Кіріспе
АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Миссисипи» (BB 41/AG 128) дредноут тізіміндегі үш кемеден екіншісі, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 20-шы штатының құрметіне аталған үшінші кеме болды. Кеме 1915 жылдың сәуірінде қадасы салынып, 1917 жылдың қаңтарында суға түсіріліп, сол жылдың желтоқсан айында қолданысқа берілді. Ол төрт үш қабатты мұнажада орналасқан он екі зеңбірек батареясымен қаруландырылды және қалыңдығы болған ауыр бронялық плиталармен қорғалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеме Солтүстік Америка суларында болып, экипажға дайындық жаттығуларын жүргізді. 1920-1930 жылдары кеме Тынық мұхиты флотында қызмет етті. 1941 жылдың мамыр айында Екінші дүниежүзілік соғыс пен Атлантика шайқасы разгарда болғанда, «Миссисипи» және оның екі бауырласы Америка кемелерін бейтараптық патрульдері арқылы қорғау үшін Атлантика флотына жіберілді. Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасағаннан екі күн өткен соң «Миссисипи» Атлантикадан шығып, Тынық мұхиты флотына оралды. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезінде ол Тынық мұхитындағы десанттық операцияларды қолдады. Ол Гилберт және Маршалл аралдары, Филиппин кампаниясы, сондай-ақ Пелелиу және Окинаваға шабуыл кезінде жапон күштеріне оқ жаудырды. Филиппин кампаниясы кезінде жапон флоты американдық күштерге шабуыл жасады, ал одан кейін Лейте шығанағы шайқасында «Миссисипи» Суригао бұғазы шайқасына қатысты – тарихтағы соңғы дредноут шайқасы. Соғыстан кейін «Миссисипи» оқ ату оқу кемесіне айналдырылды және жаңа қару-жарақ жүйелерін сынау үшін де пайдаланылды. Олардың ішінде RIM 2 Terrier және AUM N 2 Petrel зымырандары болды. 1956 жылы ол қызметтен босатылып, сол жылдың қараша айында кемелерді бөлшектеушілерге сатылды.
USS Mississippi (BB 41/AG 128), the second of three members of the of battleship, was the third ship of the United States Navy named in honor of the 20th state. The ship was built at the Newport News Shipbuilding Company of Newport News, Virginia, from her keel laying in April 1915, her launching in January 1917, and her commissioning in December that year. She was armed with a battery of twelve guns in four three gun turrets, and was protected by heavy armor plate, with her main belt armor being thick. The ship remained in North American waters during World War I, conducting training exercises to work up the crew. Throughout the 1920s and 1930s, the ship served in the Pacific Fleet. In May 1941, with World War II and the Battle of the Atlantic raging, Mississippi and her two sister ships were transferred to the Atlantic Fleet to help protect American shipping through the Neutrality Patrols. Two days after the Japanese attack on Pearl Harbor, Mississippi departed the Atlantic to return to the Pacific Fleet; throughout her participation in World War II, she supported amphibious operations in the Pacific. She shelled Japanese forces during the Gilbert and Marshall Islands and the Philippines campaigns and the invasions of Peleliu and Okinawa. The Japanese fleet attacked American forces during the Philippines campaign, and in the ensuing Battle of Leyte Gulf, Mississippi took part in the Battle of Surigao Strait, the last battleship engagement in history. After the war, Mississippi was converted into a gunnery training ship, and was also used to test new weapons systems. These included the RIM 2 Terrier missile and the AUM N 2 Petrel missile. She was eventually decommissioned in 1956 and sold to ship breakers in November that year.
