Йохан Генрих Восс – неміс классигі, ақын, Гомердің «Одиссея» мен «Илиада» эпостарын қазақ тіліне аударған үшін танымал. Биографиясы, өмірі мен шығармалары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс классигі және ақыны (1751–1826)
German classicist and poet (1751–1826)
Иоганн Генрих Восс (Johann Heinrich Voß,; 20 ақпан 1751 – 29 наурыз 1826) – неміс классигі және ақыны, ең көп танымал Гомердің «Одиссея» (1781) және «Илиада» (1793) шығармаларын неміс тіліне аударғаны үшін белгілі.
Johann Heinrich Voss (Johann Heinrich Voß, ; 20 February 1751 – 29 March 1826) was a German classicist and poet, known mostly for his translation of Homer's Odyssey (1781) and Iliad (1793) into German.
Өмір
Восс Мекленбург-Штрелицтегі Сомерсдорф қаласында фермердің ұлы болып дүниеге келді. 1766–1769 жылдары Нойбранденбург гимназиясында оқығаннан кейін, университетте оқу үшін ақша табу мақсатында жеке репетиторлық қызметін қабылдауға мәжбүр болды. Генрих Кристиан Бойе, оның «Геттинген музейальманахи» журналында жарияланған өлеңдеріне қызығушылық танытқаннан кейін, 1772 жылы Геттинген университетіне шақырды. Мұнда ол филологияны оқыды, оның зерттеулері классикалық және қазіргі тілдерді қамтыды, сонымен қатар әйгілі Хайн немесе Дихтербундтың жетекші тұлғаларының біріне айналды. 1775 жылы Бойе оған «Музейальманахи» журналының редакторлығын тапсырды, ол бірнеше жыл бойы оны шығара берді. 1777 жылы Бойенің қарындасы Эрнестине үйленді. 1778 жылы Восс Отерндорф мектебінің директоры болып тағайындалды. 1781 жылы бірнеше зерттеулер жариялағаннан кейін, ол Гомердің «Одиссея» поэмасы үшін неміс тіліндегі мәтін дайындады. Бұл туынды поэманы неміс халқы үшін маңызды туындыға айналдырды (1881 ж. Бернейстің жаңа редакциясы). 1782 жылы Восс Эутин гимназиясының директоры болып тағайындалды. 1789 жылы ол Вергилийдің «Эклогтар» және «Георгиктер» атты туындыларын аударды. 1793 жылы Гомердің «Илиада» аудармасы, сондай-ақ «Одиссея» поэмасының жаңа редакциясы жарық көрді. Ол сонымен қатар Кристиан Готлоб Хайнеге арналған екі томдық пікір алмасу хаттарын жариялады («Мифологиялық хаттар», 1794). 1802 жылы 600 талер зейнетақымен Эутиннен зейнеткерлікке шығып, Йена қаласына қоныс аударды. 1805 жылы Иоганн Вольфганг фон Гете оны қалуға көндіруге бар күшін салса да, Восс Гейдельберг университетінің классикалық әдебиет кафедрасынан ұсыныс қабылдады. Мұнда ол айтарлықтай жалақы алып, өмірінің соңына дейін әдеби еңбектеріне, аудармаларына және антиквариаттық зерттеулеріне толыққанды берілді.
Voss was born at Sommersdorf in Mecklenburg Strelitz as the son of a farmer. After attending the Gymnasium at Neubrandenburg from 1766–1769, he was obliged to accept a private tutorship in order to earn money to enable him to study at a university. At the invitation of Heinrich Christian Boie, whose attention he had attracted by poems contributed to the Göttinger Musenalmanach, he went to the University of Göttingen in 1772. Here he studied philology, his studies encompassing both classical and modern languages, and became one of the leading spirits in the famous Hain or Dichterbund. In 1775 Boie made over to him the editorship of the Musenalmanach, which he continued to issue for several years. He married Boie's sister Ernestine in 1777. In 1778 Voss was appointed rector of the school at Otterndorf. In 1781, after the publication of several treatises, he produced a German language text for Homer's Odyssey. This work made the poem national with the Germans (new ed. by Bernays, 1881). In 1782, Voss accepted the rectorship of the gymnasium at Eutin. There, in 1789, he published translations of Virgil's Eclogues and Georgics. In 1793, his translation of Homer's Iliad appeared, along with the Odyssey in a new form. He also produced two volumes of controversial letters addressed to Christian Gottlob Heine (Mythologische Briefe, 1794). He retired from Eutin in 1802 with a pension of 600 thalers, and settled at Jena. In 1805, although Johann Wolfgang von Goethe used his utmost endeavours to persuade him to stay, Voss accepted a call to a professorship of classical literature at the University of Heidelberg. Here, in the enjoyment of a considerable salary, he devoted himself entirely to his literary labours, translations and antiquarian research until his death.
