Соғыс лорды – әскери, экономикалық және саяси билікке ие адам. Тәртіпсіздік кезінде жергілікті әскерлер арқылы билік жүргізеді. Тарих бойы кездесетін құбылыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әскери және азаматтық бақылау мен билікке ие адам.
Person who has both military and civil control and power
Соғыс әміршісі – бұл әдетте күшті ұлттық үкіметі жоқ ел ішіндегі белгілі бір аймақта әскери, экономикалық және саяси бақылауды жүзеге асыратын адам. Бұл бақылау көбінесе жергілікті қарулы күштерге бейресми немесе заңсыз мәжбүрлеу арқылы қол жеткізіледі. Соғыс әміршілері тарих бойында мемлекеттердің немесе басқарылмайтын аумақтардың саяси, экономикалық және әлеуметтік құрылымында әртүрлі рөлдерде кездескен. Бұл термин ең көп Цинь әулетінің соңындағы Қытайда, әсіресе Соғыс әміршілері дәуірінде қолданылады. Сонымен қатар, бұл термин кез келген жоғары әскери басшыны сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін.
A warlord is an individual who exercises military, economic, and political control over a region, often within a country without a strong national government, through usually informal or illegal coercive control over the local armed forces. Warlords have existed throughout much of history, albeit in a variety of different capacities within the political, economic, and social structure of states or ungoverned territories. The term is often applied in the context of China around the end of the Qing Dynasty, especially during the Warlord Era. The term can also be used for any supreme military leader.
Тарихи шығу тегі және этимологиясы
"Соғыс әміршісі" деген сөз алғаш рет 1856 жылы қолданылған, американдық философ және ақын Ральф Уолдо Эмерсон Англиядағы аристократияны сынап жазған мақаласында: "Қарақшылық пен соғыс саудаға, саясатқа және ғылымға жол берді; "соғыс әміршілері" заң иелеріне айналды; артықшылық сақталды, бірақ оны алу жолдары өзгерді". Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл термин Қытайда жапон тілінен алынған "гунбацудан" (軍閥) аудармасы – "джунфа" ретінде пайда болды. 1920 жылдарға дейін кеңінен қолданылмады, 1918 жылдан кейінгі хаосты сипаттау үшін қолданыла бастады, сол кезде провинциялық әскери жетекшілер жергілікті билікті өз қолына алып, Қытайда "Соғыс әміршілері дәуірі" деп аталатын кезеңді бастады. Қытайда "джунфа" термині өз билігін кеңейту үшін зорлық-зомбылық көрсеткен немесе оны пайдаланған, соның ішінде мемлекеттерді басқарған және біріктірген аймақтық әскерлердің басшыларын сипаттау үшін кейіннен қолданылды.
The first appearance of the word "warlord" dates to 1856, when used by American philosopher and poet Ralph Waldo Emerson in a highly critical essay on the aristocracy in England, "Piracy and war gave place to trade, politics and letters; the 'war lords to the law lord; the privilege was kept, whilst the means of obtaining it were changed." During the First World War, the term appeared in China as Junfa (軍閥), taken from the Japanese gunbatsu. It was not widely used until the 1920s, when it was used to describe the chaos after 1918, when provincial military leaders took local control and launched the period that would come to be known in China as the Warlord Era. In China, Junfa is applied retroactively to describe the leaders of regional armies who threatened or used violence to expand their rule, including those who rose to lead and unify kingdoms.
Соғыс әміршілігі мемлекет құрылғанға дейінгі қоғамдардың басым саяси тәртібі ретінде
Әскербасыларды жіктеудегі тағы бір маңызды мәселе – тарих тұрғысынан қарау. Әскербасылық – қазіргі заманғы мемлекет әлемдік деңгейде кеңінен таралғанша, әлемнің көптеген қоғамдарын ұйымдастырған кең таралған, үстем саяси жүйе болды. Көбінесе, ерте заманғы мемлекеттер тарихында әскербасылардың билігі рулық немесе туыстық байланыстар негізінде құрылып, "ұлт" ұғымының бастапқы қалыптасуымен үйлесетін. Колониялық империяларда әскербасылар ынтымақтастық саяси рөлдерде де, көтерілістердің жетекшілері ретінде де қызмет етті. Қазіргі мемлекеттерде әскербасылардың болуы мемлекеттің әлсіздігінің немесе күйреуінің белгісі ретінде қарастырылады. Американдық тарихшы Дэвид Г. Херрманн: "Әскербасылық – адамзаттың табиғи жағдайы" деп атап көрсетті.
The other major consideration in categorizing warlords is through the lens of history. Warlordism was a widespread, dominant political framework that ordered many of the world's societies until the modern state became globally ubiquitous. Often warlord governance in pre modern state history was constructed along tribal or kinship lines and was congruent with early perception of "nation". In colonial empires warlords served in both cooperative political capacities and as leaders of rebellions. In modern states the presence of warlords is often seen as an indicator of state weakness or failure. American historian David G. Herrmann noted, "Warlordism is the default condition of humanity."
