Роджер Элиот Фрай: Суретші және сыншы өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Ағылшын суретшісі және сыншысы (1866–1934)

Роджер Эллиот Фрай (14 желтоқсан 1866 – 9 қыркүйек 1934) – ағылшын суретшісі және сыншысы, Блумсбери тобының мүшесі. Ескі шеберлерді зерттеудегі білімімен танымал болған ол француз суретінің соңғы дамуының жақтаушысы атанды және осы бағытқа пост-импрессионизм деп ат қойды. Ұлыбританияда заманауи өнер туралы халықтың білуін қамтамасыз еткен алғашқы тұлға болды, суреттердің формальды ерекшеліктерін олардың бейнелеу мазмұнынан туындайтын "байланысты идеяларға" қарағанда басымдық берді. Өнер тарихшысы Кеннет Кларк оны "Раскиннен бері таңдауға ең зор ықпал еткен, егер таңдау бір адамның күшімен өзгере алатын болса, оны Роджер Фрай өзгертті" деп сипаттады. Фрайдың ықпалына түскен таңдау негізінен ағылшын тілді әлемге тән болды, ал оның жетістігінің көп бөлігі білімді жұртшылықты париждік авангардтың соңғы көркемдік жетістіктерінің қызықты нұсқасымен таныстыруда болды.

Өмір

1866 жылы Лондонда судья Эдвард Фрайдың ұлы болып дүниеге келген ол Хайгейттегі бай квакер отбасында өсті. Оның бауырлары – Джоан Мэри Фрай, Агнес Фрай және Марджери Фрай; Марджери Оксфордтың Сомервилл колледжінің директоры болды. Фрай Клифтон колледжінде және Кингс колледжінде оқыды, ол Conversazione Society-нің мүшесі болды, онда Джон МакТаггарт және Голдсворти Лоуес Дикинсон сияқты, өнерге деген қызығушылығының негізін қалаған еркін ойлы адамдармен бірге болды. Табиғат ғылымдары бойынша үздік нәтиже көрсеткеннен кейін ол Парижге, содан кейін Италияға өнерді оқуға барып, ақырында пейзаж суретіне маманданған. 1896 жылы суретші Хелен Кумбеге үйленді, олардың Памела мен Джулиан есімді екі баласы болды. Бірақ Хелен көп ұзамай ауыр психикалық ауруға шалдықты және 1910 жылы психиатриялық клиникаға жатқызылды, онда ол өмірінің соңына дейін қалды. Фрай өз қарындасы Джоан Фрайдың көмегімен балаларына қамқорлық жасады. Сол жылы Фрай суретшілер Ванесса Белл мен оның күйеуі Клайв Беллмен танысты, және олар арқылы ол Блумсбери тобымен жақындасты. Ванессаның әпкесі, жазушы Вирджиния Вульф кейін Фрай туралы өмірбаянында: «Оның білімі мен тәжірибесі біздің бәріміздікінен артық болды» деп жазды. 1911 жылы Фрай түсік тастағаннан кейін қалпына келген Ванесса Беллмен махаббатқа түсті. Фрай оған күйеуінен жетіспеген нежность пен қамқорлықты көрсетті. Олар өмір бойы жақын достар болып қалды, бірақ 1913 жылы Ванесса Дункан Грантқа ғашық болып, онымен бірге тұруды шешкенде Фрайдың жүрегі сыныққа ұшырады. Суретшілер Нина Хамнетт пен Жозета Коатмелекпен қысқа уақыттық қарым-қатынастардан кейін Фрай да Хелен Мэйтланд Анреппен бақыт тапты. Ол оның өмірінің соңына дейін сенімді серігі болды, бірақ олар ешқашан үйленбеді (оның да бұрынғы некесі бақытсыз болған, мозаика шебері Борис Анреппен). Фрай Лондондағы үйінде құлап, күтпеген жерден қайтыс болды. Оның өлімі Блумсбери тобының мүшелерін терең қайғыға батырды, олар оны оның жомарттығы мен жылылығы үшін жақсы көретін. Ванесса Белл оның табытын безендірді. Фрайдың күлі Кембридждегі Кингс колледжінің шіркеуінің мазасына қойылды. Вирджиния Вульфқа оның өмірбаянын жазу тапсырылды, бірақ ол бұл жұмысқа қиналды, себебі оның отбасы одан кейбір маңызды фактілерді, соның ішінде Ванесса Беллмен болған махаббат оқиғасын жасыруды сұрады.