Өлеңдер мен очерктер
Восс ерекше тәуелсіз және күшті мінезге ие адам еді. 1785 жылдан 1795 жылға дейін ол екі томдық түпнұсқа өлеңдер жинағын жариялады, кейіннен оған көптеген қосымшалар енгізді. 1825 жылы оның өлеңдерінің төрт томдық басылымы жарық көрді. Осы туындыларының ішінде «Луиза» поэмасы ең сәттісі деп есептеледі. Ол алғаш рет 1783 жылы басылып, 1795 жылы өзгерістермен қайта жарық көрді. Бұл еңбегінде ол классикалық поэзияның стилін және әдістерін қазіргі неміс ой-пікірін және сезімдерін жеткізу үшін пайдаланды. Кейінгі туындылары «Wie ward Fritz Stolberg ein Unfreier» (1819) және «Antisymbolik» (2 том, 1824–1826), соңғысы Георг Фридрих Крюзерге қарсы жазылған, мұқият және беделді, бірақ көңілсіз деп сипатталды. Оның өлеңдерін замандас композиторлар, мысалы, К.П.Э. Бах, Иоганн Фридрих Райхардт және Иоганн Абрахам Петер Шульц, сондай-ақ Феликс Мендельсон, Карл Мария фон Вебер және Йоханнес Брамс жиі музыкаға қосты. Оның көптеген өлеңдері мен оларға жасалған музыкалық қосымшалар «Музеналманах» журналында жарияланды. Шульцпен хат алысқанда, ол халықтық стильдегі «Лиед» шығармаларын жазуға бейім екенін білдірді. Восс-тың «Мифологиялық хаттары», «Антисимволик» және басқа да жазбалары мифологияны зерттеуге маңызды үлес қосты. Ол сонымен қатар діни сенімде еркін пікір білдіруді қолдаушы ретінде де белгілі болды. Романтикалық мектептің кейбір өкілдері Рим-католик шіркеуіне өткен кезде, ол досы Фридрих фон Столбергтің протестантизмнен бас тартуы туралы «Sophronizon» журналындағы күшті мақаласымен үлкен әсер етті (1819).
Voss was a man of a remarkably independent and vigorous character. From 1785 to 1795 he published in two volumes a collection of original poems, to which he afterwards made many additions. An edition of his poems in four volumes was issued in 1825. Of these original works, the idyllic poem Luise, is uniformly singled out as his most successful. It was first printed in 1783, and reissued with changes in 1795. In this work, he sought to apply the style and methods of classical poetry to the expression of modern German thought and sentiment. The later works Wie ward Fritz Stolberg ein Unfreier (1819) and Antisymbolik (2 vols., 1824–1826), the latter written in opposition to Georg Friedrich Creuzer, have been characterized as painstaking and dignified, but dreary. His poems were often set by contemporary composers such as C. P. E. Bach, Johann Friedrich Reichardt, and Johann Abraham Peter Schulz, and also later composers such as Felix Mendelssohn, Carl Maria von Weber, and Johannes Brahms. Many of his poems and settings of them were published in the Musenalmanach. Based on his correspondence with Schulz, he favored a folklike style of Lied composition. Voss's Mythologische Briefe, his Antisymbolik, and other writings made important contributions to the study of mythology. He was also prominent as an advocate of the right of free judgment in religion, and at the time when some members of the Romantic school were being converted to the Roman Catholic Church, he produced a strong impression by a powerful article, in Sophronizon, on his friend Friedrich von Stolberg's repudiation of Protestantism (1819).