Соғыс әміршілігінің экономикасы
Экономист Стергиос Скапердас соғыс әміршілігін мемлекеттік қабілеті төмен мемлекеттерде туындайтын, бірақ осылайша "рента" өндіретін ресурстарға қол жеткізу үшін зорлық-зомбылықты немесе оның қаупін пайдаланатын саяси тәртіпті басқаратын институтқа айналатын, тиімсіз болғанымен, бәсекеге қабілетті экономикалық модель деп қарастырады. Ол аймақты тұрақтандыруға да мүмкіндік береді. Екі жағдайда да модельдің тиімділігі төмен, себебі "ресурстар өнімсіз қарулану мен соғысқа жұмсалады". Дегенмен, бұл жүйе көбінесе тұрақты болады, өйткені ол азаматтарға қорғаныс үшін "рента" төлемдерін қабылдаудан басқа таңдау қалдырмайды. Американдық саясаттанушы және әлеуметтанушы Чарльз Тилли ұйымдасқан қылмыстың соғыс пен мемлекет құру құралы ретінде тамаша жұмыс істей алатынын теориялық тұрғыда дәлелдеді. Оның пікірінше, мемлекеттің қылмысты монополиялауы – осы жағдайда соғыс әміршілерінің – сыртқы және ішкі саяси қарсыластардан қорғану үшін қажет. Саяси ғалым Джесси Дрисколл кооперативтік соғыс әмірші саясаты үстемдік құрған мемлекеттерде соғыс әміршілері мен билік арасындағы келіссөз процесін сипаттау үшін "қайта бөлу саясаты" терминін қолданады, және бұл келіссөздер "рента" алу туралы келісімдерге немесе бейресми шарттарға әкелгенде қолданылады. Бұл табиғи ресурстарға, аумаққа, еңбекке, кіріске немесе жеңілдіктерге қатысты болуы мүмкін. Грузия мен Тәжікстандағы соғыс әміршілігін зерттеуде Дрисколл "жер реформасы, меншік және оның берілуі, ашық емес, жабық тендерлер арқылы жекешелендіру, неке арқылы бекітілген күрделі несиелік амалдар, ақшаны жылыстату, бағаны белгілеу схемалары және пара алу" қайта бөлу саясатындағы айырбас құралдарының негізгі көздері екенін атап көрсетеді.
Economist Stergios Skaperdas views warlordism as a default—albeit inefficient—competitive economic model that emerges in states where state capacity is low, but that innately evolves into an institution governing political order that uses violence or the threat of it to secure its access to "rent" producing resources. It may actually have a stabilizing effect on a region. In both cases there is an inherent inefficiency in the model, as "resources are wasted on unproductive arming and fighting." However, the functionality is often sustainable because it presents citizens with no choice but to accept rent levies in exchange for protection. Charles Tilly, an American political scientist and sociologist, theorized that organized crime can function as a means for war and state making. He argues that the monopoly of crime by the state—in this case being the warlords—is in order to receive protection from external rivals as well as internal political rivals. Political scientist Jesse Driscoll uses the term "redistribution politics" to classify the bargaining process between warlords and the regime in states where cooperative warlord politics prevails, and when that bargaining leads to accords or informal arrangements concerning the extraction of rent—which can refer to natural resources, territory, labor, revenue or privilege. In his study of warlordism in Georgia and Tajikistan, Driscoll cites "land reform, property ownership and transfers, privatization in non transparent closed bid settings, complex credit swaps cemented via marriages, money laundering, price fixing schemes, and bribery", as principal sources of exchange in redistribution politics.
Еуропалық феодализм жағдайындағы соғыс әміршілігін түсіну
Белгілі теоретик Макс Вебер классикалық феодализмді ерте заманауи Еуропадағы мемлекеттік құрылымның мысалы ретінде қарастырды. Бұл – соғыс әміршілігінің үлгісі, себебі мемлекеттік режим "өз аумағында күш қолдану монополиясын жүзеге асыра алмады", ал монарх адал рыцарьлар мен басқа да ақсүйектердің міндеттемелеріне сүйенді. Олар өздерінің жеке әскерлерін монархтың әскери науқандарына жұмылдыру үшін қолдады. Француз философы Алексис де Токвиль және Э. Дж. Хобсбаум, Теда Скокпол сияқты саясаттанушылардың Ансиан Режимі, Француз революциясы және Еуропадағы демократиялану туралы талдауларында көрсеткендей, бұл міндеттеме патша немесе патшайымның қосымша аумақ, кіріс, мәртебе немесе басқа да жеңілдіктер беруіне байланысты сауда-саттық процесі болды. Осының салдарынан, ертедегі Еуропа мемлекеттері әлсіз болды, ал тәж мен феодалдық иелер арасындағы қарым-қатынас – өзара тәуелді соғыс әміршілігінің, яғни ынтымақтастыққа негізделген әскери-саяси жүйенің формасын құрады. Еуропаның феодалдық жүйесінде дворяндар – феодалдар, рыцарьлар, ханзадалар немесе барондар – әскери әміршілер ретінде танылды, өйткені олар аймақтық басшылар болып, ұлттық аумақтарда әскери, экономикалық және саяси бақылауды жүзеге асырды және осы мәртебені сақтау үшін жеке әскерлерді ұстады. Олардың әлеуметтік тәртіпті, әл-ауқатты және аймақтық қорғанысты жүзеге асырудағы саяси билігі монархтың мұрагерлік құқықтарынан немесе жарлықтарынан туындаса, олардың әскери күші оларға жеңілдіктер алу үшін келіссөздер жүргізуге мүмкіндік берді. Егер феодал немесе басқа ақсүйек патшаға қолдауын кері алып, көтеріліс жасаса немесе қарсы патшалықпен одақ құрса, ол басқарусыз соғыс әміршілігінің саяси жүйесіне қосылған болар еді.