Born in London in 1866, the son of the judge Edward Fry, he grew up in a wealthy Quaker family in Highgate. His siblings included Joan Mary Fry, Agnes Fry and Margery Fry; Margery was principal of Somerville College, Oxford. Fry was educated at Clifton College and King's College, Cambridge, where he was a member of the Conversazione Society, alongside freethinking men who would shape the foundation of his interest in the arts, including John McTaggart and Goldsworthy Lowes Dickinson. After taking a first in the Natural Science tripos, he went to Paris and then Italy to study art. Eventually he specialised in landscape painting. In 1896, he married the artist Helen Coombe and they subsequently had two children, Pamela and Julian. Helen soon became seriously mentally ill and in 1910 was committed to a mental institution, where she remained for the rest of her life. Fry took over the care of their children with the help of his sister, Joan Fry. That same year, Fry met the artists Vanessa Bell and her husband Clive Bell, and it was through them that he was introduced to the Bloomsbury Group. Vanessa's sister, the author Virginia Woolf later wrote in her biography of Fry that "He had more knowledge and experience than the rest of us put together". In 1911, Fry began an affair with Vanessa Bell, who was recovering from a miscarriage. Fry offered her the tenderness and care she felt was lacking from her husband. They remained lifelong close friends, even though Fry's heart was broken in 1913 when Vanessa fell in love with Duncan Grant and decided to live permanently with him. After short affairs with artists Nina Hamnett and Josette Coatmellec, Fry too found happiness with Helen Maitland Anrep. She became his emotional anchor for the rest of his life, although they never married (she too had had an unhappy first marriage, to the mosaicist Boris Anrep). Fry died unexpectedly after a fall at his home in London. His death caused great sorrow among the members of the Bloomsbury Group, who loved him for his generosity and warmth. Vanessa Bell decorated his coffin. Fry's ashes were placed in the vault of Kings College Chapel in Cambridge. Virginia Woolf was entrusted with writing his biography, a task she found difficult, because his family asked her to omit certain key facts, his love affair with Vanessa Bell among them.

Көркемдік стилі

Суретші ретінде Фрай тәжірибелік ізденістер жасады (оның жұмысына бірнеше абстракциялық туындылар кірді), бірақ оның ең жақсы суреттері – кәсіби портретші болмаса да, тікелей, натуралистік портреттер болды. Ол өнерінде өзінің сезімдерін зерттеді, және біртіндеп оның жеке көзқарастары мен ұстанымдары айқындала түсті. Фрай өзін ұлы суретші деп есептемеді, "кейбір сезімталдық пен талғамға ие, адал суретші" деді. Ол Коудрей паркін өзінің ең жақсы картинасы деп санады: "Мен жасаған нәрселердің арасында ең жақсысы, әйтекеп-ақ, ең толыққандысы".

