Кіріспе

Медицинада дененің ішіне қарау үшін қолданылатын процедура, математикадағы ұғым. Эндоскопия – медицинада дененің ішіне қарау үшін қолданылатын процедура. Эндоскопия процедурасы денедегі қуыс мүшелердің немесе қуыстардың ішкі жағын зерттеу үшін эндоскопты пайдаланады. Көптеген басқа медициналық диагностикалық әдістерден айырмашылығы, эндоскоптар тікелей ағзаға енгізіледі. Эндоскопияның түрлері көп. Дененің қай бөлігін зерттеуге және процедураның түріне байланысты эндоскопияны дәрігер немесе хирург жасай алады. Науқас емшара кезінде толыққандай ес білуде немесе анестезиямен болуы мүмкін. Көбінесе "эндоскопия" термині асқазан-ішек жолының жоғарғы бөлігін зерттеуді – эзофагогастродуоденоскопияны білдіреді. Медициналық емес мақсаттар үшін қолданылатын ұқсас құралдар борескоптар деп аталады.

Тарих

Адольф Кусмаул қылыш жұтқан адамдарға таң қалды, олар қылышты көмейлеріне енгізіп, лоқсып кетпейтін. Осыдан бақылау үшін ішкі қуыс түтік енгізуге түрткіс болды; ал келесі шешілуге тиіс мәселе – түтік арқылы жарық қалай өткізу еді, себебі олар әлі де шам мен май шамдарын жарық көзі ретінде пайдаланып жүрген. «Эндоскоп» терминін алғаш рет 1855 жылдың 7 ақпанында инженер-оптик Шарль Шевалье Дезормоның уретроскобына сілтеме жасай қолданды, ал Дезормо өзі бұл терминді бір айдан кейін қолдана бастады. Өзін-өзі жарықтандыратын эндоскоп 1894/5 жылы Шотландиядағы Глазго Корольдік Ауруханасында (электр желісіне қосылған алғашқы ауруханалардың бірінде) Джон Макинтайр жасады, ол осыны дауыс жолдарының зерттеуіне арналған мамандығының бір бөлігі ретінде жасаған.

Медициналық қолданыстар

Эндоскопия асқазан-ішек жүйесіндегі ауру белгілерін анықтау үшін қолданылуы мүмкін, оның ішінде лоқсымау, құсу, іш ауыруы, жұту қиындығы және асқазан-ішек қан кетуі. Ол диагностикада да қолданылады, әсіресе анемия, қан кету, қабыну және асқазан-ішек жүйесінің қатерлі ісіктері сияқты жағдайларды тексеру үшін биопсия жасау арқылы. Барретттің асқазан-ішекшегі бар және екі биопсиядан кейін қатерлі ісік белгілері байқалмаған пациенттерге биопсияны қажеттілікке қарай, бірақ ұсынылған жиіліктен артық емес, жасау ұсынылады.

Қауіптері

Негізгі қауіп-қатерлер – инфекция, тым күшті седация, перфорация, асқазан немесе өңеш қабығының жарылуы және қан кету. Перфорация көбінесе хирургиялық араласуды талап етеді, бірақ кейбір жағдайларда антибиотиктермен және тамырға құйылатын сұйықтықтармен емдеуге болады. Қан кету биопсия жасалған немесе полиптер алынған жерде пайда болуы мүмкін. Мұндай көбінесе шағын қан кетулер өздігінен тоқтауы мүмкін немесе каутеризация арқылы тоқтатылуы мүмкін. Хирургиялық араласу өте сирек қажет болады. Гастроскопия кезінде перфорация мен қан кету сирек кездеседі. Басқа да аз қауіптерге – дәрілік заттарға реакция және пациенттің басқа ауруларына байланысты туындайтын асқынулар жатады. Сондықтан пациенттер өзінің барлық аллергиялық бейімділіктері мен денсаулық проблемалары туралы дәрігеріне хабарлауы керек. Кейде седативті инъекция жасалған жері қысқа мерзімге қабынып, ауыруы мүмкін. Бұл көбінесе қауіпті емес, және бірнеше күнге жылы компрес қолдану көмектеседі. Осы асқынулардың кез келгені туындауы мүмкін, бірақ олардың әрқайсысы өте сирек кездеседі. Дәрігер пациентпен гастроскопия қажеттілігіне байланысты тәуекелдерді толығырақ талқылай алады.

Эндоскопиядан кейін

Процедурадан кейін пациенттің жағдайы эндоскопия бөлмесінде немесе жаңару алаңында, дәрінің әсері толығымен біткенше білікті маман бақылап, қадағалайды. Кейде науқастың жеңіл тамақ ауруы болуы мүмкін, оны тұзды сумен шаю немесе ромашка шайымен емдеуге болады. Бұл бірнеше аптаға созылуы мүмкін немесе мүлдем болмауы мүмкін. Пациент процедура кезінде қолданылған ауадан ісіп кеткендей сезінуі мүмкін. Екі проблема да жеңіл және уақытша. Толық жазылғаннан кейін пациентке әдеттегі тамақтануды қашан қайта бастау керектігі туралы нұсқау беріледі (әдетте бірнеше сағаттан кейін) және үйіне қайтуға рұқсат етіледі. Егер пациентке седация қолданылса, көптеген емдеу орындарында оны үйге басқа адамның алып кетуі және күнінің соңына дейін көлік жүргізуден немесе механизмдермен жұмыс істеуден аулақ болуы талап етіледі. Седациясыз эндоскопия жасаған пациенттер өздігінен шыға алады.