Noted theorist Max Weber suggested that classic feudalism in pre modern state Europe was an example of warlordism, as the state regime was unable to "exercise a monopoly on the use of force within its territory" and the monarch relied on the commitment of loyal knights and other nobility to mobilize their private armies in support of the crown for specific military campaigns. As noted French philosopher Alexis de Tocqueville and political scientists such as E. J. Hobsbawm and Theda Skocpol observed in their analyses of the Ancien Régime, the French Revolution and democratization in Europe, that commitment was contingent upon a bargaining process in which the king or queen had to guarantee additional territory, revenue, status or other privileges, meaning that these early European states were weak and the relationship between the crown and feudal lords constituted the form of interdependent warlordism known as cooperative warlord politics. Under the feudal system of Europe, nobility—whether feudal lords, knights, princes or barons—were warlords in that they served as regional leaders who exercised military, economic and political control over subnational territories and maintained private armies to maintain that status. While their political power to exercise social order, welfare and regional defense within their territory was derived from hereditary rights or edicts from the monarch, their military strength afforded them independence and strength to negotiate for privileges. Should the feudal lord or other noble withdraw his support from the king, either in rebellion or to form an alliance with a rival kingdom, that feudal lord or noble was now ascribing to the political order of ungoverned warlordism.
Қазіргі әлемдегі соғыс әміршілігі
Саяси ғылымда империялардың ыдырауынан кейін тәуелсіздік алған, нашар мемлекеттерде пайда болған соғыс әміршілігі туралы зерттеулер мен талдаулар көбейіп келеді. Соғыс әміршілігіне негізінен Африканың бұрынғы еуропалық отарлары мен Еуразияның бұрынғы Кеңес республикалары шоғырланған.
Within political science there is a growing body of research and analysis on warlordism that has emerged within weak states that have gained independence as a result of the collapse of empires. Warlord states are disproportionately concentrated within two regions—the former European colonies of Africa and the former Soviet republics of Eurasia.
Әскери әміршілердің бірлесіп әрекет ету саясаты
Көсемдер әдетте мемлекеттің егемендігіне қауіп төндіретін аймақтық көшбасшылар ретінде қарастырылса да, орталық үкіметтердің олармен бірігіп жұмыс істейтін, өздерінің бақылауына түспейтін аймақтардағы егемендігін сақтауға тырысатын бірнеше мысалы бар. Мұндай тарапына қарай бөлінген мемлекеттерде, әсіресе қарулы топтар ұлттық егемендікке күшпен қарсы тұрған жағдайларда, көсемдер күш қолдану құралына монополия құра алмайтын орталық үкімет үшін пайдалы серіктес болуы мүмкін.
While warlords are commonly viewed as regional leaders who threaten the sovereignty of a state, there are a number of states where the central government functions in collusion with warlords to achieve its goal of exercising its sovereignty over regions that would otherwise fall outside its control. In such decentralized states, particularly those where armed groups challenge national sovereignty, warlords can serve as useful allies of a central government that is unable to establish a monopoly over the use of force within its national territory.
Филиппин
Саяси ғалым доктор Ариэль Эрнандес жазғандай, мысал ретінде Филиппинді келтіруге болады. Онда президенттік әкімшіліктер, кем дегенде Фердинанд Маркос 1965 жылы билікке келгеннен бастап, коммунистік бүлікшілердің, ислами көтерілісшілердің және ұйымдасқан қылмыстық топтардың ықпалына қарсы тұру үшін "аймақтық соғыс әміршілеріне зорлық-зомбылықты рұхсат етіп берді". Бұл кем дегенде 93 "Партизандық қарулы топтардың" құрылуына әкелді, бұл аймақтық соғыс әміршілеріне адал қарулы жасақтар, олар өз адалдығы мен осы оппозициялық топтардан туындаған қатерлерді басу үшін жеке әскерлерін қолдануға дайындықтары үшін белгілі бір деңгейде автономияға, белгілі бір аймақтарда зорлық-зомбылық қолданудың ерекше құқығына және "өздері құрған 'зорлық-зомбылық экономикасынан' пайда табу құқығына" ие.
As political scientist Dr. Ariel Hernandez documented, one example is the Philippines, where successive presidential administrations—at least since Ferdinand Marcos secured power in 1965—have "franchised violence to regional warlords" to counter the inroads of communist insurgents, Islamic rebels and organized criminal gangs. This has led to the formation of at least 93 "Partisan Armed Groups", armed militias loyal to regional warlords who, in exchange for their loyalty and willingness to use their private armies to quell the threats from these opposition groups, are granted a degree of autonomy within designated regions, the exclusive right to use violence and the right "to profit from the 'economy of violence' that they establish in their own areas".