Мансап

1900-шы жылдары Фрай Лондон университетінің Слэйд көркемсурет мектебінде өнер тарихын оқытуды бастады. 1903 жылы Фрай Ұлыбританиядағы өнер тарихына арналған алғашқы ғылыми журнал – The Burlington Magazine журналын құруға қатысты. Фрай 1909 және 1919 жылдар аралығында оның редакторларының бірі болды (алғашқыда Лайонел Кастпен, содан кейін Каст пен Мор Адеймен), бірақ оның ықпалы өмірінің соңына дейін сақталды: Фрай «Бёрлингтон» журналының консультативтік комитетіне кірді. Фрай 1903 жылдан бастап өмірінің соңына дейін The Burlington журналына жазды: ол балалардың суреттерінен бушман өнеріне дейінгі әртүрлі тақырыптар бойынша екі жүзден астам мақала жариялады. «Бёрлингтон» журналының беттерінен Фрайдың постимпрессионизмге деген қызығушылығының артып бара жатқанын байқауға болады. Фрайдың сыншы ретіндегі беделі постимпрессионист суретшілер туралы жазған мақалаларына негізделген, ал оның ең маңызды теориялық тұжырымы 1920 жылы жарық көрген «Эстетикадағы эссе» еңбегі болып саналады, ол Фрайдың өнер туралы жиырма жыл бойы жазған шығармаларының ішінен таңдалып алынған еңбегі еді. «Эстетикадағы эсседе» Фрай өнерді қарастырудан туындайтын сезім, өнер туындысының формасынан туындайды деп мәлімдейді; яғни, эмоционалдық жауапты сызық, масса, түс және жалпы дизайн қолдану арқылы тудыруға болады. Оның ең үлкен қабілеті – суретшінің маңыздылығын анықтайтын элементтерді сезіну қабілеті еді. Фрай сонымен қатар хат жазуға бейімділігімен көзге түсті, ол өнер немесе адамдар туралы өз ойларын достары мен туыстарына жеткізе алатын. 1906 жылы Фрай Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында суреттер мұрағатының кураторы болып тағайындалды. Бұл сонымен қатар ол Пауль Сезаннның өнерін «жанынан таныған» жыл, суретші қайтыс болған жыл, оның ғылыми қызығушылықтары итальяндық ескі шеберлерден француз заманауи өнеріне қарай ауысты. 1910 жылдың қараша айында Фрай Лондонның Графтон галереясында «Мане және постимпрессионистер» (постимпрессионизм – Фрайдың өзі қолданған термин) көрмесін ұйымдастырды. Бұл көрме Англияда Гоген, Сезанн, Матисс және Ван Гогтарды таныстырған және олардың өнерін көпшілік назарына түсірген алғашқы көрме болды. Көрмеге көпшілік риза болғанымен, сол кездегі пікірлер оңтайлы емес еді. Бұл көрмеге көпшілікке беймәлім өнер туындылары қосылғандықтан болды. Фрай да сынға ұшырады. Көрменің хатшысы Десмонд Маккарти: «Сезанн, Матисс, Серат, Ван Гог, Гоген және Пикассоның туындыларын британдық жұртшылыққа таныстыру арқылы ол өзінің өнер сыншысы ретіндегі беделін ұзақ уақытқа жойды. Жақсы адамдар оны ақылсыз деді, ал басқаларына оның әйелі психиатриялық ауруханада екенін еске салды. Көпшілігі оны адамгершілік пен өнердің бұзушысы және өзін жарнамалаушы деп жариялады», – деді. Алайда «пост-импрессионизмнің» жаттығы уақыт өте келе жоғалады және ақырында көрме өнер мен мәдениет үшін маңызды сәт ретінде танылды. Вирджиния Вулф кейіннен: «1910 жылдың желтоқсан айында немесе сол шамада адам мінез-құлқы өзгерді» деді, бұл көрменің әлемге тигізген әсеріне қатысты. Фрай 1912 жылы Екінші постимпрессионистік көрмені өткізді. Ол Фрайдың қысқа мерзімді романтикалық байланысы болған леди Оттолин Морреллтің демеушілігімен өткізілді. Фрайдың Гилфорд маңындағы Дурбинс деп аталатын үйі болды, оның құрамына өзінің дизайны кірді. Үйде су құятын дәретхана, орталық жылу жүйесі және ақымақ келіншілер болды. Ол 1916 жылға дейін үйді ұстай алмай қалғанша, Лотти Хоуп пен Нелли Боксалды (1912 жылы) жас қызметшілері ретінде жұмысқа алды. Лотти мен Нелли Леонард пен Вирджиния Вулфтың ұсынысы бойынша жұмыс істеуге кетті. 