Кіріспе

Құс түрлері
қаз түрлері

Қар қазы (Anser caerulescens) – Солтүстік Америкаға тән қаздардың бір түрі. Ақ және қара морфтары бар, соңғысы көк қаз деп белгілі. Аты әдетте ақ қауырсынынан шыққан. Бұл түр бұрын Chen туысына жатқызылған, бірақ қазір көбінесе "сұр қаз" Anser туысына кіреді. 1758 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің "Systema Naturae" еңбегінің он бірінші басылымын жаңартқанда, қар қазын үйректер мен қаздарға жататын Anas туысына қосты. Линней қысқаша сипаттама берді, Anas caerulescens есімді екі атауын берді және Эдвардстың еңбегін сілтеді. Қар қазы қазір француз зоологы Матурин Жак Бриссонның 1760 жылы енгізген Anser туысына жатқызылған. Ғылыми атауы латын тіліндегі anser, "қаз", және caerulescens, "көкшіл" сөздерінен құралған, ал caerulescens сөзі "қою көк" деген caeruleus сөзінен туындаған. Қар қаз Росс қазының (Anser rossii) туыс түрі болып табылады. Екі кіші түрі бар:
A. c. caerulescens (Линней, 1758) – кіші қар қаз – Солтүстік-шығыс Сібір, Солтүстік Аляска және Солтүстік-батыс Канадада көбейеді, АҚШ-тың оңтүстігінде, Солтүстік Мексикада және Жапонияда қыстайды.
A. c. atlanticus (Kennard, 1927) – үлкен қар қаз – Солтүстік-шығыс Канада мен Солтүстік-батыс Гренландияда көбейеді, АҚШ-тың солтүстік-шығысында қыстайды.

Үлкен қар қазы атаулы түрінен сәл ірілеу болып ерекшеленеді. Ол солтүстікке және шығысқа қарай ұялайды. Кіші қар қазы екі түсті фазада кездеседі: әдеттегі ақ түсті жануарлар және қара-сұр түсті "көк" фаза. Үлкен қар қазы көк фазада сирек кездеседі.

Сипаттама

Қар қаздың екі түсті қауырсындық морфтары бар, ақ (қар) немесе сұр/көк (көк), сондықтан оларды жиі «қарлылар» және «көктер» деп атайды. Ақ морфты құстардың қанаттарының ұштары қара болса, қалғаны ақ, ал көк морфты қаздардың ақ түсін басы, мойны және құйрық ұшынан басқа жерде көкшіл сұр түс алмастырады. Жасы жетпеген көк фазасы ақ түсі басында, мойнында және қарындарында аз немесе мүлдем жоқ, солғын немесе тақтадай сұр түсті болады. Қар және көк фазалардың екі түрінің де аяқтары мен саяқтары қызыл, ал мүңк қақпақтары қара жиекті ("кесу жиектері") қызғылт түсті болып келеді, бұл оларға қара "күлімдеу белгісін" береді. Жасы жетпеген құстардың аяқтарында, саяқтарында және мүңк қақпақтарында түстер азырақ жарқырады. Басы, олар жеген топырақтағы минералдардың әсерінен қызыл қоңыр түске боялуы мүмкін. Олар өте дауысты және бір шақырымнан да әрі естілуі мүмкін. Ақ және көк морфты құстар шағылысқанда, ұрпақ екі морфтың біреуіне ұқсауы мүмкін. Бұл екі түсті қаз бұрын екі бөлек түр деп есептелген; олар шағылысып, өмір сүретін аймақтарында кездесетіндіктен, қазір бір түрдің екі түсті фазасы деп саналады. Түс фазалары генетикалық түрде анықталады. Қара фаза бір доминантты геннің нәтижесінде пайда болады, ал ақ фаза гомозиготта рецессивті. Жұптасқанда жас құстар көбінесе ата-аналарының түсіне ұқсас жұптастырады. Егер құстар аралас жұптан туған болса, олар екі түстің кез келген фазасымен жұптасады. Түрлер мөлшері мен географиялық орналасуына байланысты екі түршеге бөлінеді. Мөлшерінің ұқсастығы кейбір ғалымдардың бұл бөлініске күмән келтіруіне себеп болды. 2015 жылдың наурыз айында Солтүстік Айдахода құс холерасы эпидемиясынан 2000 қар қазы көктемгі көші-қон кезінде Солтүстік Канадаға ұшып бара жатып қырылды.

Қаңғыраулық

Қар қаздары Еуропаға сирек келмейтін құстар, бірақ тұтқындағы топтардан қашу оқиғалары болған, сондай-ақ олар кейде жабайылап көбейеді. Қар қаздары британдық аралдарға қонақтап келеді, оларды жиі қарақаз, кигіз қаз және үлкен ақ маңдайлы қаздың топтары арасында көруге болады. Ұлыбританиядағы көптеген шатасқан құстар Шотландиядағы жабайылап көбейетін популяциядан шыққан сияқты. 2015 жыл шамасында 3-5 қар қазы Оаху аралының солтүстік жағалауына қонды. Олар 3-4 ай бойы бірнеше рет байқалды және суретке түсірілді. Орталық Америкада қыс айларында шатасқан құстар жиі кездеседі.

Жеңіл қаздарды сақтау тәртібі

1990 жылдардың аяғында қар қаздарының орталық континенттік популяциясы арктикалық және субарктикалық көбейту орталарына айтарлықтай зиян келтіретіні анықталды. Бұл, сонымен қатар, арктикалық және субарктикалық аймақтарды мекен ету үшін пайдаланатын басқа да су құстары мен жабайы жануарларға да зиян тигізді. Халықтың күрт өсуі сол кездегі DU бас биологы, доктор Брюс Баттты алаңдатты. Ол түрлі деректерді жинап, АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі мен Канаданың жабайы табиғат қызметіне ұсынған комиссияның құрамында болды. Комиссия аң аулау ережелерін жеңілдетуді және аңшыларға көктемде көбейту орталарына қайтып келе жатқан қар қаздарын көптеп аулауға мүмкіндік беруді ұсынды. Ұсынылған шараларға электрондық шақыру құралдарын пайдалануға, қанатын ашпай атуға, ату уақытын ұзартуға және аулау лимитін жоюға рұқсат ету кірді. "Жылы қаздарды сақтау жөніндегі" жарлық қабылданғаннан кейін екі жыл өткен соң, 1999 жылы ол федералдық деңгейде бекітілді.