннан кейін, оның емілгісінің папа болып сайлануы түрткіс болды. Оның мансабындағы өрлеуі жылдам болды. Ол Болонья архидиаконы, Сервия және Виченца епископы болды, ал 1440 жылы кардинал-диакон атанды. Барбо жомарттығымен танымал болды. Егер папа болып сайланса, жазғы ыстықтан сақтану үшін әрбір кардиналға вилла сатып алатынын айтуға болатын. 1441 жылдан бері Санта-Мария ин Сильвис аббаттығының лаик аббаты болғаннан кейін, 1445 жылы Джулиано Чезариниден кейін Ватикан базиликасының архиерейі болды. Барбо Евгений IV, Николай V және Каликст III кезінде зор ықпалға ие болды, бірақ Пий II кезінде оның ықпалы азайды. Қазіргі он тоғыз кардиналдың он төртінің көпшілігімен сайланды. Оның сайлануына себеп болғандардың бірі – кейбір кардиналдардың оның ізашарының саясатына наразы болуы еді. Пауыл II билікке келгеннен кейін үш жыл ішінде біржолғы кеңес шақыруға міндетті болды. Бірақ бұл талаптар Пауыл II-нің қалауынша өзгертілді, және бұл әрекет кардиналдар кеңесінің сенімін жоғалтты. Милан герцогінің елшісі 21 қыркүйекте басталған капитуляцияны тоқтатудың себебін Папалық штаттардағы Папаның абсолюттік монархиясын шектеуді рухани мәселелердегі оның жалғыз билігін шектеумен байланыстырды. Коронациядан кейін Пауыл қашықтап, қол жеткізу қиын болды: қабылдаулар тек түнгі уақытта ғана өткізілді, тіпті жақын достары да онымен кездесу үшін екі апта күтуге мәжбүр болды. Оның күдікке толы екені жиі айтылды. Пауыл жұрт алдында қызыл түспен боянып жүрді, бірақ одан бас тартуға көндірді. Венециялық және Сан-Марко кардиналы болғандықтан Марктан бас тарту туралы әңгімеге қарағанда, бұл жиі қайталанды, өйткені бұл Венецияның соғыс шақыруы болды. Ол өзі үшін "алмаз, сапфир, зүбәржат, топаз, ірі інжу-маржан және барлық түрлі асыл тастармен" қапталған папалық тәж жасатты.

Қақтығыстар

Оның ең ауыр мәселесі – кардиналдарды есімдерін жарияламай, құпия түрде (pectore) дайындау тәжірибесін теріс пайдалану болды. Жаңа кардиналдарды тағайындап, оған адал адамдардың санын арттыруға құштар болған Пауыл, капитуляция шартымен шектелді, ол жаңа мүшелерді тағайындауда коллегияның даусының болуын қажет етті. 1464-65 жылдардың қысында Пауыл екі құпия кардиналды дайындады, бірақ екеуі де есімдері жарияланбастан қайтыс болды. Рим Папасы болған төртінші жылы, 18 қыркүйекте 1467 жылы ол сегіз жаңа кардиналды тағайындады. Бес кандидатты патшалар таңдады, олар Кипрдің II Джеймсін, Англияның IV Эдуардын, Францияның XI Людовигін, Венгрияның Маттиас Корвинусын және Неапольдің I Фердинанын қанағаттандырды; бірі францискан орденінің қабілетті басшысы болды, ал соңғы екеуі – оның ескі ұстазы мен бірінші кардинал туысы болды. 21 қарашада 1468 жылы тағы екі кардинал туысы қосылды. Оның құпиялылығы мен параноясының күшеюінің белгісі ретінде, ол сол консисторияда тағы екі кардиналды, ал 1471 жылдың басында тағы төртеуін құпия түрде дайындады, оларды тек өсиеті арқылы жариялауды жоспарлады. Пауыл II артық қызметтерді жоюға тырысқанда, Папалық құжаттарды жасаумен айналысатын Қысқашалар коллегиясын таратып, шиеленіс тудырды. Риторикалық және поэзиялық дағдылары бар гуманистер бұл лауазымдарда жұмыс істеуден ұзақ жылдар бойы пайда көріп келгендіктен, олардың наразылығы күшті болды. Пауыл Рим академиясына да шабуыл жасады. Бартоломео Платина екеуінің де мүшесі болды және оның Папалық қызметі күрт тоқтатылды, соңында босатылды. 7 шілдеде 1469 жылы босатылғаннан кейін Платина Павел II-нің қызметіне қайта оралуын күтті, бірақ ол оның қызметін қабылдаудан бас тартты. Платина кек алумен қорқытып, ақыры өзінің қатерін орындады, кейін Папа Сикст IV-тің ұсынысымен "Vitae Pontificum Platinæ historici liber de vita Christi ac omnium pontificum qui hactenus ducenti fuere et XX" (1479) атты еңбегін жазды. Платина Павел II-нің мінез-құлқына теріс сипаттама бергені түсінікті. Платинаның айтуынша, Пий II Барбоға Мария Питиссима есімін беруді ұсынған, себебі "оның дұғалары, жалбарынулары мен өтініштері нәтиже бермегенде, оның өтініштеріне көз жасын қосып, оларды тезірек қабылдау үшін тырысқан". Кейбір тарихшылар бұл лақаптың еркектік қасиеттерінің жетіспеушілігіне сілтеме болуы мүмкін екенін, бұл оның гомосексуализмге бейімділігін көрсетеді деп болжайды. Платина өзінің жауының қатыгез және ғылымға қарсы екенін де көрсетеді. Оның бұл пікірлері ғасырлар бойы тарихи көзқарастарға әсер етті, бірақ кейінгі зерттеулер оны жоққа шығарды. Платинаның осы жанжалдан кейінгі жазбалары Павел II-нің беделіне нұқсан келтірсе де, бұл жанжал Римдегі зиялы ортаға одан да зор әсер етті. Питер Партнер былай түсіндіреді: "Бұл оқиғаның ең маңызды салдары – мәдени сәйкестіктің Римде міндетті түрде сақталады деген сенімді нығайту болды". Пауыл II-нің репрессиясынан кейін Рим академиясы діни сипатқа ие болды, өзінің ізденістерін заңдылау үшін теологияға көшті.

