Кіріспе

Фрэнсис Ван Уайк Мейсон (1901 жылдың 11 қарашасы – 1978 жылдың 28 тамызы) – американдық тарихшы және романист. Ол 50 жылға созылған, жемісті жазушылық мансабына ие болды, оның аясында 78 роман жарық көрді, олардың көпшілігі жақсы қабылданып, бестселлерлерге айналды.

Ерте өмір және білім

Ван Вайк (Вайк деп айтылады) Мейсон Бостонның аристократ отбасында дүниеге келді, олар 17 ғасырда Солтүстік Америкаға көшіп келген. Жазушылық жолға түспей тұрып, өмірінің басында көптеген оқиғаларға қатысты. Алғашқы сегіз жылын Берлинде, содан кейін Парижде өткізді, онда оның әкесі АҚШ-тың Бас консулы қызметін атқарды, сол кезде ол француз тілін үйренді. Мейсон өзінің он жасқа дейін ағылшын тілін білмегенін айтқан. Иллинойста бірнеше жыл тұрғаннан кейін, ол 1917 жылы, әлі жасөспірім бола тұрып, Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу үшін Еуропаға кетті. Көптеген болашақ жазушылар сияқты, ол бір кезде жедел жәрдем машинасының жүргізушісі болды. Кейін ол француз армиясына қабылданып, артиллерия офицері ретінде ордендер алды, соның ішінде Құрмет легионы да бар. Атысты тоқтату күні ол 17 жасқа толды, бірақ ол бұл кезде АҚШ армиясына қосылып, лейтенант шеніне жеткен еді. Соғыстан кейін ол дайындық мектебіне оқыды, содан кейін Гарвард университетіне түсіп, 1924 жылы ғылым бакалавры дипломын алды. Бір жолы университеттің студенті кезінде, ол қателікпен кісі өлтіргені үшін тұтқындалды. Ол бір шаруадан кешкілік костюм алып, кісі өлтірген официант деп жаңылыстырылды. Әкесінің қайтысынан кейін дипломатиялық қызметке өту жолы жабылды, сондықтан Мейсон импорт бизнесін ашты және келесі бірнеше жылды әлемді аралап, антиквариат пен кілемдер сатып алумен өткізді. Оның саяхаттарына Еуропа, Ресей, Таяу Шығыс, Солтүстік Африка (өз керуенімен тоғыз апта), Батыс Үндістан, Орталық Африка және Орталық Американы атпен кесіп өту кірді. Ол Нью-Йорк қаласында тұрып, Ұлттық гвардияның атты әскер бөлімінде қызмет етті және поло ойынымен айналысты. Өмірінің соңына дейін ол аң аулауға құмар болды.