Дизайн
Миссисипидің жалпы ұзындығы 624 фут (190 м), ені 97 фут (30 м) және су тартымы 30 фут (9 м) болды. Ол жобаланған күйінде және толық жауынгерлік жүктемеде дейін ығысты. Кеме төрт вал тік турбиналармен және 9 маймен қыздырылатын Babcock & Wilcox қазандықтарымен жабдықталған, олардың қуаты жоғары жылдамдыққа дейін жететін еді. Кеменің круиздік қашықтығы 15 түйін жылдамдықпен шамамен болды. Кеме экипажы 1081 офицер мен қатардағы сарбаздан тұрды. Салынған кезде, кемеде негізгі артиллерия үшін бақылау мұнаралары бар екі торлы мачта орнатылған. Негізгі броньды белдеудің қалыңдығы болды, ал негізгі броньды палубаның қалыңдығы дейін жететін. Негізгі батареяның мұнаралары барбеттерінде қалың беттері бар. Бақылау мұнарасының қабырғалары қалың болды. Кемеде орталық сызықта орналасқан үш мұнаралы төрт негізгі батареядан тұратын 12 /50 калибрлі зеңбіректер болды, алдыңғы және артқы жағында екі суперфайрлі жұпқа бөлінген. Бұрынғы үш мұнаралы американдық линкорларынан айырмашылығы, бұл мұнаралар нағыз үш зеңбірекке арналған, себебі әр зеңбірек өздігінен көтерілуге қабілетті болды. Екінші батареяда кеме ортасының үстінде орналасқан жеке казематтарда орнатылған 14 /51 калибрлі зеңбіректерден тұрды. Бастапқыда кеме 22 зеңбірекпен жабдықталуы тиіс еді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік теңіздегі тәжірибелер кеме корпусына орналастырылатын қосымша зеңбіректердің тыныш теңізде ғана пайдалы болатынын көрсетті. Нәтижесінде, судың кіруін болдырмау үшін казематтар жабылып қалды. Екінші батарея 4 /50 калибрлі зеңбіректермен күшейтілді. "Миссисипи" кемесі сонымен қатар корпуста су астында орналасқан екі торпеда түтігімен жабдықталған, әрбір жағында біреуден.
Өзгерістер
Миссисипи 1930-жылдардың басында күрт жаңғыртылды. Оның бастапқы турбиналары Вестингхаус компаниясы жасаған жаңа тісті модельдермен ауыстырылды, сондай-ақ ол Инженерлік бюросы жобалаған алты экспресс қазандықты алды. Бұл оның жылдамдығын арттырып, ең жоғары жылдамдыққа жеткізді. Оның қарулануы да қайта қарастырылды, негізгі батарея мұнаралары 30 градусқа дейін көтерілуі үшін модификацияланды, бұл зеңбіректердің атыс қашықтығын едәуір ұзартты. 5 дюймдік екі зеңбірек алынып тасталды, ал сегіз 5 дюймдік 25 калибрлі әуе шабуылына қарсы зеңбірек орнатылды. Оған қосымша брондалған палуба қосылды және су астындағы қорғанысы жақсартылды. Екі торлы мачта да алынып тасталды; алдыңғы мачтаның орнына ауыр мұнаралы көпір салынды, ал негізгі мачтаның орнына жеңіл тірек мачтасы орнатылды. Бұл өзгерістер оның сусыру қабілетін едәуір арттырып, стандартты және толық жүктемеге жеткізді. Оның экипажы 1443 адамға дейін көбейді. 1945 жылдың басында, жауынгерлік зақымдануды жөндеу кезінде Миссисипи жаңа қосалқы батарея алды. Ескі 51 калибрлі 5 дюймдік зеңбіректер алынып тасталды, 25 калибрлі әуе шабуылына қарсы зеңбіректердің сегізін, он үш төрттік Бофорс 40 мм-лік орналымдармен және қырық 20 мм Оерликон зеңбіректерімен бірге орнатылды. Қосымша салмақты өтеу үшін кеменің брондалған басқару мұнарасы алынып тасталды.
Қызмет тарихы
Миссисипидің килі 1915 жылғы 5 сәуірде Вирджиния штатының Ньюпорт-Ньюс кеме құрылыс компаниясында салынды. Ол 1917 жылғы 25 қаңтарда суға түсірілді. Жабдықтау жұмыстарын аяқтағаннан кейін, 1917 жылғы 18 желтоқсанда АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қабылданып алынды. Кейін капитан Джозеф Ли Джейн кемеге бірінші командир болып тағайындалды. Вирджинияда теңіз сынақтарын аяқтағаннан кейін, Миссисипи 1918 жылғы 22 наурызда Кубадағы Гуаканаябо шығанағына бағытталды, онда одан әрі оқу-жаттығулар жүргізілді. 1919 жылдан 1921 жылға дейін Уильям А. Моффетт кеме командирі болды. 