Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз математигі Мишель Роль (21 сәуір 1652 – 8 қараша 1719) – француз математигі. Ол Роль теоремасы (1691) арқылы ең жақсы танымал. Сонымен қатар, ол Еуропада Гаусс әдісін (1690) ойлап табушылардың бірі.
French mathematician
Michel Rolle (21 April 1652 – 8 November 1719) was a French mathematician. He is best known for Rolle's theorem (1691). He is also the co inventor in Europe of Gaussian elimination (1690).
Өмір
Роль Амбер қаласында, Баз-Овернь аймағында дүниеге келген. Дүкеншінің ұлы Роль тек бастауыш білім алған. Ол ерте үйленді және жас кезінде нотариустар мен адвокаттар үшін көшіруші болып жұмыс істеген аз жалақымен отбасын асырауға тырысты. Қаржылық қиындықтары мен білімінің жетімсіздігіне қарамастан, Роль алгебраны және Диофантиандық талдауды (сандар теориясының бір саласы) өздігінен зерттеді. 1675 жылы Амберден Парижге көшіп келді. 1682 жылы Диофантиандық талдаудағы қиын, шешілмеген мәселенің шешімін жариялағанда Рольдің өмірі күрт өзгерді. Оның жетістігіне жұртшылықтың назары ауып, ол министр Лувуаның қамқорлығына ие болды, бастауыш математика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді және Соғыс министрлігінде қысқа мерзімді әкімшілік қызметке тағайындалды. 1685 жылы Роль Ғылым академиясына төменгі лауазымда мүше болып қабылданды, бірақ 1699 жылға дейін тұрақты жалақы алмады. Кейіннен Роль академияда жалақы алатын геометр-зейнеткер болып тағайындалды. Академияның 70 мүшесінің ішінде тек 20-сына ғана жалақы төленгендіктен, бұл өте беделді лауазым болды. Ол бұрын Жаков Озананың бір мәселесін шешкені үшін Жан Батист Колберден зейнетақы алған еді. Роль 1719 жылы қан құйылудан (апоплексия) қайтыс болғанға дейін осы қызметте қалды. Рольдің ең басты жетістігі Диофантиандық талдау болғанымен, оның ең маңызды еңбегі – 1690 жылы жарық көрген «Теңдеулер алгебрасы» (Traité d'algèbre) атты кітабы. Осы кітабында Роль нақты санның n-ші түбірі үшін белгіні қалыптастырды және бүгін оның атымен аталатын теореманың полиномдық түрін дәлелдеді. (Роль теоремасын 1846 жылы Джусто Беллавитис атады.) Роль есептеулерге (calculus) ерте қарсылас болды – және де ирониялық жайт, өйткені Роль теоремасы есептеулердің негізгі дәлелдемелері үшін өте маңызды. Ол оның қате нәтижелер беретінін және негізсіз ойларға құрылғанын көрсетуге тырысты. Ол бұл мәселеде соншалықты ызаланды, Ғылым академиясы бірнеше рет араласуға мәжбүр болды. Рольдің көптеген жетістіктерінің арасында теріс сандардың қазіргі қабылданған ретін дамытуға көмектесті. Мысалы, Декарт –2 санын –5-тен кішi деп қараған. Роль 1691 жылы қазіргі конвенцияны қабылдап, көптеген замандастарынан озып кетті. Роль Парижде қайтыс болды. Оның замандас портреті белгісіз.
Rolle was born in Ambert, Basse Auvergne. Rolle, the son of a shopkeeper, received only an elementary education. He married early and as a young man struggled to support his family on the meager wages of a transcriber for notaries and attorney. In spite of his financial problems and minimal education, Rolle studied algebra and Diophantine analysis (a branch of number theory) on his own. He moved from Ambert to Paris in 1675. Rolle's fortune changed dramatically in 1682 when he published an elegant solution of a difficult, unsolved problem in Diophantine analysis. The public recognition of his achievement led to a patronage under minister Louvois, a job as an elementary mathematics teacher, and eventually to a short termed administrative post in the Ministry of War. In 1685 he joined the Académie des Sciences in a very low level position for which he received no regular salary until 1699. Rolle was promoted to a salaried position in the academy, a pensionnaire géometre,. This was a distinguished post because of the 70 members of the academy, only 20 were paid. He had then already been given a pension by Jean Baptiste Colbert after he solved one of Jacques Ozanam's problems. He remained there until he died of apoplexy in 1719. While Rolle's forte was always Diophantine analysis, his most important work was a book on the algebra of equations, called Traité d'algèbre, published in 1690. In that book Rolle firmly established the notation for the nth root of a real number, and proved a polynomial version of the theorem that today bears his name. (Rolle's theorem was named by Giusto Bellavitis in 1846.) Rolle was one of the most vocal early antagonists of calculus – ironically so, because Rolle's theorem is essential for basic proofs in calculus. He strove intently to demonstrate that it gave erroneous results and was based on unsound reasoning. He quarreled so vehemently on the subject that the Académie des Sciences was forced to intervene on several occasions. Among his several achievements, Rolle helped advance the currently accepted size order for negative numbers. Descartes, for example, viewed –2 as smaller than –5. Rolle preceded most of his contemporaries by adopting the current convention in 1691. Rolle died in Paris. No contemporary portrait of him is known.
Жұмыс
Ролль инфинитезимальды есептеудің ерте сыншыларының бірі болды, оны қате, негізсіз ойлауға құрылған және шебер жасалған жаңылыстар жиынтығы деп санай отырып сынады, бірақ кейін пікірін өзгертті. Бұл әдістің мысалдары бұрын алгебра кітаптарында кездескен, ал Исаак Ньютон осы әдісті лекцияларында сипаттаған, алайда Ньютонның дәрісі 1707 жылға дейін жарияланбады. Ролльдің әдіс туралы айтқандары, 18 және 19 ғасырлардағы алгебра оқулықтарында оқытылған Гаусс әдісіне қарағанда Ньютонға көбірек қарыз болғандықтан, назардан тыс қалған сияқты. Ролль ең әйгілісі – дифференциалдық есептеудегі Ролль теоремасы. Ролль осы нәтижені 1690 жылы қолданды, ал 1691 жылы (сол кездегі талаптар бойынша) оны дәлелдеді. Оның инфинитезимальдарға деген қарсылығын ескере отырып, нәтиже талдау емес, алгебра тілінде берілгені дұрыс.
Rolle was an early critic of infinitesimal calculus, arguing that it was inaccurate, based upon unsound reasoning, and was a collection of ingenious fallacies, but later changed his opinion. Some examples of the method had previously appeared in algebra books, and Isaac Newton had previously described the method in his lecture notes, but Newton's lesson was not published until 1707. Rolle's statement of the method seems not to have been noticed insofar as the lesson for Gaussian elimination that was taught in 18th and 19th century algebra textbooks owes more to Newton than to Rolle. Rolle is best known for Rolle's theorem in differential calculus. Rolle had used the result in 1690, and he proved it (by the standards of the time) in 1691. Given his animosity to infinitesimals it is fitting that the result was couched in terms of algebra rather than analysis.