Жазушылық мансап және жеке өмірі

1927 жылы колледж профессоры Джон Галлишоумен кездейсоқ кездесу оны жазуға ынталандырды. Ол Галлишоудың қысқа әңгімелер курсына қатысты, бірақ курстың төлемақысын болашақ сатудан өтеуге келісті. Сол жылдың қараша айында Нью-Йорк қаласында әлеуметтік өмірге белсенді қатысушы Дороти Л. МакРейдиге үйленді. 1928 жылдың мамыр айында оның алғашқы әңгімесі жарық көрді. Ол дереу сәттілікке жетті, алғашқы сынаққа ұшырамас бұрын 18 әңгіме сатты. Сол кезде журналдар жақсы төлем жасады, сондықтан ол Балтимор, Мэриленд штатының сыртында ыңғайлы үй салып алуға ақша жинады. 1930 жылы ол өзінің алғашқы романын – «Қылмыстың тұқымдары» атты туындысын жариялады, онда АҚШ армиясының барлау қызметінің агенты капитан Хью Норт таныстырылды. Норт көптеген «интригалық» романдардың басты кейіпкері болды. 1931 жылға қарай ол роман және қысқа әңгімелердің авторы ретінде бекінді, алғашқы тарихи романын кітап түрінде жариялады – «Капитан Немезис», ол бұрынғы арзан басылымдардан қайта басылды. Тарихи роман жақсы сатылмағандықтан, ол детективтік/интригалық жанрға оралып, келесі жеті жылда оннан астам том жариялады, оның ішінде Хью Норт туралы тоғыз туындысы болды. Мейсон осы кезеңде де арзан басылымдар үшін тарихи әңгімелер жазып, 1938 жылы американдық революцияның бастапқы кезеңдері туралы «Үш порты» атты ірі романы үшін жанрға қайта оралды. Осы уақытқа дейін Мейсон Бермуда және Нантакетте, сондай-ақ Мэриленд штатында тұрып, қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізді. «Үш порты» қолжазбасын Нантакеттен жеткізіп бара жатқанда, ол 1938 жылғы Жаңа Англия дауілінің ортасында қалды. Ол Нью-Йоркке жетіп, кітабы өте танымал болды. Бұл оның мансабының қалған бөлігінде тарихи көркем әдебиетке баса назар аударуын өзгертті, бірақ ол 1968 жылға дейін Хью Норттың әңгімелерін жазуын жалғастырды. Келесі бірнеше жылда Мейсон «Үш порты» романына екі қосымша кітап жазды – «Теңіздегі жұлдыздар» және «Даңқ өзендері», сондай-ақ Хью Норттың үш детективтік романын жариялады. Бұл кітаптардың барлығы жақсы сатылды, әсіресе 1940 жылы ең көп сатылған 10 кітаптың бірі болған «Теңіздегі жұлдыздар», және Мейсон соғыс оның жазуын тоқтатқан кезде үлкен жетістікке жетті. Ол Перл-Харбордан кейін армияға қайта оралды және жазушылық мансабын тоқтатты, бірақ Франк В. Мейсон деген атпен жастарға арналған соғыс оқиғаларын жаза алды. Осы уақытта ол Уорд Уивер деген атпен бірнеше арзан басылымдарды қайта өңдеп жариялады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде генерал Эйзенхауэр штабында бас тарихшы болып жұмыс істеді, полковник шеніне жетті және батылдығы үшін көптеген наградалар алды. Оның басты міндеті – болашақ ұрпақ үшін соғыстың тарихын құжаттау болды, сонымен қатар ол D күнінің іс-қимылдары туралы әлемге жариялаған танымал хабарламаның авторы болды. Ол өз міндеттерінің бір бөлігі ретінде жау территориясына енген әскерлердің артынан немесе бірге жүрді және кейбір концлагерлерге, соның ішінде Бухенвальдқа бірінші болып кірді. Соғыстан кейін Мейсон жылына бір кітаптан астам шығаратын, әрі 25 жыл бойы сақталатын бейкүндеу өмір салтына көшті. Оның стилі осы уақытқа дейін жетілдіріліп, бірқатар танымал кітаптар жариялады. Ол 1948 жылы «Аспандағы бүркіт» романымен американдық революция сериясын аяқтады. Келесі жылы ол атақты пират Генри Морган туралы «Cutlass Empire» атты танымал романын жазды, ал 1951 жылы АҚШ азамат соғысы туралы трилогияны бастады. 1950 жылдары Мейсон өзінің көптеген туындыларын арзан басылымдар нарығына қайта жазды және 1955 жылы «The Winter At Valley Forge» атты жастарға арналған сәтті кітабын жариялады. Содан кейін ол жастарға арналған тарихи романдарды жазуды жалғастырды. 1950 жылдары ол Балтимордан Бермудаға көшіп келді. Осы кезеңде оның әйелі ауырып, 1958 жылы қайтыс болды. Мейсон көп ұзамай өзінің ұзақ жылдар бойы қызмет еткен хатшысы Жан Луиза Хантқа үйленді. Ол өмірінің қалған бөлігін Бермудада өткізді, ересектер мен жастарға арналған тарихи көркем әдебиеттер жазды, сондай-ақ бірнеше Хью Норт романдарын жариялады.

Өлім

Мейсон 1978 жылы Бермуда аралдарының жағасында жүзіп жүргенде суға батып қайтыс болды. Ол "Зәрлі алыптар" ("Armored Giants") атты "Монитор" мен "Мерримак" арасындағы шайқас туралы кітабын аяқтағаннан кейін, 1980 жылы қайтыс болған соң жарияланды.