Ауғанстан
Ауғанстандағы соғыс әміршілігі – орталық үкіметтің елордадан тыс кең аумақтарда саяси, әскери немесе бюрократиялық бақылауды жүзеге асыра алмайтын тағы бір мемлекет. Соғыс әміршілері, өздерінің құрылған жасақтарымен, белгілі бір территорияларда зорлық-зомбылықтың монополиясын сақтап қалуға қабілетті. Олар бәсекелес соғыс әміршілерімен және жергілікті тайпа басшыларымен одақтасып, орталық үкіметке қарсы тұрып, оны сынап көрсетеді. Көбінесе мемлекет ресурстарға қол жеткізу немесе "кәсіптік пайда", соғыс әміршісінің адалдығы және аймақтағы тыныштық үшін келісімдер жасайды. Тыныш өмір сүру үшін соғыс әміршілерінің коалицияларына ерекше мәртебе мен артықшылықтар беріледі, соның ішінде келісілген аумақта де-факто саяси билікті ұстау құқығы, зорлық-зомбылық монополиясын сақтап қалу үшін күш қолдану және пайда мен ресурстарды алу құқығы. "Осы артықшылықтарға қол жеткізуді шектеу арқылы, үстем соғыс әміршілері коалициясының мүшелері өзара соғысудың орнына ынтымақтасуға сенімді түрткілер жасайды". Ауғанстан жағдайында мемлекет пен соғыс әміршілерінің келіссөздері кейде осы бейресми келісімдерден асып, саяси тәуелділік деңгейіне жетеді, онда соғыс әміршілері ресми үкіметтік лауазымдарға, мысалы, аймақтық губернатор лауазымына тағайындалады, бұл оларға саяси заңдылық береді. Мемлекет пен соғыс әміршілерінің келіссөздер кезеңінде Ауғанстандағы соғыс әміршілері саяси тұрақсыздықты күшейту, орталық мемлекеттің әлсіздігін көрсету, үкіметке аймақтық сынды тудыру және экономикалық қанауды жалғастыру үшін соғысты ұзартуға мүдделі.
Warlordism in Afghanistan—another state where the central government is unable to extend political, military or bureaucratic control over large swaths of territories outside the capital—functions cooperatively within the framework of the state, at times. The warlords, with their established militias, are able to maintain a monopoly of violence within certain territories. They form coalitions with competing warlords and local tribal leaders to present the central government with a challenge, and often the state will bargain to gain access to resources or "rent", loyalty from the warlord and peace in the region. In exchange for peaceful coexistence, the warlord coalitions are granted special status and privileges, including the right to maintain de facto political rule within the agreed upon territory, exert force to retain their monopoly over violence and extract rent and resources. "By limiting access to these privileges, members of the dominant warlord coalition create credible incentives to cooperate rather than fight among themselves." In the case of Afghanistan, state–warlord bargaining sometimes extends beyond these informal accords and elevates to the status of political clientelism, in which the warlords are appointed to formal government positions, such as regional governor; a title which provides them political legitimacy. During the state–warlord bargaining phase, warlords in Afghanistan have a high motivation to prolong war to create political instability, expose weakness of the central state, prompt regional criticism against the government and continue economic extraction.
Кеңес одағынан кейінгі республикалар
Грузия мен Тәжікстандағы соғыс әміршілерін зерттеу барысында саясаттанушы Джесси Дрисколл Кеңес Одағының ыдырауы республикалардағы, әсіресе Орталық Азия мен Кавказ аймақтарындағы, тәуелсіздікке ұмтылатын соғысшыл ұлтшыл қозғалыстардың пайда болуына себеп болғанын көрсетті. Бұл қозғалыстар қарулы қақтығыстар мен азамат соғысына әкелді. Көптеген күшті соғыс әміршілері Кеңес әскерінде, полиция бөлімдерінде немесе барлау қызметінде қызмет еткен және жоғары ұйымдастырылған бюрократиялық жүйеде тәжірибе алған. Олар жақсы құрылымдалған жасақтар құрды, олар аумақтарға саяси және экономикалық бақылау орнатумен қатар, зорлық-зомбылық пен кіріс табу бойынша монополияларын орнату және сақтау үшін бюрократиялық жүйені қалыптастырды, сондай-ақ "белгілі бір географиялық кеңістікте азаматтардың мінез-құлқына ықпал етті". Дрисколл осы соғыс әміршілігін "жасақ коалициясы саясаты" деп атады. Қарусыздану шараларысыз бітімге келісімге қол жеткізілді, оның орнына соғыс әміршілерінің коалициясы зорлық-зомбылықсыз "реттеу тепе-теңдігіне" қол жеткізді.
In his study of warlordism in Georgia and Tajikistan, political scientist Jesse Driscoll emphasizes how the collapse of the Soviet Union precipitated the rise of militant, independence seeking nationalist movements within the republics—particularly within the Central Asian and Caucasus regions—resulting in armed conflict and civil war. Many strongmen warlords had served in the Soviet military, police units or intelligence services and had experience operating within highly organized bureaucracies. These warlords formed well structured militias that not only established political and economic control over territories, but institutionalized bureaucracies to establish and maintain their monopolies over violence and rent and "incentivizing the behavior of citizens within a particular geographical space". Driscoll termed this warlordism "militia coalition politics". A truce was reached without any disarmament of militias; instead, the warlord coalitions reached a non violent "order producing equilibrium",
Басқарылмайтын соғыс әміршілері, немесе соғыс әміршілері "қарақшылар" ретінде
Америкалық экономист Манкур Олсон ұсынған бір саяси теорияда, әскери басшылар тұрақты қарақшылар ретінде танылуы мүмкін. Кейбір Африка мемлекеттерінде әскери басшылардың саясаты мол, пайдалы өндірілетін ресурстардың салдары болуы мүмкін. Либерия және Сьерра-Леоне сияқты кейбір елдерде тұрақты қарақшылар болды, олар алмаз, кобальт және ағаш сияқты ресурстарды ("қақтығыс ресурстары") пайдаланып, саяси билігін арттыруға тырысты. Олар осы ресурстарға құқығын бекіту үшін халықты қорғайтындарын мәлімдейді. Бұл әскери басшылар немесе тұрақты қарақшылар көбінесе ыңғайлы шетелдік фирмалармен серіктестікке түсіп, өзара тиімді қатынастар құрады, бұл әскери басшыларға үлкен билік пен сыртқы фирмаларға байлық көзін әкеледі. Нәтижесінде, саяси жүйе қалыптасады, онда әскери басшылардың үстем коалициясы құнды активтерді тартып алып, бөліп-таратып, шетелдік фирмалардан бюрократиялық қызметтер мен қауіпсіздік алады. Тұрақты қарақшылар шетелдік фирмалармен экономикалық байланыстары арқасында билік жинап алады. Көбінесе әскери басшылар белгілі бір аймақты бақылауға алу үшін зорлық-зомбылыққа жүгінеді. Бақылауға алғаннан кейін, олар халықтың мүлігін немесе ресурстарын, жерді тартып алып, ақшалай құндылыққа айырбастап, байлықты қайта бөледі. Адамдар әскери басшылардың үстемдік құрған аймағында қалуды немесе олар құрған саяси жүйеде өмір сүруді таңдай алады. Егер әскери басшылар сыртқы қауіп-қатерлерден қорғаса, адамдар сол аймақта қалып, қатаң қысымға ұшыраса да, өмір сүруін және жұмыс істеуін жалғастыруы мүмкін. Бұл жағдайда қорғау өндіріс үшін жасалады, және бұл саяси құрылым күшті орталық үкіметі жоқ елдердің шеткі аймақтарында кең таралған.
