Кіріспе

Оресунд бұғазындағы арал Вен (ескі шведше Хвен) – Швеция мен Данияның Зеландия аралы арасындағы Оресунд бұғазында орналасқан швед аралы. Скене округінің Ландскрона муниципалитетіне қарасты аралдың ауданы және 2020 жылы бойынша 371 тұрғыны бар. 1930 жылдары халық саны шамамен 1300 адамды құрап, ең жоғары деңгейге жеткен. Аралда төрт елді мекен бар: Беквикен, Туна Би, Норреборг және Киркбакен. Арал Дания Ренессансы кезеңіндегі астроном Тихо Брагенің Ураниборг және Стернборг обсерваторияларының орналасқан жері ретінде әйгілі.

География

Арал теңіз деңгейінен 45 метрге дейін көтерілген біртұтас үстірттік. Бұл ең биік нүкте аралдың ортасында орналасқан, қазірде Тихо Браге сарайының және обсерваториясының қалдықтары осы жерде сақталған. Топырағының құнарлылығы мен солтүстік жағдайларға сәйкес қоңыл температуралық климатының арқасында жер бедері құнарлы. Топырағы мореналық сазды топырақ болғандықтан, ауыл шаруашылығына өте қолайлы. Бұл – макарон өнімдерін жасауға қолданылатын қатты бидай (Triticum durum) өсіруге болатын Еуропаның ең солтүстік аймақтарының бірі. Амагер және Салтхолм сияқты салыстырмалы түрде жазық аралдардан өзгеше, Вен аралдары Өресундтан тік және әсерлі жағалауларымен көтеріледі. Бұл арал Зеландия және Сканиядан, сондай-ақ Балтық теңізінде жүзетін барлық кемелерден оңай көрінеді. Оның оңтүстік жағалауы Довердің ақ жартастарына, Мёнс Клинтке және Аркона мүйісіне ұқсас, бірақ құмның көп болуы және саздың аздығына байланысты жартастар ақтан гөрі сары түсті. Жағалаудың барлық бөлігінде арал теңізге қарай тік құлайды, мұнда Өресунд тасты жағажаймен қосылады. Бұл тік жағалау "Бэккафол" деп аталады. Веннің "Бэккафолы" 1990 жылы құрылған табиғат қорығы. Ірі орман жоқ, бірақ жағалауға жақын жерлерде және биіктігі біршама жоғарырақ жерлерде кішкентай ағаш тоғдары кездеседі. Климаты аралда жалпы алғанда Өресунд аймағындағы жазық жағалаулардың климатына ұқсас. Аралда үш кішкентай балық аулау порты бар: Бэквикен (одан Ландскронаға шағын паромдар жүреді), Норреборг және Киркбакен. Соңғысы оңтүстік-батыс жағалауда, ескі шіркеудің (Сант Ибб) төменгі жағында орналасқан. Бұл жағалау "Бэккафол" деп аталады.

Тарих

Бұл арал тарихи тұрғыдан Данияның билігінде болды. Даниялық астроном Тихо Браге (1546–1601) 1576–1596 жылдары Ураниборг және Стернборг атты екі обсерватория салды. Обсерваториялар арал тұрғындарымен бірлесіп, Тихо Браге билік еткен кезеңде салынды. 1658 жылы шведтер бақылауға алды, себебі Роскильде шарты бойынша Сканнияның қалған бөлігі Швецияға берілді. Арал туралы аталған шартта нақты мәлімет жоқ, ал даниялықтардың пікірінше, ол Сканния емес, Зеландияның құрамында болғандықтан, Дания билігінде қалған. Шведтер бұл пікірмен келіспей, 1658 жылдың 6 мамырында аралды басып алу үшін әскер жіберді. Швецияға берілуі 1660 жылы Копенгаген шартымен расталды. Бұл оқиғаның 350 жылдығы 2010 жылы аралда тойланды. Аралда екі шіркеу орналасқан. Ескі шіркеу – Санкт-Ибб шіркеуі, аралдың батыс жағалауына жақын, шіркеу алаңының үстінде, Данияның Рунгстед қаласына қарай орналасқан. Ол 13 ғасырда салынған және тойлар үшін танымал шіркеу. Жаңа шіркеу, қазір мұражайға айналған, аралдың орталығында, астроном Тихо Браге салған екі обсерваторияның бірі – Ураниборгтың жанында орналасқан. 379 Huenna астероиды, Марс пен Юпитер арасында айналатын, Ven атымен аталады. Ven-нен Ландскронаға, ал жаз айларында ғана Хельсинборг пен Копенгагенге паром қатынайды. Паромдар Бэквикенде тоқтайды. Арал, әсіресе жаз айларында, танымал туристік орын. Оны кейде «Эресунның інжуы» деп те атайды. Жері тыңайғандықтан, егіншілікке өте қолайлы. Дүрбілі бидай мен жүзім өсіріледі.

Мәдениеттегі бейнелеу

Венге кері түсу Габриэль Йонссонның "Вид вактэн" өлеңінде есімдерін табасыз. Ол сонымен қатар "Flicka från Backafall" ("Backafall қызы") әнін де жазған.

Гольф алаңдары

Арал 1972 жылы Гёста Карлссон құрған Сент-Ибб гольф клубының орны. Ол сонымен қатар жақын орналасқан Барсебек Г&КК-ні де басқарды. Тоғыз лункадан тұратын, 68 парлы гольф алаңы 2000–2010 жылдар аралығында Швеция гольф турының кәсіби турнирі – St Ibb Open-ге төңкерілді.