Кіріспе

Франция премьер-министрі және мемлекет қайраткері (1773–1854)

Жан Батист Гийом Жозеф Мари Энн Серафин, 1-ші Вилле графы (14 сәуір 1773 – 13 наурыз 1854), көбінесе Жүсіп де Вилле /v//ᵻ/'/l//ɛ//l/ деп танымал, француз мемлекет қайраткері. Ол бірнеше рет премьер-министр болды және Бурбон монархиясы қайта орнатылған кезде ультрароялисттік фракцияның жетекшісі болды.

Жастық шақ

Ол Тулуза қаласында дүниеге келіп, теңізші болуға тәрбиеленді. 1788 жылдың шілдесінде Брест портындағы "Баяунес" кемесіне қатысты. Батыс және Шығыс Үндістанда қызмет етті. Террор кезінде Бурбон аралында (қазіргі Реюньон) тұтқындалды, бірақ 1794 жылдың шілдесіндегі Термидориялық төңкеріс оны босатты. Ол аралда мүлік сатып алып, 1799 жылы М. Дебассинс де Ришемонның қызына үйленді, оның жерлерін басқарған болатын. Саясаттағы тәжірибесін Бурбон отарлық ассамблеясында алды, онда ол колонияны Паристен келетін үнемі араласудың зиянынан қорғау үшін және жергілікті наразылардың ағылшындардан көмек сұрауына жол бермеу үшін күресті. 1802 жылы Наполеон Бонапарт тағайындаған генерал Декаеннің келуі аралға қауіпсіздікті қайтарды, ал бес жылдан кейін, зор байлық жинаған Вилле Францияға оралды. Ол өз коммунасының мэрі және Империя кезінде Жоғарғы Гаронна кеңесінің мүшесі болды.

Бурбондық реставрация (18151830)

1814 жылы Бурбон реставрациясы кезінде ол бірден роялистік қағидаларды жариялады. 1814–15 жылдары Тулуза қаласының мэрі, ал 1815 жылы Гаронна департаментінен ультрароялистік «табылмайтын палатаның» депутаты болды. Вилле, жарғы жарияланғанға дейін оған қарсы шығып, оны тым демократиялық деп сынаған «конституция жобасы туралы хабарламалар» жазды, табиғи түрде ультрароялистермен бірге оң жаққа қосылды. 1816 жылғы жаңа палатада Вилле партиясы азшылықта болды, бірақ оның жеке билігі арта түсті. Министрлер оны партиясының ең ұстамды мүшесі деп санады, ал «ультралар» – өздерінің ең сенімді басшысы деп есептеді. 1817 жылғы сайлау заңы бойынша, конвенцияда Франция королі Людовик XVI-ның өліміне дауыс берген деп саналатын аббат Грегуар Депутаттар палатасына қабылданды. Консервативтік партия осы оқиғадан туған алаңдаушылықтан және герцог де Берридің қазасынан соққан дүрбелеңнен күш алды. Герцог де Ришелье «ультралардың» екі жетекшісі – Вилле мен Корбиерді кабинетке қабылдауға мәжбүр болды. Вилле бір жылдан кейін отставкаға кетті, бірақ 1821 жылдың соңында Ришелье құлағаннан кейін ол қаржы министрі болған жаңа кабинеттің нақты басшысы болды. Өзі сарай адамы болмаса да, ол Состен де ла Рошфуко мен мадам дю Кайланың қолдауын алды. 1822 жылы Людовик XVIII оған граф титулын беріп, ресми түрде премьер-министр етті. Ол бірден қатаң баспасөз заңдарымен оппозицияны басып тастады, ал ұсақ либералдық құпиялардың ашылуы одан әрі репрессияға себеп болды. Матье де Монморенси мен Шатобрианның Испания ісіне араласуына мәжбүр болған ол 1823 жылғы сәтті науқаннан монархияға белгілі бір үнқатысу алуға тырысты. Осы уақытта ол корольдік билікті нығайтып, Людовик XVIII-ді жоғары палатадағы либералдық көпшілікті жиырма жеті жаңа пэрдің тағайындалуымен ығыстыруға көндірді; ол испан науқанынан кейін монархияның уақытша танымалдылығын пайдаланып, жаңа Депутаттар палатасын шақырды. Бұл жаңа және мойынсұнғыш заң шығарушы органға барлық он тоғыз либерал ғана сайланды, ол жеті жылдық парламентке айналды, осылайша ескі тәртіптің бір бөлігін қалпына келтіруге уақыт беруді көздеді. Вилле жоспарларына Луи XVIII-нің қайтысы және оның бауыры Карл X-тің таққа отыруы, ол абсолюттік монархияға берілген сенімді адам болды, көмектесті. 1815 жылдан бері ақылды қаржылық басқару мемлекеттік облигацияларды 5%-дан 3%-ға дейін айырбастауға мүмкіндік берді. Бұл операциядан босатылған қаражатты эмигранттарға революция кезінде жоғалтқан жерлері үшін миллиард франк (Le milliard des émigrés) өтемақы төлеу үшін пайдалану ұсынылды; сондай-ақ діни қауымдарға бұрынғы артықшылықтарын қайтару ұсынылды. Екі ұсыныс та белгілі шектеулермен мақұлданды. 1825 жылғы «дінге қарсы заңмен» (Loi contre le blasphème) дінге қарсылық өлім жазасына кесілетін қылмыс деп жарияланды, ал министрлік тең мұрагерлік туралы заңды өзгертуге қатысты заң дайындады, осылайша ірі меншіктерді қайта құруға тырысты. Бұл шаралар елде күшті қарсылық тудырды, бірақ «әділет және махаббат заңы» деп аталған жаңа және қатаң баспасөз заңы оны тоқтатуға күш жеткізбеді. Пэрлер мұрагерлік және баспасөз заңдарын қабылдамады; Ұлттық гвардияны тарату қажет болды; және 1827 жылдың қарашасында жетпіс алты жаңа пэр тағайындалды, содан кейін жалпы сайлау өтті. Жаңа палата Виллеге қарсы болды, ол Мартиняктың қысқа ғасырлық орташа министрлігіне орын беру үшін отставкаға кетті. Жаңа министрлік Виллеге жоғарғы палатаға ауысуын міндетті етті, сондықтан ол енді қоғамдық істерге қатыспады. Ол қайтыс болған кезде, естеліктері 1816 жылға дейін жазылған, ал оның отбасы оларды «Граф Вилле естеліктері мен хаттары» (Mémoires et correspondance du comte de Villèle, Париж, 5 том, 1887–90) деп толықтырды.