Кіріспе

Ағылшын заңгері (1584–1654)

АҚШ Теңіз жауынгерлері корпусының генералы

Джон Селден (16 желтоқсан 1584 – 30 қараша 1654) – ағылшын заңгері, Англияның ежелгі заңдары мен конституциясы, сондай-ақ еврей заңдарының ғалымы. Ол көп салалы білім иесі ретінде танымал болды; Джон Мильтон 1644 жылы Селденді "осы елдегі ең білімді адам" деп атады.

Ерте өмір

Ол Салвингтон ауылында, Батыс Сассекс графтығының Батыс Тарринг округінде (қазір Уортинг қаласының бір бөлігі) дүниеге келді және шіркеуде крещениеден өтті. Ол туған шағын үйі 1959 жылға дейін сақталды, содан кейін электр тогының қысқа тұйықталуынан болған өрт салдарынан қирады. Оның әкесі, Джон Селден де шағын шаруашылықпен айналысты. Оның скрипкадағы шеберлігі әйелі Маргареттің назарын аударған екен, ол жақсы отбасынан шыққан, Растингтондық Томас Бейкердің жалғыз қызы және Кент графтығының ақсүйек отбасынан тараған. Селден Чичестердегі тегін грамматикалық мектепте, Пребендал мектебінде білім алды, ал 1600 жылы Оксфордтағы Харт-Холлға түсті. 1603 жылы ол Лондонның Клиффордс Инн клубына қабылданды, 1604 жылы Ішкі ғибадатханаға (Inner Temple) көшті, ал 1612 жылы адвокаттық практикаға жіберілді. Оның алғашқы демеушісі – антиквар, сэр Роберт Брюс Коттон болды, ол оны Лондон мұнарасында сақталған парламенттік құжаттарды көшіріп, мазмұндауға жұмысқа алған. Селден белгілі бір себептермен сотқа сирек қатысты, бірақ адвокаттар кеңсесінде мүліктік мәмілелер жасаушы және кеңесші ретіндегі тәжірибесі кең және табысты болды.

Заңгер саясатта

1618 жылы оның "Ондықтар тарихы" жарық көрді. Цензура мен лицензиядан өткенімен, ондық жүйенің тарихи негізі туралы бұл диссертация епископтардың алаңдауын тудырып, король Яков І-нің араласуына әкеп соқты. Автор Патшалық кеңеске шақырылып, өз пікірінен бас тартуға мәжбүр болды. Сонымен қатар, оның еңбегі тоқтатылып, оған қарсы жауап беруге ниет білдірген кез келген адамға жауап беруге тыйым салынды. Бұл оқиғалар Селденнің саясатқа қатысуына түрткі болған секілді. Англия Парламентіне сайланбағанмен, ол 1621 жылғы Палатаның құқықтары мен жеңілдіктері туралы протесттің бастамашысы және, мүмкін, авторы болды, ол 18 желтоқсанда Халық үйімен бекітілді. Ол және басқа бірнеше адам тұтқынға алынды, алдымен Тауэрде, кейіннен Лондон шерифі сэр Роберт Дюсидің қарауында болды. Қысқа мерзімдік қамауда болғанда ол ортағасырлық тарихшы Эдмердің "Тарихы" атты еңбегінің басылымын дайындаумен шұғылданды, оны қонақ үй иесі немесе түрмешісі берген қолжазбадан жасады және екі жылдан кейін жариялады.

