Кіріспе

1949 жылы Дональд Дактың "Анділерде қалыс қалды!" комикс-хикаясы. Бұл Карл Баркс жазған және 1949 жылғы сәуір айында Dell Comics' Four Color Comics #223 журналында жарияланған Дональд Дак туралы хикая. Дональд пен оның жүрекжарлылары Оңтүстік Америкаға шаршы жұмыртқа (іс жүзінде, куб тәрізді жұмыртқа) тудыратын мифтік тауықтарды табу үшін барады.

Сюжет

Бұл оқигада Дональд пен оның үш шөкіні музейдің демеушілігімен Дакбург мұражайындағы бірнеше шаршы "артефакттардың" қандай жерден пайда болғанын анықтау үшін экспедицияға қатысады. Бұл жұмыртқалардың қайдан келгенін және оларды кім салғанын білуге ғылыми және қаржылық қызығушылық күшейеді. Бірақ олар туралы белгілісі тек Перуден келгені және Анд тауларында табылғаны ғана. Оңтүстік Америкаға сапар кезінде Дональдтың шөкіндері музейден алынған ескі шаршы жұмыртқалардан омлет жасайды. Бұл экспедиция мүшелерінің тамақтан улануына себеп болады. Кемесі Перуға жеткенде, экспедицияны жалғастыруға жеткілікті күші қалғандар – топтағы ең кіші және төменгі дәрежедегілер – Дональд пен оның шөкіндері болады. Анд тауларында шаршы жұмыртқаларды іздеулері үмітсіз көрінеді, себебі жергілікті халық оларды ақылдан безген немесе жасанды жұмыртқа сатып алуға алданған ақымақтар деп санайды. Соңында олар өте қарт кісімен кездеседі, ол оларға әкесінің бір кезде өзіне ұқсас шаршы тастарды қалай тапқанын айтады. Әкесі оларды көршілес аңғардан шыққан американдық саяхатшының денесінен тапқан, ол аңғар мәңгілік тұманға оранған. Саяхатшы шаршап қайтыс болған. Кейін қарттың әкесі бұл "тастарды" жергілікті ауылда сатқан, содан кейін олар мұражайдағы шаршы жұмыртқалар болып табылады. Қаздар өлген саяхатшының ізбен тұманға қарай жол тартады. Көп күш салып, олар таулардағы тұманға жасырынып жатқан елді аңғарға жетеді. Аңғардың тұрғындары толығымен шаршы бас және мұрынмен келген. Олар 19 ғасырдың соңында олардың аңғарын ашқан америкалық Оңтүстік акцентімен сөйлейді, профессор Рхатт Бетла (Ретт Батлер есімімен ойын) Бермингемнен, Алабамадан келген. Профессор бұл аңғарды "Жаман Жағдай" деп атаған. Аңғарда болғанда, Хьюи, Дьюи және Луи көпіршік шайнап, үрлейді, бұл "Жаман Жағдай" заңдарына қайшы келеді: аңғарда дөңгелек нысандар жасауға тыйым салынған. Өлім жазасынан құтылудың жалғыз жолы – Хьюи, Дьюи және Луи шар тәрізді көпіршіктер жасауы керек. Олар бұны шаршы тауықтарға шайнауға және көпіршіктерді үрлеуге үйрету арқылы іске асырады. Шөкіндер тауықтарды көйлектерінің астына жасырып, көпіршіктерді өздері жасағандай көрінеді. Қаздар қонақжайлы жергілікті тұрғындарды оларды жіберуге көндіреді. Олардың кетуіне өкінеді, себебі олар сыртқы әлемнен ақпарат алатын жалғыз адамдар еді. Олар Қаздарға профессордың "Жаман Жағдайда" қалдырған компасын сыйлайды, ол өнер туындысы ретінде мұражайға қойылған, ал олар оларға шаршы би билеуді үйретеді. Аңғардан шыққанда, Баркстің сирек моральдық сәттерінің бірінде Дональд "Жаман Жағдайдағы" адамдардың "барлық нәрсесі аз болғанымен, біз білген ең бақытты адамдар еді" дейді. Екі шаршы тауық пен жұмыртқаны алып, Қаздар қайтадан тұманнан шығу үшін күреседі. Соңында олар шығып кетеді, бірақ шаршап қалады. Екі тауық тірі, бірақ олар жұмыртқаны жеуге мәжбүр болды. Дукбургке келгенде ғана олар экспедицияның сәтсіз аяқталғанын түсінеді: екі тауық та еркек, сондықтан олар көбейе алмайды. Оқиға Дональдтың жұмыртқа мен тауық туралы айтқан адамға ашуланып жауап беруімен аяқталады.

