Кіріспе

"Ескі қамалдың құпиясы" - Карл Баркс жазған, салған және әріптеген 32 беттік Disney комиксінің оқиғалық, құпиялы, қорқынышты хикаясы. Ол алғаш рет Dell Publishing компаниясының Four Color #189 (1948 жылғы маусым) журналында жарық көрді. Басты кейіпкерлер – Скрудж МакДак, Дональд Дақ және оның үш жүрегі жақын немересі. Оқиға Шотландиядағы ескі қамал ішінде Скрудж аға басқаратын қазына іздеу туралы. Бұл Скрудж ағаның комикстердегі алғашқы қазына іздеуі, ал мұқабасы Баркстің комикстердегі тұңғыш жұмысы. Хикая көп рет қайта басылған.

Сюжет

Скрудж МакДак екінші рет пайда болғанда, немерелерін МакДак әулетінің ескі қамалы – Шотландиядағы батпақтың ортасында салынған Dismal Downs-тағы үй-бүлелік қазынаны іздеуге шақырады. Бұл қазына бұрын сер Квакли МакДакқа тиесілі болған, бірақ 1057 жылғы қоршау кезінде қазына да, оның иесі де із-түссіз жоғалып кеткен. Әулет ғасырлар бойы қазынаны іздеп келген, бірақ соңғы МакДак – Скрудж, қамал қабырғаларын тесіп қарауға арналған рентген аппаратының көмегімен оны таба алатынына сенімді. Қазынаны табу миссияның оңай бөлігі болып шығады, бірақ олар қазынаны ұрлап, кез келген іздеушіні жоюға тырысатын жұмбақ жандармен бетпе-бет келеді. Оны көре алмайды, бірақ оның көлеңкесін – қаңқаның көлеңкесін көреді. Осы оқиға кезінде қамалдың күзетшісі Скотти сер Кваклидің қолынан қаза тапқандай көрінеді, ал Скрудж, Дональд және немерелер құлыпталған қоршауда қалып қояды. Немерелер қоршаудан айналып, су қоршауына секіріп өтеді, бірақ ішке кіре алмайды. Бірақ, сер Свампхоль МакДактың, түрмелерді тығыздаған ертегісін (түрмелерді ұстаудың жоғары құнына байланысты) еске түсіріп, олар оның жалған қабірі арқылы қамалдың түрмесіне апаратын құпия жол табады (оның қаңқасы оның қару-жарағының ішінде жатыр). Скрудж пен Дональд қоршауда қалады, Скрудж есікті аша алатын мылтығы бар екенін айтқанға дейін. Скрудж ұялып, Дональдқа «жақсы, жылдам тепкі бер!» дейді. Түрмеде немерелер қазына сандығын табады, бірақ жандар шабуылдайды және түрмеден шығудың тағы бір жолын ашады: сер Свампхольдің қару-жарағы тұрған тірек шындығында есік екен. Скрудж, Дональд және немерелер көрінбейтін спрейді табады, содан кейін лаймен жабылған, енді көрінбейтін жандарды батпақ арқылы қуады. Немерелер мен Дональд оны жерге құлатып, қазына сандығын қайтарып алады. Жандардың Скоттидің кейіпін киген қарақшы екені белгілі болады (ол жылдар бұрын қарттықтан қайтыс болған), ол көрінбейтін спрей сияқты формула қолданып, оны көрінбейтін еткен, бірақ оның қаңқасының көлеңке түсіруіне кедергі келтірмеген. Дональд немерелердің барлық еңбегін өзіне таңсық етеді, олар тіпті мұндай спрейдің бар екенін білмегенін айтады. Ашуланған немерелер Дональдты спрейдің шыбын-шіркейге қарсы спрей екеніне сендіріп, оны құйрығы мен аяқтарынан басқа толығымен көрінбейтін етеді.

Өндіріс

Скрудж аға 1947 жылдың желтоқсанында жарық көрген "Аю тауындағы Рождество" әңгімесінде таныстырылды; бұл оқиға кейіпкердің қайта оралуы болды. 1962 жылғы сұхбатта Баркстен Скрудж туралы жақсы пікірлер алған-алмағанын сұрағанда, Баркс: "Ешқандай сөз жоқ, бірақ маған ескі Скрудж ұнады және ол бір кемшілікті толтырды. Бізге Дональдқа көмектесетін біреу қажет болды", - деді. Скруджді тағы пайдаланғысы келген Баркс осы әңгімені кейіпкердің қайдан шыққанын түсіндіру үшін жазды.

Талдау

Бұл әңгіме әдетте Баркстің ең есте қаларлық туындыларының бірі деп есептеледі, себебі бірнеше себеп бар. Сюжеті Баркстің өте ұнаған қорқыныш пен құпия оқиғаларының элементтерін қарызға алған; көне және көбінесе тастап кетілген қамал, қараңғы залдары, жасырын түрмелері мен склепалары бар; қамал ішінде көмілген ата-бабалардың қаңқалары; бас кейіпкерлердің ата-бабаларының ұрпақтарының қабірлерімен бірге ежелгі Мак-Дак зираты; тұманды батпақ; қауіпті "періште"; және кейіпкерлер сезінетін жақын қауіп. Баркс осы көңілді оқиғаға лайықты меланхолия сезімін беру үшін әрбір кадрды егжей-тегжейлі салды, ал әңгіменің реализмін арттыру үшін ескі шотланд қамалдарының суреттерін үлгі ретінде пайдаланды. "Ескі қамалдың құпиясы" Баркстің ең жақсы суреттерінің бірі саналады. "Ескі қамалдың құпиясы" Скрудждің әңгімелерде екінші рет пайда болуын көрсетеді, бірақ Скрудж қазына іздеушілер тобын басқаратын алғашқы оқиға, Баркс оны Скрудж аға туралы әңгімелерде жиі қолданатын тақырып. Ол Мак-Дак руын таныстырады және кейіпкерлерге отбасылық тарихын сыйлайды, оны кейін Баркс және оның ізбасарлары кеңейтеді, сондай-ақ кейіпкердің Шотландиядағы шығу тегін бекітеді, онда көптеген келесі оқиғалар орын алады. Дисмал Даунс өзі де басқа оқиғалар үшін тұрғылықты жер ретінде қолданылды, оның тарихы мен архитектурасы одан әрі дамытылды. Баркс өзі 1960 жылғы "Вискервиллдің иті" әңгімесінде бұл жерге қайта оралып, Скрудж, Дональд және үштік тағы да Шотландияға барып, Мак-Дак қамалының қираған қалдықтарын табады. Баркс бұл оқиғаның бұрынғысымен байланысты екенін ойлап, оны он екі жыл бұрын жазылған және суреттелген оқиғаның "бірдей" қамалы деп санағаны белгісіз; кейіпкерлер олардың бұрынғы саяхатына ешқандай сілтеме жасамайды.