One political theory, pioneered by American economist Mancur Olson, posits that warlords can function as stationary bandits. In some African states, warlord politics can be a product of endowment rich, extractable resources. Some nations, such as Liberia and Sierra Leone, have had stationary bandits who use extraction of resources such as diamonds, cobalt and timber ("conflict resources") in order to increase their political power. They often enforce their right to these resources by claiming to be protecting the people. These warlords, or stationary bandits, often partner with compliant foreign firms and create symbiotic relationships to yield greater power for the warlords and a source of wealth for external firms. The result is a political system in which a dominant coalition of warlords' strips and distributes valuable assets in exchange for bureaucratic services and security from foreign firms. Stationary bandits can amass power because of their economic connections with foreign firms. Oftentimes warlords will exert violence on a particular region in order to gain control. Once in control, these warlords can expropriate the property or resources from the people and land and redistribute the riches in exchange for monetary value. When people live in a particular region dominated by a warlord, they can choose to flee or live within the political structure the warlords have created. If the warlords provide protection against external threats of violence, the people will be likely to stay and continue living and working in that region, even though they are being extorted. The trade off becomes protection for extraction, and this political framework is common in periphery regions of countries which do not have a strong central government.
Ауғанстан
Қазіргі Ауғанстан – көпұлтты, көптілді ел, онда ерекше және көбінесе бәсекелес тайпалық қоғамдар қоныстанған. Оның ұлттық шекаралары 1919 жылғы Ұлыбритания мен Ауғанстан Әмірлігі арасындағы Равалпинди шартынан кейін ғана белгіленді. Ауғанстан 1973 жылғы төңкеріске дейін қысқа мерзімге демократиялық мемлекет болды, ол 1978 жылғы Сәуір революциясына әкеп соқты. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ауғанстандағы билік орталықтандырылмаған және басқару этникалық тайпа басшыларына жергілікті түрде жүктелген. Тайпа басшылары көбінесе жергілікті соғыс иелері рөлінде әрекет етеді, олар тайпа конфедерациясын, тайпалық туыстық тобын немесе кіші тайпалық руын ұсынады және олардың тиісті "сайлау округтеріне" қауіпсіздік, әділдік және әлеуметтік қызметтер көрсетуге міндетті. Ауғанстанда төрт үлкен этникалық тайпа (паштундар, тажиктер, хазаралар және өзбектер), сондай-ақ пропорционалды түрде кіші тайпалар бар. Ауғанстанға саяси, экономикалық және әлеуметтік әсері болғанмен, КСРО-ның араласуы (1979–1989), Ауғанстан Азамат соғысы (1989–1996), Талибан режимі (1996–2001, 2021 – қазірге дейін) және АҚШ-тың басып кіруі мен оккупациясы (2001–2021) ауған қоғамын ұйымдастыруда этникалық тайпалық биліктің басымдығын, демек соғыс иелерінің билігі мен ықпалын айтарлықтай бұзған жоқ. АҚШ және оның одақтастары Кабулдегі билік орталығымен мемлекеттік басқаруды орталықтандыру және билікті консолидациялау үшін көп уақыт, күш-жігер және ресурстар жұмсағанымен, тайпалық соғыс иелері елде Кабулден тыс жерлерде саяси ықпал мен билікті сақтап қалуда. Көптеген соғыс иелерінің билігі дәстүрлі тайпалық әдет-ғұрыптар арқылы берілген, ал кейбіреулері ресми аймақтық үкімет лауазымдарын иеленеді, бірақ екі жағдайда да орталық үкіметпен ынтымақтастық ерікті болып қалады және ынталандыруларға байланысты. 2008 жылдан бастап, Кабулдағы орталық үкіметтің елдің көп бөлігіне билік пен бақылауды кеңейте алмайтыны анық болғандықтан, АҚШ әскери және дипломатиялық корпусы этникалық тайпалық соғыс иелерін келіссөздерге тарту мүмкіндігін қарастыра бастады, бұл стратегия Обама әкімшілігі кезеңінде де жалғасты.
