Жіль Персон де Роберваль: Француз математигінің өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Француз математигі (1602–1675)

Жиль Персон де Робервал (10 тамыз 1602 – 27 қазан 1675), француз математигі, Франциядағы Бове қаласының жанындағы Робервалда дүниеге келді. Оның бастапқы аты Жиль Персон немесе Жиль Персоние болған, ал Робервал – оның туған жері.

Өмірбаян

Рене Декарт сияқты, ол 1627 жылы Ла-Рошель қамалында болды. Сол жылы ол Парижге барды, ал 1631 жылы Париждегі Гервейс колледжінде философия кафедрасына тағайындалды. Екі жыл өткен соң, 1633 жылы, Франция Корольдік колледжінде математика кафедрасын да басқарды. Осы кафедраның иеленушісі (осы жағдайда Робервал) математикалық сұрақтар қоюға және оларды өзінен жақсы шешкен адам пайдасына отставкаға кететін міндеттілікке ие болды. Осыған қарамастан, Робервал өмірінің соңына дейін кафедраны сақтап қалды. Робервал шексіз есептеулер ойлап табылмас бұрын, олардың назарын тек шешімі бар немесе ең оңай шешілетін мәселелерге аударған математиктердің бірі болды – бұл мәселелерді бүгінде шексіз шағын мөлшерлерді немесе лимиттерді қолдану арқылы шешуге болады. Ол беттердің квадратурасын және денелердің кубатурасын зерттеді, оларды кейбір жағдайларда «Бөлшектің әдісі» деп атаған өзіндік әдіспен шешті; бірақ ол әдісін өзі үшін сақтап, жаңалықтың көп бөлігін жоғалтты, ал Бонавентура Кавальери тәуелсіз түрде ұқсас әдісті жариялады. Робервалдың тағы бір жаңалығы – қисық сызықты қозғалатын нүкте арқылы сипаттағанда, қисыққа жанама сызық жүргізудің өте жалпы әдісі, бұл қимыл бірнеше қарапайым қимылдардың нәтижесі болып табылады. Ол сондай-ақ бір қисықты екіншісінен шығару әдісін тапты, оның көмегімен белгілі бір қисықтар мен олардың асимптоталары арасындағы аудандарға тең шекті аудандарды алуға болады. Мұндай қисықтарға, сонымен қатар кейбір квадратураларды жүзеге асыру үшін қолданылатын, Эвангелиста Торричелли «Робервальдық сызықтар» деген ат берді. Робервал мен Рене Декарт арасында Робервалдың ақыл-ойында Декарттың және Пьер де Ферманың қолданған әдістеріне қатысты сын-ескертпелерден туған қызғаныштан туындаған жаман сезім болды; және бұл оны сол кезде Декарт геометрияға енгізген талдау әдістерін сынауға және қарсылық көрсетуге итермеледі. Робервалдың таза математикадан тыс еңбектерінің нәтижесі ретінде ғалам жүйесі туралы еңбекті атап өтуге болады, онда ол Коперниктің гелиоцентрлік жүйесін қолдайды және барлық материя бөлшектеріне өзара тартылыс күші тән дейді, сонымен қатар Роберваль теңгерімінің ерекше түрін ойлап тапты.

Like René Descartes, he was present at the siege of La Rochelle in 1627. In the same year he went to Paris, and in 1631 he was appointed the philosophy chair at Gervais College, Paris. Two years after that, in 1633, he was also made the chair of mathematics at the Royal College of France. A condition of tenure attached to this particular chair was that the holder (Roberval, in this case) would propose mathematical questions for solution, and should resign in favour of any person who solved them better than himself. Notwithstanding this, Roberval was able to keep the chair until his death. Roberval was one of those mathematicians who, just before the invention of the infinitesimal calculus, occupied their attention with problems which are only soluble, or can be most easily solved, by some method involving limits or infinitesimals, which would today be solved by calculus. He worked on the quadrature of surfaces and the cubature of solids, which he accomplished, in some of the simpler cases, by an original method which he called the "Method of Indivisibles"; but he lost much of the credit of the discovery as he kept his method for his own use, while Bonaventura Cavalieri published a similar method which he independently invented. Another of Roberval’s discoveries was a very general method of drawing tangents, by considering a curve as described by a moving point whose motion is the resultant of several simpler motions. He also discovered a method of deriving one curve from another, by means of which finite areas can be obtained equal to the areas between certain curves and their asymptotes. To these curves, which were also applied to effect some quadratures, Evangelista Torricelli gave the name "Robervallian lines." Between Roberval and René Descartes there existed a feeling of ill will, owing to the jealousy aroused in the mind of the former by the criticism that Descartes offered to some of the methods employed by him and by Pierre de Fermat; and this led him to criticize and oppose the analytical methods that Descartes introduced into geometry about this time. As results of Roberval’s labours outside of pure mathematics may be noted a work on the system of the universe, in which he supports the Copernican heliocentric system and attributes a mutual attraction to all particles of matter and also the invention of a special kind of balance, the Roberval Balance.

Шығармалары

"Трайт де Механик дес Пэудс Сотенюс пар дес Пуиссанс сюр дес Планс Инклинез а л’Оризонталь" (1636). Самос Аристотелінің әлем жүйесі (1644). М. де Робервальдың әртүрлі еңбектері (1693).