Парламенттік

1623 жылы Ланкастер округінен Төменгі палатаға сайланды және Джон Кок, Уильям Ной және Джон Пиммен бірге сержант Гланвиллдің сайлау комиссиясының құрамында болды. Ол сондай-ақ Лионның үйінің оқырманы болып тағайындалды, бірақ бұл қызметтен бас тартты. Осы себепті Ішкі храмның төрешілері оған 20 фунт стерлинг айыппұл салып, оны өздерінің қатарынан шығарды. Бірақ бірнеше жылдан кейін ол сот төрешісінің шебері болды. Карл I-нің бірінші Парламентіне (1625) 1878 жылы жарияланған «мүшелердің тізімінен» оның барлық өмірбаяншыларының айғауына қайшы, ол сайланбағаны көрінеді. Карлдың екінші Парламентіне (1626) Уилтширдегі Грейт-Бедвин округінен сайланды және Джордж Виллиерстің қызметтен алынуына белсенді қатысты. Келесі жылы Дарнелл ісінде (Бес рыцарь ісі) корольдік сотта сэр Эдмунд Хэмпденнің адвокаты болды. 1628 жылы Карлдың үшінші Парламентіне Людгершалл, Уилтшир округінен сайланды және Ұлы Хартия петициясын жасауға және қабылдауға қатысты. 1629 жылғы сессияда ол Төменгі палатада тоннаж бен фунт салығының заңсыз жиналуына қарсы резолюцияның қабылдануына жауапты мүшелердің бірі болды және сэр Джон Элиот, Дензил Холлс, Лонг, Валентин, Уильям Строд және басқалармен бірге Тауэрге қайтарылды. Ол он сегіз ай бойы кітаптар мен жазу құралдарынан айырылды. Содан кейін ол архиепископ Лауд оны босатуын ұйымдастырғанға дейін, жағдайлары жеңілдеу Маршалсиаға ауыстырылды. Бірнеше жыл бұрын ол Кенттің 8-ші графы Генри Грейдің үй басқарушысы болып тағайындалған, енді ол зейнеткерлікке шықты. Ол 1640 жылғы Ұзақ Парламентке сайланбады, бірақ күзде шақырылған Ұзақ Парламентке Оксфорд университетінен қарсылықсыз сайланды. Ол епископтыққа қарсы резолюцияға қарсы болды, бұл епископтардың Лордтар палатасынан шығарылуына әкелді және осы мәселеде сэр Харботл Гримстонның аргументтеріне жауап берді. Ол Англия шіркеуінің доктриналарына, тәждің билігіне және азаматтың бостандығына сәйкес протестанттық дінді сақтау үшін Төменгі палатаның протестіне қосылды. Ол әскери комиссиялар мәселесі бойынша патша сарайына да, милиция ордонансы мәселесі бойынша Парламентке де қарсы болды. Ақырында ол король Чарльзға қарсы Парламентті қолдады, өйткені, оның пікірінше, Чарльз заңсыз әрекет етіп отыр; бірақ Сельден Парламенттің де солай істеп жатқанына сенімді емес еді. 1643 жылы ол Вестминстер Ассамблеясының жұмысына қатысты, онда оның эрастиандық көзқарастарына Джордж Гиллеспи қарсылық көрсетті. Сельденнің одақтастары Томас Коулман, Джон Лайтфут және Булстрод Уайтлок болды. 1643 жылдың қазан айында Сельден Төменгі палатаның шешімімен Тауэрдегі кеңсесінің клеркі және жазбалар сақтаушысы болып тағайындалды, бұл міндет 1651 жылы Роллдардың шеберіне берілді. 1645 жылы ол адмиралтействоның парламенттік комиссарларының бірі болып тағайындалды және Кембридждегі Тринити-холлдың шебері болып сайланды, бірақ бұл лауазымды қабылдаудан бас тартты. 1646 жылы ол Салтанатты Лига мен келісімге қол қойды және 1647 жылы монархия кезіндегі қиындықтары үшін Парламент оған 5000 фунт стерлинг төледі.

Соңғы жылдар

1639 жылы Кент графының қайтысынан кейін Селден графтың жесірі, бұрынғы Элизабет Талботпен бірге тұрақты түрде бір шатыр астында өмір сүрді. Олардың үйленгеніне сенімділер, бірақ олардың некесі көпшілікке жарияланбаған көрінеді. Ол 1659 жылы Бодлей кітапханасының қорына қосылған әйгілі кітапхананы жинады. Грек, араб, еврей және латын тілдеріндегі көптеген еңбектермен қатар, онда Кодекс Мендоса және Қытайдың Селден картасы да болды. Ол 30 қараша 1654 жылы Лондонның Уайтфрайрстағы монастырь үйінде қайтыс болды және Лондонның Храм шіркеуіне жерленді. Оның қабірі бүгінде осы шіркеудің еденіндегі шыны тақталар арқылы анық көрінеді. Сонымен қатар, ол Храм шіркеуінің оңтүстік жағындағы ескерткіш жазу арқылы еске алынады. Оның қайтысынан екі ғасырдан астам уақыт өткен соң, 1880 жылы Иннер-Темплдің судьялары Вест-Таррингтегі Сент-Эндрю шіркеуінде оның есіміне арнап мыс тақта орнатты.

Шығармалары

Селден көп еңбек еткен ғалым және жазушы ретінде танымал болды. Алғашқы кітаптары ағылшын тарихына арналған.

