Кіріспе

Мексика штаты Баха-Калифорния-Сур (ˈbaxa kaliˈfoɾnja ˈsuɾ; 'Оңтүстік Төменгі Калифорния'), ресми атауы Estado Libre y Soberano de Baja California Sur, - халық саны бойынша ең сирек қоныстанған штат және Мексиканың 31 штатын құрайтын 32 федералдық бірліктің 31-ші штаты. Сонымен қатар, ол ауданы бойынша Мексиканың тоғызыншы ірі штаты. 1974 жылдың 8 қазанында штат мәртебесін алғанға дейін, бұл аймақ El Territorio Sur de Baja California ("Төменгі Калифорнияның Оңтүстік аумағы") деп белгілі болған. Оның ауданы 73 903 км² немесе Мексиканың құрлық ауданының 3,57% құрайды және Баха-Калифорния түбегінің оңтүстік жартысын, 28-ші параллельдің оңтүстігін, сондай-ақ Тынық мұхитындағы Rocas Alijos аралдарын қамтиды. Штаттың солтүстігінде Баха-Калифорния штаты, батысында Тынық мұхиты және шығысында Калифорния шығанағы орналасқан. Штаттың теңіз шекарасы шығысында Калифорния шығанағы арқылы Сонора және Синалоа штаттарымен өтеді. Штатта Кабо-Сан-Лукас және Сан-Хосе-дель-Кабо туристік курорттары бар. Оның ең ірі қаласы және астанасы Ла-Пас.

Этимология

Штат өзінің орналасқан жарым аралы Баха (Төменгі) Калифорнияның атымен аталады, ал "Sur" термині "оңтүстік" дегенді білдіреді. Калифорния атауы осы түбекке, сондай-ақ АҚШ-тағы Калифорния штаты деп белгілі аумаққа да қатысты. Штаттың гербі теңізбен байланысын көрсетеді, күміс балықтардың, күміс қабықтың және көк түсті фонның бейнесін қамтиды. Б.з.д. 1700 жылға дейінгі ежелгі тас және үңгір суреттері арқылы ертедегі адамдардың қоныстанғандығының дәлелдері табылды, оларды тауларда паналаған аңшы және жинаушы қоғамдар жасаған. Бұл штат әлемдегі үңгір суреттерінің маңызды шоғырланған бес аймағының бірі. Бұл суреттер ерекше стильге ие және көлемді, кейбір суреттердің биіктігі 8 метрге жетеді. Көптеген жануарлар силуэт түрінде бейнеленген, қозғалыста көрсетілген, көбінесе адамдар оларды аңдайды. Ең танымал орын – б.з.д. 1700 жылға дейін сақталған Ұлы қабырғалық тас өнері. Басқа маңызды орындарға Куэва-де-Пальма, Сан-Грегорио, Санта-Тереза, Гвадалупе, Сан-Франциско, Кабо-Пулмо, Сантьяго және Сан-Борхита жатады. Аймақтың басым бөлігі таулар мен жағалау жазықтарын құрайды. Тау тізбектері жағалауға параллель орналасқан және жанартаулық тау жыныстарынан тұрады. Басты тау тізбегінің жергілікті атауы – Сьерра-де-ла-Гиганта, ал ең биік шыңы – теңіз деңгейінен 2080 метр биіктіктегі Сьерра-де-ла-Лагуна. Тынық мұхиты жағындағы жағалау жазықтары айтарлықтай кең, орташа есеппен шамамен 40 км, Санта-Клара, Беррендо және Магдалена-и-Ирай сияқты одан да кең жазықтар бар. Бұл аймақтарда көбінесе шөгінді тау жыныстары, әсіресе теңіздік әк тас басым. Штат бес аймаққа бөлінеді: Орталық шөл, Ла Серрания, Вискаино шөлі, Магдалена жазығы және Лос-Кабос. Орталық шөлде шөл өсімдіктері өседі, ал қысқа және сирек болатын жаңбыр кезінде вегетация жанданады. Ла Серрания – бұл маңызды ағаш жабыны бар биік таулы аймақ, олардың кейбір түрлері коммерциялық құндылығы бар. Вискаино шөлі Тынық мұхиты жағалауында Охо-де-Либр және Сан-Игнасио лагуналарының бойымен созылады; онда Сан-Франциско, Сан-Альберто, Лас-Тинахас-де-Мурильо және Эль-Серручо сияқты төменгі тау жоталары, сондай-ақ Эль-Азуфре және Лас-Виргенс жанартаулары орналасқан. Магдалена жазығы – Тынық мұхиты жағалауына жақын орналасқан үлкен, тегіс аймақ, ал Лос-Кабос аймағы геологиялық өзгерістер мен жаңбыр үлгілеріне байланысты микроклиматпен ерекшеленеді. Бұл жердегі экологиялық жүйе көптеген эндемикалық түрлермен жақында дамыған деп саналады.