Modern day Afghanistan is a multiethnic, multilingual country inhabited by distinct and often competing tribal societies, its national borders defined only following the Treaty of Rawalpindi of 1919 between the United Kingdom and the Emirate of Afghanistan. Afghanistan was briefly a democratic state until a 1973 coup, which resulted in the April Revolution of 1978. Historically, power in Afghanistan has been decentralized and governance delegated locally to ethnic tribal leadership. Tribal leaders often act as local warlords, representing either a tribal confederacy, a tribal kinship group or a smaller tribal lineage grouping, and are expected to provide security, justice and social services to their respective "constituencies". There are four dominant ethnic tribes in Afghanistan (Pashtuns, Tajiks, Hazaras, and Uzbeks), as well as a number of proportionally smaller tribes. While having significant political, economic and social impact on Afghanistan, the intervention of the Soviet Union (1979–89), Afghan Civil War (1989–96), Taliban regime (1996–2001, 2021–present) and United States invasion and occupation (2001–2021) have not noticeably disrupted the primacy of ethnic tribal authority, and thus the power and influence of warlords, in ordering Afghan society. Although the United States and its coalition allies have expended a considerable amount of time, effort and resources attempting to foment the centralization of government and consolidation of power in the state with its seat of power in Kabul, tribal warlords continue to maintain political influence and power throughout the country outside of Kabul. While most warlords have power vested in them through traditional tribal customs, some hold formal regional government positions, but in both cases cooperation with the central government remains voluntary and reliant on incentives. Beginning in 2008, as it became increasingly evident that the central government in Kabul was incapable of extending its power and control to much of the country, the US military and diplomatic corps began exploring the option of engaging ethnic tribal warlords in negotiations, a strategy that continued through the Obama administration.
Ресейлік Азамат соғысы мен Чечен қақтығыстары
Соғыс әміршілігі 1918-1922 жылдар аралығындағы Азамат соғысы кезеңінде Ресейде кеңінен таралды. Көптеген аумақтар Петроградтағы (кейін Мәскеудегі) Қызыл үкіметтің немесе Омскі мен Ростовтағы Ақ үкіметтердің бақылауында болған жоқ. Бұл аумақтарды түрлі саяси бағыттардағы соғыс әміршілері басқарды. Байкал арғы аймағында қазақ атаманы Семенов аумақтарды басып алды, ал "Қанды барон" Унгерн фон Штернберг қысқа мерзімге Моңғолияның диктаторы болды. Колчак немесе Деникин сияқты Ақ генералдар, әдетте соғыс әміршілері деп есептелмейді, себебі олар соғысқа дейінгі патшалық мемлекеттен заңдылық алған, тұрақты әскери және басқару жүйелерін құрды. "Соғыс әміршісі" термині 1990 жылдары Ресей мен Чечен арасындағы қақтығыстар қайта жандану кезінде жиі қолданылды.
Warlordism was widespread in Civil War era Russia (1918–22). Many territories were not under the control of either the Red government in Petrograd (later in Moscow) or the White governments in Omsk and Rostov. These territories were controlled by warlords of various political colors. The Cossack ataman Semyonov held territories in the Transbaikalia region, and the 'Bloody Baron' Ungern von Sternberg was the dictator of Mongolia for a short time. White generals such as Kolchak or Denikin are typically not considered warlords as they created more stable military and governing structures that claimed legitimacy from the prewar Tsarist state. The term "warlord" was frequently used when Russian and Chechen conflicts were reignited in the 1990s.
Либерия
Либерияның бұрынғы президенті Чарльз Тейлор миллиондаған африкалықтарға қатыгездік жасаған африкалық көтерілісшілерге көмектескен және қолдаған, алмастарды жымқырган әскери әмірші ретінде айыпталды. Президент Самуэль Доудан билікті күшпен тартып алғаннан кейін, Тейлор 1997 жылы сайлауда жеңіске жетті. Оның сыншылары оның билікке жол ашу үшін қорқытып, сатып алғанын айтады, ал билікке келгеннен кейін Африкадағы ең қатыгез және кісі өлтіруші әскери әміршілердің бірі ретінде танылды. Өкіметтік өкілеттігі кезінде ол Сиерра-Леоне азаматтық соғысына (1991–2002) қатысқандығы үшін соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар жасады деп айыпталды. Оның жақын достарының қатарында Ливияның қайтыс болған полковнигі Муаммар Каддафи, Кот-д'Ивуардың консервативті бұрынғы билеушісі Феликс Хупфуэт Бойни, Буркина-Фасо президенті Блез Компаоре және Либерияда табыс табуға ұмтылған, БҰҰ-ның наразылығын елемеген көптеген жергілікті және шетелдік бизнесмендер болды. Тейлор 2006 жылы Нигериядағы мәжбүрлі сүргіннен кейін БҰҰ қолдаған Сьерра-Леонедегі арнайы сотқа ұсталды. 2012 жылдың сәуірінде арнайы сот оны террор, кісі өлтіру және зорлау сияқты 11 бап бойынша кінәлі деп тапты. [9] 2012 жылдың мамырында ол 50 жылға бас бостандығынан айырылды.