1919 жылғы 31 қаңтарда Кариб теңізінде тағы бір оқу-жаттығудан өтті. Март айында флоттық маневрлер басталғанға дейін Миссисипидің алдыңғы бастиондық мұнарасының үстіне ұшу платформасы орнатылды. Кеме маневрлер кезінде ұшақты үш рет ұшырды, бірақ қону мүмкіндігі болмағандықтан, ұшқыш жағаға қонуға және кейін платформаға қайта жүктелуге мәжбүр болды. Сол жылы ол Вирджиния штатының Хэмптон-Роудс қаласына оралды. Кейін Миссисипи Тынық мұхит флотына қайта тағайындалды және 19 шілдеде шығыс жағалаудан кетіп қалды. 1920 жылдары кеме Кариб теңізіне қысқы оқу-жаттығулар үшін қайта оралды. 1922 жылы бастапқы он төрт 5 дюймдік/51 калибрлі зеңбіректердің екеуі алынып тасталды. 1923 жылдың ақпан айында өткен I флоттық жаттығу кезінде Миссисипи бұрынғы дредноут «Кост Бэттлшип №4» (бұрынғы Айова) кемесін батырды, алдымен 5 дюймдік зеңбіректермен арақашықтықта оқ жауып, содан кейін «Кост Бэттлшип №4» кемесінің ортасына тиген 14 дюймдік снарядтарды атып, өлімге әкеп соқтыратын зақым келтірді. Атыс жаттығулары кезінде американдық линкордың атысын бағыттауға көмектесу үшін алғаш рет бақылаушы ұшақтар пайдаланылды. 1924 жылғы 12 маусымда Сан-Педрода атыс жаттығуларын жүргізу кезінде алдыңғы бастиондық №2 зеңбірек мұнарасында жарылыс болды. Одан шыққан өрт мұнара экипажының 44 мүшесін улап өлтірді. Портқа оралғаннан кейін, мұнарадағы қалған зеңбірек – №5 зеңбіректегі оқ-дәрі жарылып, құтқару тобының төрт мүшесін өлтірді. Зеңбіректегі снаряд жолаушылар кемесі «Йейл» кемесін жақыннан өткізіп кетті. Бұл сол кездегі Әскери-теңіз күштері тарихындағы ең қасіретті бейбіт оқиға болды. Ол 1925 жылғы 15 сәуірде Сан-Францискодан Гавайиде өткен әскери жаттығуларға қатысып, одан кейін Австралияға круизге шығып, 26 қыркүйекте Калифорнияға оралды. 1931 жылдың басында кеме Норфолк теңіз кемежайында 30 наурызда басталған күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін шығыс жағалауға оралды. Бұл жөндеу кеме профилін едәуір өзгертті, өйткені бастапқы алдыңғы және артқы торлы мачта алынып тасталды. Бұрынғысы мұнарамен ауыстырылды. Жөндеу жұмыстарына 3 дюймдік 50 калибрлі зениттік зеңбіректерді сегіз 5 дюймдік 25 калибрлі зеңбіректермен алмастыру да кірді. 1933 жылдың қыркүйегінде тағы да оқу-жаттығу шаралары өткізілді. 1934 жылғы 24 қазанда Панама каналы арқылы Тынық мұхит флотына оралды, онда 1941 жылдың ортасына дейін, Кариб теңізіндегі қысқы круиздерден басқа, қалды. Осы кезде Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталды, Атлантика шайқасын тудырды. Осыған жауап ретінде президент Франклин Рузвельт американдық кемелерді қорғау үшін бейтараптық патрульдерін құрды. 1941 жылғы 7 мамырда Әскери-теңіз операцияларының бастығы адмирал Харольд Рейнсфорд Старк Миссисипи, Айдахо және Нью-Мексико линкорларын, «Йорктаун» авианосесін, төрт жеңіл крейсерді және екі эсминец эскадрильясын Атлантикаға бейтараптық патрульдерін нығайту үшін жіберді. 15 маусымда Миссисипи Норфолкке оралды, онда ол Солтүстік Атлантикада алғашқы патрульді жасауға дайындалды, ол Ньюпорт (Род-Айленд) пен Хвальфьордур (Исландия) арасында конвойды сүйемелдеуден тұрды. 28 қыркүйекте тағы бір конвойді сүйемелдеу миссиясын бастады, ол да Исландияға бағытталды. Миссисипи сол аймақтағы американдық кемелерді қорғау үшін қарашаға дейін сол жерде қалды. Осы кезеңде ол басқа екі линкормен және ауыр крейсерлер жұбымен бірге «Ақ патрульге» тағайындалды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