Соңғы жылдар

Папа Пауыл Георгий Подебрадты (Богемия королі Георгий) бас тартты, өйткені ол Базель кеңесінің қағидаларын утракистердің пайдасына қолдады. 1465 жылдың тамызында Пауыл II Георгийді Рим трибуналына шақырды. Король келмегендіктен, Пауыл Богемиядағы көтерілісшілермен одақтасып, корольдің поддандыларын адалдық сертінен босатты. 1466 жылдың желтоқсан айында ол Георгийге қарсы айыптау және тақтан алу жазасын жариялады. Георгийдің жақтасы Геймбергтік Григорий Пауылды әдепсіздікке айыптап, Григорийдің өзі де қауымнан қуылды. Корольдің ізгі ниеті Папаны келісуге бейімдеген кезде, Пауыл 1471 жылдың 26 шілдесінде жүрек талмасынан кенеттен қайтыс болды. Оның өлімі туралы хабарлар әртүрлі болды. Бірлері, ол көп мөлшерде қарбыз жеп, ас қорытудың нашарлауынан құлап кеткенін айтты. Енді біреулер (көбінесе понтификтерді сынағандар) оның бір жас жігітпен содомия жасау кезінде қайтыс болғанын мәлімдеді. Дегенмен, оның өлімі Орталық Еуропада билік бос орынды тудырды, әсіресе Подебрадидің өзі сол жылдың наурыз айында қайтыс болғаннан кейін.

Мұра

Пауыл II гуманистік білімнің бейтарап емес қарсыласы болғанымен, ол Папалық мемлекетке баспаның енгізілуін қадағалап, мақұлдады – алғашқысы 1464 жылы Субиакода Арнольд Паннарц пен Конрад Суэйнхайм арқылы, ал 1467 жылы Римде. Оның нәтижесінде кітаптар мен басқа да құжаттар бұрынғы қолжазбаларға қарағанда едәуір көптеп және арзанға қол жетімді болды. Баспа өнері жоғары білім алуға қажетті материалдарды бұрынғыдан да көп адамдардың, соның ішінде діннен безген адамдардың да қолына жеткізді. Осы кезеңде баспа машиналарының өнімдері мемлекеттік бақылауда болды; Пауыл II билік еткен кезде Папалық мемлекеттерінде шығарылған кітаптар көбінесе латын классикалық әдебиетімен және шіркеу мәтіндерімен шектелді. Хроник Стефано Инфессураның республикалық және Папаға қарсы көзқарасы оның күнделігін толық бейтарап емес, бірақ жақсы хабардар куәгер етеді. Бірақ Пауыл II гуманистерге қарсы болғанымен, ол халыққа ойын-сауық ұйымдастырды: 1466 жылы ол карнавалдың маңызды бөлігі болған ат жарысын қаланың басты көшесі – Виа Лата бойымен өткізуге рұқсат берді, ол осы жылдық шарадан кейін Виа дель Корсо деп аталды. Ешкімнің шарадан шет қалуын қаламаған Папа ұлдар, ересек еркектер, қарттар және еврейлер арасында жарыстар ұйымдастырып, әр топқа лайықты сыйлықтар тартты. Ол Италиядағы қандық даулар мен кек алуды азайтуға немесе тоқтатуға, еврейлерге әділ қарауға тырысты. Пауыл II жеке өзінің сәніне құмарлық танытып, өзінің маңыздылығын арттырды. Оның қайтысынан кейін Сикст IV және таңдалған кардиналдар түріктерге қарсы шығындарға жиналған қазынаны тексерді: олар 300 000 дукатқа бағаланған 54 күміс қабыққа толған інжулер, тағы 300 000 дукатқа бағаланған асыл тастар мен қайта өңдеуге арналған алтын, сондай-ақ 7 000 дукат тұратын тамаша алмаз тапты, ол кардинал д’Эстувильге Папаға алдын ала берген ақшаны жабу үшін жіберілді. Ақша бірден табылған жоқ. Ол сонымен қатар 800 асыл тас жинаған. Уильям Фрэнсис Барри оның мінезін «Италиялық сарайлар дұрыс түсінбегенін, олар Папаның ардақты адам бола алатынына ешқашан сенбегенін» деп санайды. Пауыл II мемлекеттік басқаруда ерекше көзге түспеді және Италия үшін маңызды ештеңеге қол жеткізбеді. Дегенмен, ол 1465 жылы Ангильяра графтарының үкіметін тоқтатты.