Талдау

Баркс бала кезінен бері төртбұрышты жұмыртқа мен тауық туралы әңгімелерді естіген және оларды әңгімеге түйін ретінде пайдалануға шешім қабылдады. Сюжет Баркс өзінің әңгімелерінде жиі қолданатын тақырыптар мен сюжеттік элементтерді біріктіреді. Мифтік жаратылыс немесе экспедицияға бастайтын аңыз артефакті, ақпаратты ұзақ іздеу, көбінесе нәтижесіз, табиғи ортасының арқасында сыртқы әлемнен жасырылған оқшауланған өркениет, қаздардың жаңа идеялар әкелуі, бірақ кейде оларға қауіп ретінде қаралуы, және кейіпкерлердің жеңіліске ұшырауы немесе ештеңесіз оралуы – осылардың барлығы сол тақырыптардың қатарында. Бұл әңгіме Баркстің жалпы туындыларының жарқын үлгісі саналды және өзі де табысқа жетті, көбінесе оның ең жақсы туындыларының бірі деп жарияланды. Осы әңгімеге сілтемелер Баркстің ізбасарлары мен оның туындыларын ұнататын адамдардың еңбектерінде жиі кездеседі. 1962 жылғы сұхбатта Баркс «Менің ең жақсы әңгімем, техникалық тұрғыдан алғанда, төртбұрышты жұмыртқа туралы әңгіме болар» деді. Карл Баркс және Дисней комикс кітабы: Заманауи миф есімді кітапта Томас Андрэ былай деп жазады: «Баркс инка мәдениетін беймәлім бейнелейді. Олар капиталистік заманауилықтан жоғарырақ деп тапса да, Баркс индустриялық дәуірге дейінгі мәдениеттерді утопия деңгейіне көтеретін романтикалық примитивизмді қабылдамайды. "Жай ғажап" деген атауынан көрінетіндей, ол түбегейлі кемшіліктерге толы. Ол конформистік және әдет-ғұрыптармен шектелген. Баркстің әңгімесі примитивті қоғамдардың бірлестік пен жомарттық рухына ие екенін, бірақ олар конформистік және әдет-ғұрыптармен байланысқандықтан төзімділік пен сөз бостандығынан мүгедек екенін көрсетеді».

Әсері

Норвегияда бұл әңгіме 1963 жылы норвег тілінде алғаш жарық көрген кезде көп назар аударды. Аудармашы тау тұрғындары үшін ескірген және сәл бұрмаланған нюнорск тілінің нұсқасын таңдады, бұл көптеген адамдар үшін ұятты әрекет деп есептелді. Кейінгі басылымдарда тіл өзгертілді (бірақ соңғы басылымдарда нюнорск диалогы қайта қалпына келтірілді, себебі аударма өзінің жеке классикасы ретінде танылды). Осылайша, норвег тілі күресі арқылы бұл оқиға норвегиялық БАҚ-та кеңінен талқыланды. Кейін норвегиялық оқырмандар бұл комиксті Дональд Дактың ең жақсы комиксі деп жариялады. Диснейдің «Дамбо» анимациялық фильмінен, онда Дамбо алкоголь қосылған судан шаршы көпіршіктер шығарады, Дональдтың немерелерінің шаршы көпіршіктер үрлеуіне шабыланды болуы мүмкін. Дон Роза «Жай Жайға Қайту» атты жалғасын жазды және суреттеді, онда Дональд пен оның немерелері оқшауланған цивилизацияға оралады, бұл жолы Скрудж МакДақпен бірге. «Жай Жайға» қатысты төртбұрышты жұмыртқа Дон Розаның «The Buckaroo of the Badlands» комиксінде де кездеседі, ол оның танымал «Скрудж МакДақтың өмірі мен оқиғалары» атты туындысының үшінші бөлігі. Бұл оқиғаның тарихы және Баркстің оған деген сүйіспеншілігі, алғашқы «Толық Карл Баркс Дисней кітапханасы» томын жарыққа шығаруға себеп болды.