Кіріспе
Бурунди немесе Руандадан бастау алған өзен – Нил өзенінің екі негізгі саласының бірі. Ақ Нил (النيل الأبيض) – Африкадағы өзен, Нилдің екі негізгі саласының кішісі, үлкені – Көк Нил. "Ақ" деген атау судағы сазды шөгінділерден келген, суды ақшыл түске өзгертетін себеп. "Ақ Нил" терминінің тар мағынасы – Бахр-әл-Жабал және Бахр-әл-Газал өзендерінің қосылған жерінде, Но көлінде пайда болатын өзен. Ал кең мағынада "Ақ Нил" – Виктория көлінен Көк Нилге құйылатын барлық өзен участаларын қамтиды: Виктория көлінен Кёга көлі арқылы Альберт көліне дейінгі "Виктория Нілі", содан кейін Оңтүстік Судан шекарасына дейінгі "Альберт Нілі", және одан кейін Но көліне дейінгі "Тау Нілі" немесе "Бахр әл Джабал". "Ақ Нил" кейде Виктория көлінің бастауларын да қамтуы мүмкін, оның ең алыс нүктесі Көк Нилден басталады. 19 ғасырда еуропалықтардың Нилдің бастауын іздеуі негізінен Ақ Нилге бағытталған еді, ол сол кезде "Қараңғы Африка" деп аталған аймақтың тереңіне жоғалып кеткен.
one of the two main tributaries of the Nile river
The White Nile (النيل الأبيض ) is a river in Africa, the minor of the two main tributaries of the Nile, the larger being the Blue Nile. The name "White" comes from the clay sediment carried in the water that changes the water to a pale color. In the strict meaning, "White Nile" refers to the river formed at Lake No, at the confluence of the Bahr al Jabal and Bahr el Ghazal Rivers. In the wider sense, "White Nile" refers to all the stretches of river draining from Lake Victoria through to the merger with the Blue Nile: the "Victoria Nile" from Lake Victoria via Lake Kyoga to Lake Albert, then the "Albert Nile" to the South Sudan border, and then the "Mountain Nile" or "Bahr al Jabal" down to Lake No. "White Nile" may sometimes include the headwaters of Lake Victoria, the most remote of which being from the Blue Nile. The 19th century search by Europeans for the source of the Nile was mainly focused on the White Nile, which disappeared into the depths of what was then known as "Darkest Africa".
Бас сулары
Кагера өзені Танзанияның Букоба қаласына жақын жерде Виктория көліне құяды. Бұл Виктория көліне ең ұзын қоректенуші өзен, бірақ Кагераның ең ұзын саласы қайсысы екендігі және осымен Нилдің ең алыс бастауы қайда екендігі туралы дереккөздер келіспейді. Нилдің бастауы Бурундидің Бурури провинциясында (Букирасаз маңында) пайда болатын Рувиронза немесе Руанданың Нюньгуе орманынан ағып шығатын Ньябаронго өзендері деп есептелуі мүмкін. Бұл екі қоректенуші өзен Руанда мен Танзания шекарасындағы Русумо сарқырамасының жанында бірігеді. Бұл сарқырама 1994 жылғы 28-29 сәуірде болған оқиғамен әйгілі, сол күндері 250 000 руандалық 24 сағат ішінде Русумо сарқырамасы арқылы Танзанияның Нгара қаласына өтіп, БҰҰ-ның босқындар жөніндегі жоғарғы комиссары бұл оқиғаны "қазіргі заманғы ең ірі және жылдам босқындар қозғалысы" деп атады. Кагера Виктория көліне құятын алдында Руанда-Танзания және Танзания-Уганда шекараларының бір бөлігін құрайды.
Угандада
Угандадағы Ақ Ніл Виктория көлінен Кёга көлі арқылы Альберт көліне дейін "Виктория Нілі" деп аталады, ал содан кейін "Альберт Нілі" ретінде Оңтүстік Судан шекарасына дейін ағады.