Ағылшын тарихы мен көне заттары

1610 жылы оның үш еңбегі жарық көрді: Jani Anglorum Facies Altera (Англиялық Янустың екінші жағы [немесе екі жақтысы]) және Англияның Epinomis, онда Генрих II-ге дейінгі ағылшын құқығының дамуы туралы айтылған; сондай-ақ The Duello, немесе Жеке Дуэль, онда Нормандық жаулап алудан бастап Англиядағы сот төрелігінің тарихы зерттелген. 1613 жылы ол Майкл Дрейтонның «Поли-Ольбион» поэмасының алғашқы он сегіз әніне түсіндірмелер, цитаталар мен сілтемелер қосып, бірнеше жазбалар ұсынды. 1614 жылы «Құрметті лауазымдар» атты еңбегі жарық көрді, ол кемшіліктері мен толық еместігіне қарамастан, ғасырлар бойына маңызды туынды болып қала берді. 1631 жылы ол үлкен және жаңа өңделген басылымда қайта басылды және Селденге досы Бен Джонсоннан «әдеби монарх» деген мақтауға ие болды. 1615 жылы 1607 жылы жазылған «Analecton Anglobritannicon» жарияланды, ол Нормандық жаулап алуға дейінгі Англияның әкімшілік басқаруы туралы есеп берді; оның тақырыбы мен мазмұны Франсуа Отманның «Franco Gallia» еңбегін еске түсірді. 1616 жылы Джон Фортескьюдің «De laudibus legum Angliae» және Ральф де Хенгемнің «Summae magna et parva» еңбектеріне түсіндірмелер жарық көрді. 1618 жылы оның «Ондықтар тарихы» атты даулы еңбегі жарық көрді. Алдағы дауылдың бірінші белгісі 1619 жылы Селденге қарсы жазылған, екі бөлімнен тұратын «Sacrilege Sacredly Handled» кітабы болды, онда Джеймс Семпиллдің кейбір шағымдарына жауап берілді. Селден қарсылық білдірді, бірақ көп ұзамай оның үні тыныштырылды. Ричард Тиллесли (1582–1621) («Animadversions upon M. Seldens History of Tithes, 1619») және Ричард Монтегю («Diatribae upon the first part of the late History of Tithes, 1621») осы еңбекке шабуыл жасады. Уильям Склейтер («The Quaestion of Tythes Revised, 1623») және Стивен Неттлс («Answer to the Jewish Part of Mr. Selden's History of Tithes 1625») оған жауап берді. Онда Селден ондық берудің канондық емес, азаматтық құқыққа байланысты екенін көрсетуге тырысты. Ол сондай-ақ ежелгі еврейлердің ондыққа қатысты әдет-ғұрыптарының күрделілігін атап өтті. Бұл еңбек ағылшын тарихнамасының тарихындағы маңызды кезең болды, өйткені ол тарихи баяндаманы антикварлық филологиялық зерттеумен біріктірді, бұл екі тәсіл бұрын ерекше саналған. 1623 жылы ол Эдмердің «Historia Novarum» еңбегінің басылымын шығарды. Ол қосымшаларда Дұңғыр кітабынан алынған ақпаратты қамтыды, ол сол кезде жарияланбаған және Вестминстерде төлқұжат көрсету арқылы ғана қарастырылатын түпнұсқада сақталған. 1642 жылы ол «Англия барондығының парламентте отыру кезіндегі артықшылықтары» және «Субъектінің құқықтары мен артықшылықтары туралы әңгіме» еңбектерін жариялады. 1652 жылы ол Сэр Роджер Твисденнің «Historiae Anglicanae scriptores X» еңбегі үшін сөздік жазып, бірнеше қолжазбаларды жинады.

Таяу Шығыстың әдебиеті мен археологиясы

1617 жылы оның "De dis Syris" еңбегі жарық көрді және ол бірден шығыстанушы ретінде танымал атанды. Ол семит мифологиясын зерттеуде салыстырмалы әдісті алғашқылардың бірі болып қолданғанымен ерекшеленеді. Сондай-ақ, 1642 жылы ол Александрия патриархы Евтихийдің араб тіліндегі хроникасының бір бөлігін "Eutychii Aegyptii, Patriarchae Orthodoxorum Alexandrini, ecclesiae suae origines" деген атаумен жариялады. Онда Александрияда діни қызметкерлер мен епископтар арасындағы айырмашылықтың болмауы туралы пікір-таластар қызу дау тудырды, бұл сол кезде Англия шіркеуіндегі маңызды мәселе еді. 1628 жылы сэр Роберт Коттонның ұсынысымен Сельден Патрик Янг пен Ричард Джеймс сияқты тағы екі ғалымның көмегімен Арундель мәрмәрлерінің каталогын жасады.

