Кіріспе

Совет космонавты және ғарышқа ұшқан алғашқы еврей (1934 жылы туған) Борис Валентинович Волынов (Бори́с Валенти́нович Волы́нов; 18 желтоқсан 1934 жылы туған) – «Союз» бағдарламасы бойынша екі ғарыш миссиясын орындаған совет космонавты: «Союз 5» және «Союз 21». 2019 жылдың қазан айында Алексей Леоновтың қайтыс болуынан кейін, ол алғашқы ғарышкерлер тобының жалғыз тірі қалған мүшесі. Ол сондай-ақ ғарышқа ұшқан алғашқы еврей саналады.

Өмірбаян

Волынов Сібірдегі Иркутск қаласында дүниеге келген, бірақ кейін отбасы көшіп, ол 1952 жылы Кемерово облысындағы Прокопьевск қаласында орта мектепті бітірді. Келесі жылы ол Павлодарда (Қазақстан) негізгі ұшқыш дайындығынан өтті, ал 1955 жылы Новосибирск қаласындағы авиация мектебін бітірді. 1961 жылдың қыркүйегінен 1968 жылдың қаңтарына дейін Жуковский атындағы Әскери-әуе күштері инженерлік академиясының инженерлік факультетінде оқып, ұшқыш-инженер-ғарышкер дипломын алды. Кейін 1980 жылы сол академияда докторлық диссертациясын қорғады. 1982 жылы ғарыш бағдарламасынан кеткен соң, ол сегіз жыл бойы Гагарин ғарышкерлер оқу орталығында аға басшылық қызметін атқарды. 30 жыл Стар-Ситиде қызмет еткеннен кейін, 1990 жылы жас ерекшелігіне байланысты полковник шенімен зейнетке шықты.

Восход 1

1964 жылы Волынов "Восход-1" ғарыш кемесінің экипажына екі бастығының бірі ретінде тағайындалды, бірақ ол және оның экипаж мүшелері Георгий Катис пен Борис Егоров негізгі экипаж болғанмен, жоспарланған ұшырылу күніне үш күн қалғанда құрамнан шығарылды. Сергей Королев бұл шешімге қатты ашуланған деген хабар бар, бірақ Никита Хрущев оған "Тоқта, бұл қажет емес!" деді.

Восход 3

Бірінші "Восход" миссиясына ұшу мүмкіндігінен айырылған Волынов "Восход-3" үшін бір жыл дайындықтан өтті. Ол бастапқыда Георгий Катыспен бірге жаттықты, бірақ Катыстың әкесі Сталиннің тазартуларының бірінде атылғанын КГБ анықтағаннан кейін ол активтік құрамнан шығарылды. Содан кейін ол Виктор Горбаткомен, одан кейін Георгий Шонинмен жұптасты, бірақ Сергей Королев 1966 жылдың 14 қаңтарында қайтыс болғаннан кейін "Восход-3" рейсі ұшырылуға 10 күн қалғанда тоқтатылды. Королевтің орнын баскан Василий Мишин "Союзға" назар аударуға ниеттенгендіктен, миссияны жойды. Волынов кейіннен "Союз" тобына ауыстырылды және кейіннен "Союз-3" үшін қосалқы құрамға тағайындалды. Атмосфераға қайта кірген кезде модульдің парашюттері толық ашылмады, ал түсірілім модулінің түбіндегі жұмсақ қонуға арналған кері ракеталарының істен шығуы модульдің қирауына әкелді және Волыновтың бірнеше тісі сынды.

Союз 21

1976 жылғы 6 шілдеде Волынов пен ұшу инженері Виталий Жолобов "Союз-21" кемесімен "Салют-5" ғарыш станциясына 54-66 күнге ұшырылды. Бірінші рет ғарышқа ұшқан Жолобовтың денсаулығы нашарлағандықтан, экипажды мүмкіндігінше ертерек қайтару туралы шешім қабылданды. Олар 24 тамызда "Союз" кемесіне мінді. Алайда, Волынов "Салюттен" ажыратуға тырысқанда, құлып дұрыс ашылмады. Ғарыш кемесін жылжыту үшін реактивті қозғалтқыштарды іске қосқанда, түйістіру механизмі істен шығып, "Союз" ажыратылды, бірақ "Салютке" жалғасып қалды. Екі ғарыш кемесі де жердегі байланыс шегінен шығып кеткендіктен, тек алғашқы төтенше жағдайлар бойынша нұсқаулар ғана алынды. Волынов екінші рет ажыратуға тырысты, бірақ құлыптарды ғана сәл босата алды. Бұл жағдай толық бір орбита (90 минут) бойы сақталды, содан кейін төтенше жағдайлар бойынша соңғы нұсқаулар келіп, құлыптар ақыры ашылды. "Союз-21" ерте қайтқандықтан, ол қалыпты қалпына келтіру уақытынан тыс қалды және түсіп келе жатқанда күшті желге тап болды, бұл кері реактивті қозғалтқыштардың біркелкі жұмыс істемеуіне әкеп соқты. Ол түн ортасында Қазақстанның Көкшетау қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 200 км жерге қатаң қонды. Жолобовтың ауруына, көрінетін себеп, "Салют" отын бактерілерінен шыққан азот қышқылының газды бөлінуі болды. Алайда, басқа хабарламалар экипаж физикалық жаттығулар бағдарламасын дұрыс орындамаған және ұйқы жетіспегендігін көрсетеді.

Отбасы

Оның анасы Евгения Израильевна Волынова (1910–1991) – педиатр, және Ресейдің Еңбек сіңірген дәрігері атағын алған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол хирург ретінде жұмыс істеді. Оның еврей тегі Волыновтың ғарышқа қабылдануына кедергі келтірді. Әйелі Тамара Федоровна Савинова (1935 ж. т.) металлургия ғылымдарының докторы және Нью-Йорк ғылым академиясының мүшесі. Олардың екі баласы бар: ұлы Андрей (1958 ж. т.) және қызы Татьяна (1965 ж. т.).