Виктория Нил
Виктория Нілі көлінің солтүстік жағалауындағы Джинджа қаласынан (Уганда) басталады. Налубале электр стансасы мен көлдің шығу жеріндегі Кира электр стансасынан төмен ағып, өзен Буджагали сарқылысынан (Буджагали электр стансасы орналасқан жер) өтеді, бұл Джинджадан шамамен ағыс бойында орналасқан. Содан кейін өзен Уганда арқылы солтүстік-батысқа қарай елдің ортасындағы Киога көліне, одан батысқа қарай Альберт көліне құяды. Карума сарқылысында өзен Мурчисон сарқылы ұлттық паркінің оңтүстік-шығыс бұрышындағы Карума көпірінің астынан ағады. Жаратқанның қарсылық әскерінің көтерілісі кезінде 1963 жылы мақта өнеркәсібін дамыту үшін салынған Карума көпірі Глу қаласына баратын жолдағы маңызды тоқтау болды, онда көліктер конвойға жиналып, соңғы солтүстікке қарайғы сапарға әскери күзетпен шығатын. 2009 жылы Уганда үкіметі көпірден бірнеше шақырым солтүстікке 750 мегаватттық су электр стансасын салу жоспарларын жариялады, оның 2016 жылы аяқталуы күтілген. Әлемдік банк кішігірім 200 мегаватттық электр стансасын қаржыландыруға келісім берген, бірақ Уганда қажет болған жағдайда өз қаражатымен салатын үлкен жобаны таңдады. Альберт көліне құяр алдында өзен Мурчисон сарқылысында ені бар болғаны жеті метрге дейін тарылып, Шығыс Африка жарылысының батыс тармағына кіретінін көрсетеді. Содан кейін өзен Конго Демократиялық Республикасындағы Көк таулардың қарсы бетінде Альберт көліне құяды. Киога көлінен Альберт көліне дейінгі өзеннің бөлігі кейде "Киога Нілі" деп аталады.
Альберт Найл
Альберт көлінен солтүстікке қарай ағып жатқан өзен "Альберт Нілі" деп аталады. Ол Уганданың Батыс Нил аймағын елдің қалған бөлігінен бөліп тұрады. Альберт Нілі өзенінің Небби ауданындағы құйылатын жеріне жақын жерде көпір салынған, бірақ осы бөлікте басқа көпірлер жоқ. Аджумани мен Мойо қалалары арасындағы жолдарды паром байланыстырады, ал өзенмен жүру көбінесе шағын қайықтармен немесе каноэлермен жүзеге асырылады.
Оңтүстік Суданда және Суданда
Өзен Угандадан Оңтүстік Суданға кіретін жерден бастап "Нил тауы" деп аталады. Оңтүстік Судандағы Но көлінен бастап өзен қатаң мағынада "Ақ Ніл" болып өтеді және солтүстікке қарай Суданға дейін жалғасады, онда ол Көк Нілмен қосылады.
Таулық Нил
Оңтүстік Судандағы Нимуледен, Уганда шекарасына жақын жерде өзен "Тау Нілі" немесе "Бахр әл Джабал" (сондай-ақ "Бахр эль Джебель", بحر الجبل) деп аталады, бұл сөздердің тікелей мағынасы "Тау өзені" немесе "Таудың өзені". Өзен арқылы өтетін Оңтүстік Суданның Орталық Экватория штаты 2006 жылға дейін Бахр әл-Джабал деп белгілі болды. Өзеннің оңтүстік бөлігі Судан жазығына және Суддтың кең батпағына жететін алдында бірнеше тасылдарды кездестіреді. Ол Но көліне дейін ағып, онда Бахр-эль-Газалбен бірігіп, Ақ Нілді құрайды.
Ақ Ніл өзінде
Кейбір адамдар үшін Ақ Ніл, Тау Нілінің Бахр-эль-Газал өзенімен қосылатын жерінен басталады. Су тасқыны кезінде Собат өзені көп мөлшерде шөгінді әкеледі, бұл Ақ Нілдің ақшыл түсін күшейтеді. Оңтүстік Суданның екінші қаласы Малакалдан өзен баяу, бірақ батпақты жерлерден өтіп Суданға және солтүстікке қарай Хартумға дейін ағады. Малакалдан төмен Кодок орналасқан, бұл жерде 1898 жылғы Фашода оқиғасы болды, ол Африка үшін шабуылдың аяқталуын белгіледі. Суданда өзен өз атын Суданның Ақ Ніл штатына береді, содан кейін Хартумда Көк Нілмен бірігіп, Ніл өзенін құрайды.
Ішкі су жолдары
Ақ Ніл – Альберт көлінен Хартумға дейін Джебель Аулия бөгеті арқылы кеме жүзе алатын су жолы. Тек Джуба мен Уганда аралығында өзенді тереңдету немесе арнасын кеңейту қажет, сонда ғана кеме жүруге мүмкіндік туады. Жылдың белгілі бір кезеңінде өзендер арқылы Гамбелаға (Эфиопия) және Вауға (Оңтүстік Судан) дейін жүзуге болады.