Liberia's former president Charles Taylor was indicted as a diamond embezzling warlord who aided and abetted African rebels who committed heinous atrocities against millions of African people. After seizing power from President Samuel Doe in a rebellion, Taylor won elections in 1997. His critics say that he bullied and bought his way to power, and once he obtained it he established himself as one of the most brutal and murderous warlords in Africa. During his term of office Taylor was accused of war crimes and crimes against humanity as a result of his involvement in the Sierra Leone Civil War (1991–2002). His close friends included the late Col. Muammar Gaddafi of Libya; the conservative former ruler of Ivory Coast, Félix Houphouët Boigny; the President of Burkina Faso, Blaise Compaoré; and a plethora of businessmen—local and foreign—who were bent on making money in Liberia and disregarded UN disapproval. Taylor was detained by the UN backed Special Court for Sierra Leone in 2006 after a period of enforced exile in Nigeria. He was found guilty in April 2012 of all 11 charges levied by the Special Court, including terror, murder and rape. [9] In May 2012 he was sentenced to 50 years in prison.
Қытай
Жергілікті соғыс әміршілері өздерінің жасақтарымен 1860 жылдардағы Тайпин көтерілісін басуға кірісті, Маньчжуриялық байрақ армиясы әлсірегенде және орталық билік бақылауының көп бөлігін жоғалтқанда. Қытай Республикасын Юань Шикай диктатор басқарды. Қазіргі заманғы соғыс әміршілері дәуірі 1916 жылы оның қайтысымен басталды. Ұлттық үкімет болды және сыртқы істерді жүргізді, бірақ 1920 жылдардың соңына дейін ішкі бақылау шектеулі болды. Әскери күштілердің билігімен провинциялық және жергілікті үкіметтің кезеңі, яғни соғыс әміршілері дәуірі, 1928 жылы Гоминьдан (КМТ; Қытай Ұлттық партиясы) елдің көп бөлігінде билігін бекіткенге дейін жалғасты. Соғыс әміршілері деп аталатын көрнекті басшылардың арасында Шанси провинциясындағы Ян Сишань, реформатор ретінде танылған Фэн Юсянь және Ву Пэйфу; 1931 жылғы жапон басқыншылығына дейін Маньчжурияны басқарған Чжан Цзолинь; және Zhang Zongchang сияқты жаман атқа ие жергілікті әскери әміршілер болды. Шың Кайшы Сунь Ятсеннің орнын басып, КМТ-ның басшылығына заңды түрде келді және шетелдік мемлекеттер тарапынан мойындалды, бірақ кейбіреулер оның әскери науқан арқылы билікке жеткендігі үшін оны соғыс әміршісі деп айыптады. Екі жылдық Солтүстік экспедициясы (1926–1928) Бейян армиясын жеңіп қана қоймай, Бейян үкіметін де құлатты. Шың сондай-ақ 1930 жылғы Орталық жазық соғысында қарсыластарының күштерін басып алды және оларды әскерге шақырды. Бұл соғыс бірнеше провинцияның тәуелсіздігі сақталса да, негізінен соғыс әміршілері дәуірін аяқтады.
Local warlords with their own militias began to emerge in the effort to defeat the Taiping Rebellion of the 1860s as the Manchu bannerman armies faltered and the central authorities lost much of their control. The Republic of China was led by Yuan Shikai, a dictator. The modern Warlord Era began in 1916 upon his death. The national government existed and handled foreign affairs, but it had little internal control until the late 1920s. A period of provincial and local rule under military strongmen known as the Warlord Era lasted until the Kuomintang (KMT; Chinese Nationalist Party) consolidated its rule over much of the country under Generalissimo Chiang Kai shek in 1928. Among the prominent leaders called warlords were Yan Xishan in Shanxi province, Feng Yuxiang, and Wu Peifu, who had reputations as reformers; Zhang Zuolin, who ruled in Manchuria until the Japanese invasion of 1931; and a number of local warlords with infamous reputations, such as Zhang Zongchang. Although Chiang Kai shek ascended with legitimacy into his role of leadership of the KMT by succeeding Sun Yat sen and was recognized by foreign nations, Chiang was accused by some of being a warlord because of his rise by military campaign. The two year Northern Expedition campaign (1926–28) not only defeated the Beiyang Army but also toppled the Beiyang government. Chiang also conquered and conscripted the forces of rival warlords in the Central Plains War of 1930. This war essentially ended the Warlord Era, albeit with the continuing autonomy of several provinces.
Моңғолия
Моңғол империясы құлағаннан кейін Моңғолстан шығыс және батыс моңғолдарға бөлінді. Оралу кезінде көптеген соғыс басшылары өздерін таққа отырғызуға немесе хандықты бірлесіп басқаруға тырысты; алайда, Моңғол империясының барлық бөліктерінде бұрыннан-ақ де-факто биліктегі күшті басшылар болған. Империя және одан пайда болған мемлекеттер, ішінара, көшпелі қарақшылардың күшті ықпалымен қалыптасты. Осы басшылардың қатарында, мысалы, Шыңғыс хан мен оның тікелей мұрагерлері Азияның және Еуропалық Ресейдің көбін жаулап алды. Манкур Олсон ұсынған, орнықты қарақшылар тұжырымына қарамастан, көшпелі қарақшылар аймақтан аймаққа жылжып, қозғалмалы болып қалады. Моңғол империясының нақты шекаралары болмауы және 13-14 ғасырлардағы үздіксіз кеңеюі мен жаулап алуларының салдарынан, Моңғолиядағы соғыс басшыларын осылай сипаттауға болады.
After the fall of the Mongol Empire, Mongolia was divided between the Eastern and Western Mongols. At the time of disintegration, many warlords tried to enthrone themselves or rule the khanate jointly; however, there had been powerful de facto leaders in all parts of the Mongol Empire before. The empire and the states that emerged from it were born and shaped in part from the heavy influence of roving bandits. These warlords, such as Genghis Khan and his immediate successors, conquered nearly all of Asia and European Russia. Roving bandits, contrary to the concept of stationary bandits offered by Mancur Olson, extract from region to region and stay mobile. Warlords in Mongolia could be characterized by this title because of the Mongol Empire's lack of definitive borders and consistent expansion and conquest during the 13th and 14th centuries.