Шолу

Мейсон жазушы ретінде танымал көркем әдебиетпен аты шықты, бірақ оның мансабы төрт негізгі жанрды қамтыды: арзан детективтік әдебиет, құпиялы/интригалы әдебиет (көбінесе Хью Норт кейіпкерінен тұратын серияларға негізделген), тарихи және жасөсперімдерге арналған әдебиет.

Жазу стилі

Мейсонның жазу стилі көркемдікпен ерекшеленген, бірақ түсінікті болды. Оның әңгімелерінде көбінесе батыр ер адам бейнеленеді. Осы батыр кейіпкер жағдайға қарай қиын шараларға баруға мәжбүр болуы мүмкін, бірақ соңында жеңіске жетеді. Өзінің көп саяхаттарға толы өміріне негізделген оның әңгімелері әдетте экзотикалық жерлерде өтеді, мысалы, Хью Норт әңгімелеріндегідей, немесе басты кейіпкерлердің көп саяхаттауымен байланысты болады.

Мөлшерлі көркем әдебиет

Мейсонның ертедегі оқиғалар туралы шығармалары 1928 жылдың мамыр айында "Сержант М’Гурраның құдайы" деген атпен басталып, 1938 жылы одан әрі тарихи көркем әдебиет жазуға көшкенге дейін жалғасты. Ол соғыс, джунглилер, Француз шетел легионы және тарихи оқиғалар туралы әңгімелер жариялады. Осы ертедегі тарихи әңгімелердің бірнешеуі 1950 жылдары қайта жазылып, жеңіл кітаптар түрінде жарық көрді. Мейсонның "Барбариялықтар" (1954) романы ежелгі британдық Сеалвиннің тарихын баяндайды. Сеалвин карфагендіктерге тұтқынға түседі, бірақ қашып, Бірінші Пуникалық соғыс кезінде бұрынғы тұтқындаушыларымен күреседі. Осы оқиға "Тұтқын Ревак" фильміне негіз болды. Мейсонның тағы бір пәлп-фантастикалық әңгімесі – Джейн Уайманның "Шпиондық сақина" фильмінің негізі ретінде пайдаланылған "Дұшпанның мақсаты". Бұл әңгіме Мейсонның полоға деген қызығушылығын әскери интригамен үйлестіріп, драмалық шиеленіс тудырды.

Хью Норт сериясы

Капитан (кейін майор және полковник) Хью Норт – Джеймс Бондтың прототипі болды: қаһарлы, епті, жақсы оқ жата білетін және қол күресінде шебер, сонымен қатар жоғары қоғамда киім, мінез-құлық және сөйлеу мәнерімен өте ұқыпты. «Норт» сериясы кейде Пёрл-Харборға жасалған жасырын шабуыл сияқты нақты әскери оқиғаларды болжады. Мейсон бұл кейіпкерді 1930 жылы жасады, ал серия дәстүрлі детективтік форматтағы әңгімелермен басталды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары бұл әңгімелерде саяси интригалар күшейді, бірақ кісі өлтіру жұмбағы орталық тақырып ретінде сақталды. Соғыстан кейін серия көбінесе құпия миссияға баса назар аударатын, әдеттегі тыңшылық романдарға айналды.

Тарихи фантастика

Мейсонның тарихи әңгімелері көбінесе түрлі соғыстарды қамтиды және жиі теңіз шайқастарын немесе ұзақ теңіз саяхаттарын көрсетеді. Оның тарихи романдарының көпшілігі оқиғаның тарихи тұрғысы мен контексі туралы бірқатар (әдетте бірнеше беттік) кең талқылаумен басталады. Көбінесе, ойдан туған кейіпкерлері арқылы Мейсон аса маңызды, бірақ көпке белгісіз тарихи оқиғаларды айтады. Нақты тарихи тұлғалар кейде сюжеттің екінші дәрежелі кейіпкерлері ретінде енгізіледі. Мейсонның осы жанрдағы шығармалары туралы қызықты дерек – көптеген атаулар 13 әріптен тұрады. «Даңқ өзендері» романын жазғанда оның хатшысы осы сериядағы алғашқы екі кітаптың атаулары осы талапқа сай екенін көрсетті, сондықтан Мейсон солай жасауға шешім қабылдады.