Иудаизмді зерттеу

Ол өзінің бос уақытын Врестте 1631 жылы жарық көрген *De successionibus in bona defuncti secundum leges Ebraeorum* және *De successione in pontificatum Ebraeorum* еңбектерін жазуға жұмсады. Конституциялық қақтығыс кезінде ол зерттеулермен айналысып, 1640 жылы *De jure naturali et gentium juxta disciplinam Ebraeorum* жариялады. Бұл сол кездегі табиғи құқық туралы теорияға үлес қосты. Джон Милтонның сөздерімен айтқанда, бұл «табиғи және ұлттық заңдар жинағы, ғалымдардың айғақтарымен және математикалық дәлелдермен, барлық пікірлердің, тіпті қателердің де, белгілі, оқылған және салыстырылған жағдайда, шындыққа жетуге көмектесетінін көрсетеді». Ол халықаралық құқық теориясына дамыды, негізінде Нойдың жеті заңы жатыр. 1644 жылы *Dissertatio de anno civili et calendario reipublicae Judaicae* еңбегі, 1646 жылы яһудилер арасындағы неке және ажырасу туралы *Uxor Ebraica* трактаты, ал 1647 жылы ескі ағылшын заң кітабы *Fleta*-ның алғашқы басылымы жарық көрді. 1650 жылы Сельден жоспарлаған «Санхедрин» трилогиясын басып шығаруды бастады. Бұл *De synedriis et prefecturis juridicis veterum Ebraeorum* еңбегінің бірінші бөлігі болды, ал екінші және үшінші бөліктері 1653 және 1655 жылдары жарық көрді. Бұл жұмыстың мақсаты, әсіресе пресвитериандардың яһуди дәстүрінен алынған аргументтер мен мысалдарды пайдалануына қарсы тұру болды; бұл осындай аргументтерді жоққа шығаруға бағытталған терең зерттеу болды және келтірілген дәстүрдің икемділігін көрсетуге арналды.

Халықаралық құқық

Оның "Mare clausum" еңбегі Голландиялық балықшылардың атынан Гроттиус "Еркін теңіз" (Mare liberum) атты еңбегінде алға қойған, ағылшын жағалауларының суларында браконьерлік аулау жасау туралы талаптарды жою мақсатында жазылған. 1635 жылы жариялануының кешігуі, 1630-шы жылдардың басында Селденнің халықтық партияға қарағанда патша сарайына жақын болғанын, тіпті король Карл I-нің жеке құрметіне ие болғанын көрсетеді. Ол он алты немесе он жеті жыл бұрын жазылған, бірақ саяси себептерге байланысты Карлдың ізашары Яков I оны жариялауға тыйым салған. Соңында, "Mare liberum" жарық көргеннен кейін ширек ғасыр өткен соң, ол Карлдың патшалық қолдауымен, мемлекеттік құжаттың бір түрі ретінде және оған арналып басылды. 1637 жылы кеме салығы ісінде Джон Хэмпден, сэр Эдмундтың туысы, және бұрынғы бес салт аттылар ісі бойынша клиенті Селденді қорғауға тартып алмағаны, оның халықтың мүддесіне деген ынтасының бұрынғыдай қызу да, күмәндісіз де болмағанын көрсететін қосымша дәлел болуы мүмкін. Оның соңғы жарияланымы – 1653 жылы голландиялық юрист Теодор Грасуинкель оған және оның "Mare clausum" еңбегіне тағылған айыптаулардан өзін ақтау болды.

Өлгеннен кейін жарық көрген еңбектері

Селденнің бірнеше шағын еңбектері оның қайтысынан кейін алғаш рет жарық көрді, соның ішінде пуритандық басқару кезеңінде (1649–1660), Рождество мерекесіне тыйым салынғанда жазылған 25 желтоқсандағы Христос тууының қорғаны туралы трактат бар. Оның жазбаларының толық жинағы Дэвид Уилкинс тарапынан 1725 және 1726 жылдары 3 томдық фолио түрінде жарияланды. Оның ең белгілі туындысы болған «Үстел басындағы әңгімелер» 1689 жылға дейін жарияланбады. Оны Селденнің хатшысы Ричард Милвард өңдеді, ол «мағынасы мен ойы толығымен Селденге тиесілі» және «сөздердің көп бөлігі» де оның екенін мәлімдейді. Оның түпнұсқалығы кейде күмәндалған.