9 желтоқсанда, жапондықтар Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейін екі күн өткен соң, «Миссисипи» Исландиядан шығып, Тынық мұхитына қарай бағыт алды. 1942 жылғы 22 қаңтарда Сан-Францискоға жетіп, келесі жеті айда батыс жағалауда жаттығулар өткізіп, конвойлерді сүйемелдеді. 1942 жылдың мамыр айынан бастап, екінші батареяның бастапқы 5 дюймдік 51 калибрлі зеңбіректерi ұшаққа қарсы машиналық зеңбіректерге орын ашу үшін алынып тасталды. 6 желтоқсанда Фиджиге әскери кемелерден құралған конвойды сүйемелдеп, 2 наурызда Перл-Харборға қайтып келді. Оның алғашқы ірі жауынгерлік операциясы 10 мамырда басталды, ол Гавайиден Алеут аралдарын азат етуге аттанды. 22 шілдеде Кисканы бомбалады, ал жапондық гарнизон бірнеше күннен кейін аралдан шығып кетті. Жорық аяқталғаннан кейін «Миссисипи» Сан-Францискоға оралды. 19 қазанда Гилберт аралдарына шабуылға шығатын флотқа қосылу үшін Сан-Педродан кетті. 20 қарашада Гилберт және Маршалл аралдары жорығы кезінде «Миссисипи» Макинды бомбалағанда, оның №2 мұнарасында жарылыс болды, нәтижесінде 43 теңізші қаза тапты. Жөндеу жұмыстарынан кейін ол Кваджалейнді 31 қаңтарда, Тароаны 20 ақпанда және Вотьеді 21 ақпанда бомбалады. 15 наурызда Нью-Айрландиядағы Кавиенгтегі жапондық бекіністерін атқылады, содан кейін Пьюджет-Саундта күрделі жөндеуге түсу үшін АҚШ-қа оралды. Бұл жөндеу кезінде 5 дюймдік 25 калибрлі зеңбіректердің саны сегізден он төртке дейін артты. Флотқа оралғаннан кейін «Миссисипи» Пелелиуге десант шығарған теңізшілерге артиллериялық қолдау көрсетті, 12 қыркүйекте жапондық бекіністерді бомбалады. Ол сол жерде бір апта бойы аралды бомбалауды жалғастырды, содан кейін американдық әскерлер жақында басып алған Манусқа бет алды. Филиппинге баруға дайындалған флотқа қосылған «Миссисипи» 12 қазанда Манустан шығып, 19 қазанда Лейтеге жетіп, жағалауды бомбалауды бастады. Лейте шығанағындағы шайқаста 24 қазан күні түнде «Миссисипи» және жағалаудағы басқа да жауынгерлік кемелер Суригао бұғазындағы шайқаста вице-адмирал Шодзи Нисимура басқаратын жапондық оңтүстік күштерін жеңіске жеткізді. Жапондық кемелер американдық кемелерді радарлары арқылы анықтай алмады. Сонымен қатар, тар бұғаз жапондықтарды тікелей бағытта жүзуге мәжбүр етті, ал «Миссисипи» және басқа да жауынгерлік кемелер кіреберісте орналасқандықтан, олар толыққанды залптар жасауға мүмкіндік алды. Нәтижесінде Нисимура «Т» формасында шабуылға ұшырады. Соңынан американдық эсминецтер жапондық күштерге ауыр залал келтірді, содан кейін жауынгерлік кемелердің шоғырланған атысымен жойылды. «Миссисипиде» ескі өртке бақылау радары болғандықтан, қараңғыда нысаналарды анықтау қиын болды, сондықтан Олдендорф атысты тоқтату бұйрығын бергеннен кейін 12 зеңбіректен бір рет ғана атып, залп жасады. Бұл залп шайқастағы соңғы залп болды және бір жауынгерлік кеме екінші жауынгерлік кемеге соңғы рет атыс жасады. «Миссисипи» Лейтеден тыс жерде қалып, 16 қарашаға дейін артиллериялық қолдау көрсетті, содан кейін келесі операцияға дайындық үшін Адмиралтейство аралдарына кетті. 28 желтоқсанда Лейтеге оралып, Сан-Педро шығанағына ішкі аймаққа бекінді. 1945 жылғы 6 қаңтарда Лусон аралындағы жапондық бекіністерді бомбалауды бастады. Бомбалау кезінде жапондық камикадзе кемеге шабуыл жасады, бірақ ол 10 ақпанға дейін жапондық қорғанысын бомбалауды жалғастырып, жөндеу үшін Перл-Харборға қайтып келді. Ол Окинаваға шабуыл жасаған басып алу флотына қосылу үшін уақытында қызметке оралды. Шюри қамалын бомбалады, жапондық қорғанысының маңызды бекінісіне ауыр залал келтірді. 5 маусымда тағы бір камикадзе (алғашқыда достық ұшақ ретінде қате танылған) кемеге шабуыл жасады, бірақ ол 16 маусымға дейін Окинава маңындағы операцияларға қатысты. 1945 жылғы шілдеде ABSD 5 құрғақ док ішінде жөндеу жұмыстарын жүргізді. Жапон үкіметі капитуляциялайтынын жариялағаннан кейін «Миссисипи» Сагами шығанағына, Хонсюға бағыт алды, 27 тамызда жетті. Ол 2 қыркүйекте Токио шығанағында капитуляция құжатына қол қою рәсіміне қатысты. Төрт күннен кейін ол Жапония суларынан АҚШ-қа қайтып келді. 27 қарашада Норфолкке жетті.