Саяси бөліну

Штат – Мексиканың солтүстік-батысында орналасқан Баха-Калифорния түбегінің оңтүстік бөлігі, Солтүстік Американың ірі Калифорния аймағының бір бөлігі. 73 909 км² аумақты алып жатыр, 750 км-ге жуық ұзындығы бар және шамамен 100 км енді. Штат бес муниципалитетке бөлінген. Комонду муниципалитеті штаттың орталық бөлігінде орналасқан, оның орталығы – Сьюдад-Конститусьон қаласы. Ол Мулеге, Лорето және Ла-Пас муниципалитеттерімен және батысында Тынық мұхитымен шектеседі. Мулеге муниципалитеті штаттың солтүстігінде, астанасы Санта-Росалия қаласында орналасқан, сондай-ақ Герреро-Негро және Мулеге деген екі маңызды елді мекені бар. Ол Комонду және Лорето муниципалитеттерімен, солтүстікте Баха-Калифорния штатымен, батысында Тынық мұхитымен және шығысында Калифорния шығанағымен шектеседі. Штаттың аумағының шамамен 45% -ын құрайды. Ла-Пас муниципалитеті штаттың оңтүстігінде орналасқан. Бұл екінші ірі муниципалитет, штаттың аумағының 27% -дан астамын құрайды. Ол Комонду және Лос-Кабос муниципалитеттерімен шектеседі және Тынық мұхитынан Калифорния шығанағына дейін созылады. Лос-Кабос муниципалитеті штаттың оңтүстік ұшында орналасқан, оның орталығы Сан-Хосе-дель-Кабо қаласы, ал ең көп халқы бар қаласы – Кабо-Сан-Лукас. Бұл муниципалитет Мексикадағы маңызды туристік орындардың бірі. Муниципалитет солтүстікте Ла-Пас муниципалитетімен шектеседі, ал қалған бөлігі Тынық мұхиты мен Калифорния шығанағымен шекараланған. Лорето муниципалитеті штаттың орталық бөлігінде орналасқан, оның орталығы Лорето қаласы. Ол Мулеге және Комонду муниципалитеттерімен және шығысында Калифорния шығанағымен шектеседі.

Экономика

Дәстүрлі түрде туризмге, спорттық балық аулауға, тұз өндіруге және кен өндірісіне негізделген, 2012 жылы штаттың ЖІӨ-сі елдің ЖІӨ-сінің 0,73%-ын ғана құрады, бірақ өткен жылмен салыстырғанда 3,13%-ға өсті. 2013 жылы бұл өсім 7,8%-ға жетті. 2013 жылы жұмыссыздық деңгейі 5,1% болды, ал жұмыс ошарлау шаруашылығы мен балық аулаудан кен өндірісі мен өнеркәсіпке (19,9%-ға өсті) және саудаға (4,9%-ға өсті) қарай жылды. Саудаға түсетін балық түрлеріне тунец, сардина, анчоус, моллюскалар, иттіклер, устрицалар, акулалар, лобстерлер, галапагос және креветкалар, шағалақайлар жатады, олар ішкі және халықаралық нарықтарда сатылады. Штаттың басты әуежайлары – Лос-Кабос халықаралық әуежайы және Мануэль Маркес де Леон халықаралық әуежайы.

Медиа

Баха Калифорния Сур аймағының газеттері: El Peninsular, El Periódico, El Sudcaliforniano және Tribuna de los Cabos.

Мәдениет

Жергілікті мәдениеттердің үшеуі сақталған: Кочими, Гуаикура және Перику. Дәстүрлі музыка көбінесе "кочи" деп аталатын топтарда аккордеон мен екі гитарамен орындалады, олар корридо, вальс, полька және мазурка сияқты стильдермен қатар нортеньо да ойнайды.