Вьетнам
Он екі әмірші соғысы – 966–968 жылдар аралығындағы қаос пен азамат соғысымен сипатталатын кезең. Осы кезең "Он екі әмірші соғысы" немесе 12 әміршінің анархиясы деп аталуының себебі – Нго Куйеннің қайтысынан кейін Дыонг Там Ханың таққа заңсыз отыруынан кейін билік үшін болған күрес. Соңынан келген екі жыл жергілікті әміршілердің өз аймақтарындағы билікті басып алу және Дыонг әкімшілігіне қарсы шығу үшін көтеріліс жасауымен ерекшеленді. Осының салдарынан ел 12 аймаққа бөлініп, әр аймақты әмірші басқарды.
The Twelve Warlords War was a period ranging from 966–968 characterized by chaos and civil war. The reason this period received the title of "Twelve Warlords War", or Anarchy of the 12 Warlords, is because of the struggle for power after the illegitimate succession to the throne by Dương Tam Kha after the death of Ngô Quyền. The ensuing two years were marked by local warlords rebelling in order to seize power within their local governments and challenging the Dương court. As a result, the country fractured into 12 regions, each led by a warlord.
Еуропа
Еуропадағы соғыс әміршілері әдетте әр түрлі жалдамалы компаниялар мен олардың басшыларымен байланысты, олар көбінесе өздері тұратын аймақтарда іс жүзінде билік иелері болды. Мұндай еркін компаниялар танылған орталық билік құлаған жағдайда пайда болады, мысалы Германиядағы Ұлы үзіліс кезеңінде (1254–78), Пуатье шайқасынан кейін жүз жылдық соғыс кезінде Францияда немесе Шотландия Корольдігі Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезінде. Еркін компанияның жалдамалы капитандары, мысалы сэр Джон Хоуквуд, Каталон компаниясының Роджер де Флоры немесе Хью Калвели, соғыс әміршілері деп саналуы мүмкін. Италиядағы бірнеше кондотьерилерді де соғыс әміршілері деп санауға болады. Иго Галлес Галама атақты фризиялық соғыс әміршісі, оның туысы Пьер Герлофс Дония да, ол Арумер Зварте Хуптың басшысы болды. Рим империясының императоры I Максимилиан билік еткен кезеңдегі әскер басшылары Киргишерр атағын алды, оның тікелей аудармасы "соғыс әміршісі" болды, бірақ олар қазіргі сөздің мағынасында соғыс әміршілері болған жоқ. Орта ғасырлар мен ерте замандағы Британ аралдарында басқа да соғыс әміршілерін табуға болады; мысалы, Ұлы дінсіз армияның қолбасшысы болған және Англияның көп бөлігін жаулап алған Данелаудан Гутхрум, Англия-Саксон Англиясының Альфред, Еуропаның Англия-Саксон патшалықтарын біріктірген алғашқы адам, бірақ бұл Едуард Үлкеннің билігі кезінде ғана аяқталды, ол Данелаудың соңғы қалдықтарын бағындырды.
Warlordism in Europe is usually connected to various mercenary companies and their chieftains, which often were de facto powerholders in the areas where they resided. Such free companies would arise in a situation when the recognized central power had collapsed, such as in the Great Interregnum in Germany (1254–78), in France during the Hundred Years' War after the Battle of Poitiers, or in the Kingdom of Scotland during the Wars of Scottish Independence. Free company mercenary captains, such as Sir John Hawkwood, Roger de Flor of Catalan Company or Hugh Calveley, could be considered warlords. Several condottieri in Italy can also be classified as warlords. Ygo Gales Galama was a famous Frisian warlord, and so was his cousin Pier Gerlofs Donia, who was the leader of the Arumer Zwarte Hoop. The Imperial commanders in chief during the reign of Holy Roman Emperor Maximilian I did hold the title Kriegsherr, of which the direct translation was "warlord", but they were not warlords in the sense of the word today. Other warlords could be found in the British Isles during the Middle Ages and up into the Early Modern period; such examples include Brian Boru of Ireland and Guthrum of the Danelaw, who was the commander of the Great Heathen Army and nearly conquered all of England, Alfred of Anglo Saxon England, first man to unify the Anglo Saxon kingdoms of Europe, although it would not be completed until Edward the Elder's reign, in which he conquered the last remnants of the Danelaw.
Басқа мысалдар
Басқа елдер мен аумақтарда да соғыс әміршілері бар, олар: Ирак, Мьянма (Ва штаты), Конго Демократиялық Республикасы, Ливия, Судан, Сомали, Пәкістан (Паштун тайпалық аймақтары), Сирия және Тәжікстан (Горно-Бадахшан). Сонымен қатар, Украинаның шығыс бөлігі, Ливан, Оңтүстік Судан, Мексика, Колумбия және Гаити де осылардың қатарына жатады.
Other countries and territories with warlords include, Iraq, Myanmar (Wa State), the Democratic Republic of the Congo, Libya, Sudan, Somalia, Pakistan (Pashtun Tribal Areas), Syria and Tajikistan (Gorno Badakhshan). Other areas include the eastern part of Ukraine, Lebanon, South Sudan, Mexico, Colombia, and Haiti.