1913 жылы ол Лондонның Фицрой скверінде орналасқан «Омега» шеберханасын құрды, оның мүшелері Ванесса Белл, Дункан Грант және Блумсбери тобының басқа да суретшілері болды. Бұл эксперименттік дизайн ұжымы болды, онда барлық жұмыс анонимді болды, шеберханада жасалған барлық нәрсе, кілемдерден керамикаға дейін, жиһаз бен киімге дейін, тек грек әрпі Ω (Омега) белгіленді. Фрай 1913 жылы журналиске: «Мебель мен маталарға көңіл көтеру рухын енгізу уақыты келді. Біз ұзақ уақыт бойы жайбарақаттылық пен ақымақтыққа ұшырадық», – деді. Леди Оттолин Моррелл мен Мод Кунард сияқты жоғары қоғам өкілдерінен басқа, клиенттердің арасында Вирджиния Вульф, Джордж Бернард Шоу, Х.Г. Уэллс, В.Б. Йейтс және Э.М. Форстер, сондай-ақ Гертруда Стайн болды, ол Фраймен бірге заманауи өнерді жақсы көретін, ол 1910-шы жылдарда Лондонаға келген кезде. Ол Вортицизм қозғалысын құруға бастама жасады. Шеберханалар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ашық болды, бірақ 1919 жылы жабылды. Куртольд галереясында «Омега» шеберханасының суретшілері жасаған дизайн мен декоративтік заттардың ең маңызды коллекцияларының бірі сақталады және 2017 жылы «Блумсбери өнері мен дизайны» атты көрме ұйымдастырылды, онда оның жинағынан көптеген заттар ұсынылды, олардың көпшілігі Роджер Фрайдың өзі Куртольд институтына сыйлаған еді. 2009 жылы өткен бұрынғы көрме «Блумсбериден тыс: Омега шеберханасының дизайны 1913-19» Омега шеберханасының сақталған жұмыс суреттерінің ең ірі коллекциясын қамтыды, ол Фрайдың қызы Памела Диаманд 1958 жылы Куртольд галереясына сыйлаған еді. Лондон суретшілер қауымдастығы 1925 жылы Сэмюэл Куртольд пен Джон Мейнард Кейнс тарапынан құрылды, Роджер Фрайдың ықпалымен, ол екеуінің де досы болды және олардың өнер коллекциялары бойынша кеңес берді. Фрайдың Сэмюэл Куртольдпен байланысы «Бёрлингтон» журналында Куртольд Лондон университетінде өнер тарихы кафедрасын құрғаннан кейін мақталып жазылды, Фрай бұл оның «ұзақ уақыттан бергі қанатындағы арманының күтпеген орындалуы» деп атады. 1933 жылы ол Кембридж университетіндегі Слэйд профессоры болып тағайындалды, бұл Фрайдың қатты қалаған лауазымы еді. 1926 жылдың қыркүйек айында Фрай «The Dial» журналында Серат туралы мақала жариялады. Фрай сонымен қатар символдық ақын Стефан Маллармедің өлеңдерін «өз ләззаты үшін» он жыл бойы аударумен шұғылданды. 1929 және 1934 жылдар аралығында BBC өнерді бағалау формаға сезімталдықпен басталуы керек, жоғары мәдениет өнерін мақтауға бейімділікпен емес екеніне Фрайдың сенімін жеткізетін он екі хабарламадан тұратын серия шығарды. Фрай африкалық мүсін немесе қытай вазасы грек мүсінімен бірдей зерттеуге лайық екенін де айтады. Оның туындыларын Tate Britain, Ashmolean Museum, Leeds Art Gallery, National Portrait Gallery, Scottish National Gallery of Modern Art, Manchester Art Gallery, Somerville College, Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa және Куртольд галереясында көруге болады, ол 1994 жылы Art Fund және басқалардың көмегімен 1928 жылғы автопортретті сатып алды. Куртольдқа Фрайдың картиналары мен декоративтік өнер заттарынан тұратын коллекциясы сонымен қатар Конвей кітапханасында сақталған фотосуреттерді қамтиды, олар архитектуралық суреттерден тұратын коллекциясын цифрлық форматқа көшіру процесін жүргізуде, бұл Куртольд Connects жобасының бір бөлігі. Фрайдың 1927 жылдан 1930 жылға дейін жасаған литографиялары Tate Britain және Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa-да сақталады. Литографиялар Францияда (Кембридж университетінің Тринити колледжінен алынған біреуін қоспағанда) салынған және көптегендері «Ten Architectural Lithographs» портфолиосында жарияланған. 2010 жылдың 20 мамырында Фицрой скверінде мемориалдық тақта ашылды.