Соғыстан кейінгі мансап
Норфолкке келгеннен кейін кеме оқ-дәрілерді үйрету кемесі болып қайта құрылды және 1946 жылдың 15 ақпанында AG 128 корпустық нөмірі берілді. Кейбір деректемелерде оның корпустық нөмірі EAG 128 деп көрсетілген. Оқу кемесі ретінде бастапқыда жоспарланған қару-жарақ, іс жүзінде орнатылғаннан біршама өзгеше болды. Бірінші нөмірлі мұнара, жеңіл крейсерлерде орнатылғандай, 6 дюймдік (152 мм)/47 калибрлі қос мақсатты мұнарамен ауыстырылды. Екінші және үшінші 14 дюймдік мұнаралар алынып тасталды, бірақ төртінші мұнара бастапқыда сақталды. Үш қос 5 дюймдік (127 мм)/38 калибрлі қос мақсатты орналым, екі жеке 5 дюймдік/54 калибрлі қос мақсатты орналым (ұшақ тасымалдағыштардағыдай), екі қос 3 дюймдік (76 мм)/50 калибрлі орналым және екі 40 мм Bofors төрттік орналым орнатылды. Қосымша қару-жарақтар ұсынылған, бірақ жабдықталмаған: 5 дюймдік/54 калибрлі екі қос және 3 дюймдік/70 калибрлі екі қос орналым. Алайда, 5 дюймдік/54 калибрлі қос орналым (алғашқыда 1920-шы жылдарға арналған) ешқашан қолданысқа енбеді, ал 3 дюймдік/70 калибрлі орналым 1956 жылға дейін дайын болмады. Сонымен қатар, үшінші 14 дюймдік мұнараның орнына ауыр крейсерлердегідей үш еселенген 8 дюймдік/55 калибрлі тез атылатын мұнара ұсынылды, бірақ ол жабдықталмады. Ұсынылған аралас 20 мм Oerlikon зениттік батареясы (төрттік, екі және жеке орналымдардан) орнатылған-орнатылмағаны белгісіз. "Миссисипи" 1945 жылдың қарашасынан 1948 жылдың сәуіріне дейін Норфолк теңіз кеме құрылысшылық зауытында қайта құрылды. Кемежайлық кезеңде ол 18 наурыздан 15 мамырға дейін операциялық даму күшінің флагманы, ал 11 маусымнан 14 шілдеге дейін Атлантика Флотының (COMBATCRULANT) линкорлар мен крейсерлер тобының флагманы ретінде қызмет етті. 1947 жылдың сәуір айында "Миссисипи" ұшаққа қарсы жаттықтыру кемесі ретінде "Вайомингті" алмастырды, "Вайоминг" "Миссисипиге" қарап тұрған теміржолға тоқтады, ал "Вайомингтің" басым бөлігінің экипажы "Миссисипиге" ауыстырылды. Қайта құрудан кейін ол операциялық даму күшінде қызмет етті, оқ-дәрілерді сынақтан өткізді және жаңа қару жүйелерін бағалауға көмектесті. 1952 жылы кемеге екі жаңа RIM 2 Terrier зымыран шақыру құрылғысы орнатылды, төртінші мұнара алынып тасталды, жұмыс 9 тамызда Норфолк теңіз кеме құрылысшылық зауытында аяқталды. Кемеде орнатылған Terrier зымыранының алғашқы сынақ атылымы 1953 жылдың 28-29 қаңтарында Кейп-Код маңында өтті. Кейіннен "Миссисипи" 1956 жылдың ақпанында радарлық басқарумен жүретін Петрел зымыранын сынақтан өткізді. 17 қыркүйекте "Миссисипи" Норфолкте қызметтен босатылды, 28 қарашада "Бетлехем Стил" компаниясына сатылды және кейін бөлшектелді.