Көзқарастар

Сельден шіркеу саясатында Эрастиандық позицияға келді. Ол сондай-ақ Кальвинизмге қайшы келетін ерік бостандығына сенді. Артур патша туралы аңызға ол күмәмен қарады, бірақ Артурдың болғанына сенді. "Поли Олбион" туралы пікірлерінде ол друидтердің ежелгі және эзотерикалық ойшылдар болғанын айтты. Друидтердің қалыптасқан бейнесі Иниго Джонстың маскасы арқылы, Сельденнің ежелгі неміс мүсіндеріне негізделген (нақты дәлелі жоқ) реконструкциясынан таратылды.

Еске алу

Селденнің есімі 1887 жылы құрылған, ағылшын құқығы тарихын зерттейтін білімді қоғам – Селден қоғамының атында мәңгіленді. Ол сондай-ақ Салвингтондағы жер-су атауларында еске алынады, оның ішінде оның үйі болған деген "Джон Селден тавернасы", Селден жолы және Селден медициналық орталығы. Вортинг қаласындағы Линдхерст жолындағы "Селден Армз" да оның құрметіне аталған.

Ықпал

Тарихшылар мен тарихи жазу энциклопедиясында айтылғандай, ол "ағылшын тарихи жазуының ортағасырлық антикваризмнен тарихтың ауқымы мен функциясы туралы қазіргі заманғы түсінікке өтуіндегі маңызды рөл атқарды, бұл Ренессанс Англиясында бұрын-соңды көрілмеген деңгейде болды". Оның беделі ұзақ сақталды, Марк Паттисон оны "өзінің партиясының ғана емес, барлық ағылшынның ең білімді адамы" деп атады. Шамамен 1640 жылға қарай Селденнің көзқарастары (Гроцийдікімен бірге) Люциус Кэри, 2-ші виконт Фолклендтің айналасындағы Ұлы Тью тобына зор әсер етті: Уильям Чилингворт, Дадли Диггс, Генри Хаммонд. Осы ортада Селден Томас Гоббспен танысып, дос болды. Олардың саяси ойларында көп ортақ нәрсе болды, бірақ нақты байланыстары толыққанды анықталған жоқ. Ричард Камберленд Селденді Гроций мен Гоббсқа қарағанда табиғи құқық мәселесінде жақтады. Селден Цицероннан кейін "турас ой" тек өзінің бұйрықтары арқылы ғана міндеттілікті тудыра алады деген схоластикалық пікірге қарсы шығып, формальды міндеттілік үшін биліктегі жоғары тұрған тұлғаның болуын қажет етті. "De legibus" еңбегінде Камберленд Селденнің Ной заңдары арқылы ұсынған шешімін қабылдамайды, "De jure naturali" еңбегінде Селденнің одан аз дамыған балама шешімін жақтайды. Соңғысы томист үшін көбірек ортодоксальды, ақылды жанның табиғи қабілеті ретінде интеллектус агенс, оның арасында құдайлық интеллект жеке тұлғалармен тікелей байланыса алады. Мэтью Хейл Гроцийдің меншік туралы теориясын Селденнің міндеттеме туралы көзқарасымен біріктіруге тырысты. Камберленд пен Хейл екеуі де Селденнің кең мағынадағы ізбасарларынан құралған үлкен топқа жатты, олардың көпшілігі Кембриджді бітірген және заңмен айналысқан, сонымен қатар Орландо Бриджман, Езекия Бертон, Джон Холлингс, Ричард Киддер, Эдвард Стиллингфлит, Джон Тиллотсон және Джон Уилкинс кірді. Джанбатиста Вико Гроцийді, Селденді және Самуэль Пуфендорфты "халықтардың табиғи құқығының" "үш ханзадасы" деп атады. Ол олардың көзқарастарын негізгі тұрғыдан сынға алды. Ол өзінің "Автобиографиясында" олар "ұлттардың" әдет-ғұрыпқа негізделген табиғи заңын философтардың адам абстракцияларына негізделген заңдарымен шатастырғанын айтады. Исайя Берлин Виконың Гроций мен Селденге деген құрметі туралы айтады.