In the 1900s, Fry started to teach art history at the Slade School of Fine Art, University College London. In 1903 Fry was involved in the foundation of The Burlington Magazine, the first scholarly periodical dedicated to art history in Britain. Fry was its co editor between 1909 and 1919 (first with Lionel Cust, then with Cust and More Adey) but his influence on it continued until his death: Fry was on the consultative committee of The Burlington since its beginnings and when he left the editorship, following a dispute with Cust and Adey regarding the editorial policy on modern art, he was able to use his influence on the committee to choose the successor he considered appropriate, Robert Rattray Tatlock. Fry wrote for The Burlington from 1903 until his death: he published over two hundred pieces on eclectic subjects – from children's drawings to bushman art. From the pages of The Burlington it is also possible to follow Fry's growing interest in Post Impressionism. Fry's later reputation as a critic rested upon essays he wrote on Post Impressionist painters, and his most important theoretical statement is considered to be An essay in Aesthetics, one of a selection of Fry's writings on art extending over a period of twenty years published in 1920. In "An essay in Aesthetics", Fry argues that the response felt from examining art comes from the form of an artwork; meaning that it is the use of line, mass, colour and overall design that invokes an emotional response. His greatest gift was the ability to perceive the elements that give an artist his significance. Fry was also a born letter writer, able to communicate his observations on art or human beings to his friends and family. In 1906 Fry was appointed Curator of Paintings at the Metropolitan Museum of Art in New York. This was also the year in which he "discovered" the art of Paul Cézanne, the year the artist died, beginning the shift in his scholarly interests away from the Italian Old Masters and towards modern French art. In November 1910, Fry organised the exhibition 'Manet and the Post Impressionists' (post impressionism being a term which Fry coined) at the Grafton Galleries, London. This exhibition was the first to prominently feature Gauguin, Cézanne, Matisse, and Van Gogh in England and brought their art to the public. Though the exhibition would eventually be widely celebrated, the sentiments at the time were much less favourable. This was due to the exhibition's selection of art that the public was unaccustomed to at the time. Fry was not immune to the backlash. Desmond MacCarthy, the secretary of the exhibition stated that "by introducing the works of Cézanne, Matisse, Seurat, Van Gogh, Gauguin and Picasso to the British public, he smashed for a long time his reputation as an art critic. Kind people called him mad, and reminded others that his wife was in an asylum. The majority declared him to be a subverter of morals and art, and a blatant self advertiser." Yet the foreignness of "post impressionism" would inevitably disappear and eventually the exhibition would be regarded as a critical moment for art and culture. Virginia Woolf later said, "On or about December 1910 human character changed", referring to the effect this exhibit had on the world. Fry followed it up with the Second Post Impressionist Exhibition in 1912. It was patronised by Lady Ottoline Morrell, with whom Fry had a fleeting romantic attachment. Fry had a house called Durbins near Guildford which included features of his own design. The house had flush toilets, central heating and dumb waiters. He employed Lottie Hope and Nellie Boxall (in 1912) as his young servants until 1916 when he could no longer maintain the house. Lottie and Nellie went to work for Leonard and Virginia Woolf on his recommendation. In 1913 he founded the Omega Workshops, a design workshop based in London's Fitzroy Square, whose members included Vanessa Bell and Duncan Grant and other artists of the Bloomsbury Group. It was an experimental design collective in which all the work was anonymous with everything that was produced in the workshops, bold decorative homeware ranging from rugs to ceramics and furniture to clothing, bearing only the Greek letter Ω (Omega). As Fry told a journalist in 1913: 'It is time that the spirit of fun was introduced into furniture and into fabrics. We have suffered too long from the dull and the stupidly serious.' As well as high society figures such as Lady Ottoline Morrell and Maud Cunard, other clients included Virginia Woolf, George Bernard Shaw, H. G. Wells, W. B. Yeats and E. M. Forster and also Gertrude Stein, with whom Fry shared a love of contemporary art, on one of her visits to London in the 1910s. branch away to form the Vorticist movement. The workshops stayed open during World War I but closed in 1919. The Courtauld Gallery houses one of the most important collections of designs and decorative objects made by artists of the Omega Workshops and, in 2017, held an exhibition 'Bloomsbury Art and Design' that presented a wide ranging selection of objects from its holdings, many of which were bequeathed to The Courtauld Institute of Art by Roger Fry. An earlier exhibition in 2009, 'Beyond Bloomsbury: Designs of the Omega Workshops 1913 19', contained the largest collection of surviving working drawings of the Omega Workshops, bequeathed to The Courtauld Gallery by Fry's daughter Pamela Diamand in 1958. The London Artists' Association was set up in 1925 by Samuel Courtauld and John Maynard Keynes at the instigation of Roger Fry who was a friend of both men and advised them on their art collections. Fry's association with Samuel Courtauld was celebrated by him in The Burlington Magazine after Courtauld endowed a chair in History of Art at London University which Fry welcomed as an 'unexpected realisation of a long cherished hope'. In 1933, he was appointed the Slade Professor at Cambridge, a position that Fry had much desired. In September 1926 Fry wrote a definitive essay on Seurat in The Dial. Fry also spent ten years translating, "for his own pleasure", the poems of the symbolist poet Stephane Mallarmé. Between 1929 and 1934, the BBC released a series of twelve broadcasts wherein Fry conveys his belief that art appreciation should begin with a sensibility to form as opposed to an inclination to praise art of high culture. Fry also argues that an African sculpture or a Chinese vase is just as deserving of study as a Greek sculpture. His works can be seen in Tate Britain, the Ashmolean Museum, Leeds Art Gallery, National Portrait Gallery, Scottish National Gallery of Modern Art, Manchester Art Gallery, Somerville College, Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa and the Courtauld Gallery who purchased the 1928 self portrait (above) with the assistance of the Art Fund and others in 1994. The Collection of Roger Fry of paintings and decorative art objects bequeathed to the Courtauld also contains photographs which are held in the Conway Library who are in the process of digitising their collection of primarily architectural images as part of the wider Courtauld Connects project. Lithographs produced by Fry from 1927 to 1930 are held at Tate Britain and the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa. The lithographs were drawn in France (except for one from Trinity College, Cambridge) and many were published in the portfolio, Ten Architectural Lithographs. A blue plaque was unveiled in Fitzroy Square on 20 May 2010.