Қабылдау және сын
Метцлер лексиконына сәйкес, Восс баладасы "Der Freier" мен неміс халық әнінің қаһармандары тек қара шашты ғана емес, сонымен қатар жабайы немесе тіпті эротикалық "сезімталдыққа" ие.
According to the Metzler Lexikon, the heroines of the Voss's ballad Der Freier and a German traditional song share not only the black colour of hair (eyes), but also some primitive — or even erotic — ″sensuality".
Аудармалар
Алайда, ол неміс әдебиетіндегі орнын аудармашы ретінде иеленді. Оның аудармалары жоғары білімділігін ғана емес, сонымен қатар неміс тілінің сөздік қоры мен ырғақ заңдарын толыққанды меңгергенін көрсетеді. Оның ең танымал аудармалары – Гомердің шығармалары. 1781 жылы жарық көрген «Одиссея» аудармасы ең сәттілігі деп есептеледі. Ол Гесиодты (1806), Теокритті, Бионды және Мосхты (1808), Виргилийдің барлық шығармаларын (1799, қайта жаңартылған басылымы 1821), Горацийді (1806), Тибуллды (1810), Проперцийді (1830) және Овидийден таңдамаларды (1798) аударған. Ол Тибуллдың ғылыми басылымын дайындады. 1818-1829 жылдары Уильям Шекспирдің пьесалары 9 томдық жинақта жарық көрді. Бұл жұмысты Восс өзінің ұлдары Генрих пен Абрахамның көмегімен аяқтады, олардың екеуі де білімімен және жазу өнерімен көзге түсетін ғалымдар еді. Дегенмен, бұл жұмыстың Шлегелдің еңбектерінен кем сәтті болғаны айтылады. Восс-тың «Sämtliche poetische Werke» жинағын оның ұлы Абрахам 1835 жылы жариялады, жаңа басылымы 1850 жылы шықты. Таңдамалы шығармалары А. Зауэрдің «Геттингер ақындар тобы» еңбегінде, 1 томда келтірілген (Йозеф Кюршнердің «Deutsche National literatur», 49 том, 1887 жыл). Оның хаттары ұлының күшімен 3 немесе 4 томдық жинақ түрінде жарық көрді (Хальберштадт, 1829–1833). Восс «Өмірімнің сызбасы» (Abriß meines Lebens, 1818) атты қысқа автобиографиясын қалдырды. Сондай-ақ қараңыз: Вильгельм Гербст, «Иоганн Генрих Восс» (3 том, Лейпциг, 1872–1876); Фридрих Гейсснер, «Иоганн Генрих Восс – Эутиндегі мектеп мұғалімі. Оның Эутинге келгеніне жүз жыл толуына арналған естелік жинақ» (1882); сондай-ақ Паулюс жазған Восс туралы басқа өмірбаяндар (Гейдельберг, 1826); және Пруцтың «Геттингер ақындар тобы» (Лейпциг, 1841) еңбегі. Бартлетттің танымал цитаталарына сәйкес, «Вайн, Вайб унд Гесанг» (шарап, әйелдер және ән) деген тіркес алғаш рет Восс еңбектерінде кездеседі. Восс-тың толық тіркесі: «Wer nicht liebt Wein, Weib und Gesang / Der bleibt ein Narr sein Lebelang» («Шарапты, әйелді және әнді сүймейтін адам / Өмірі бойы ақымақ болып қалады»).
It is, however, as a translator that Voss chiefly owes his place in German literature. His translations indicate not only sound scholarship but a thorough mastery of the laws of German diction and rhythm. The most famous of his translations are those of Homer. The translation of the Odyssey, as originally issued in 1781, is singled out as the most successful. He also translated Hesiod (1806), Theocritus, Bion and Moschus (1808), the whole of Virgil (1799, rev. ed. 1821), Horace (1806), Tibullus (1810), Propertius (1830) and selections from Ovid (1798). He prepared a critical edition of Tibullus. From 1818 to 1829, a translation of William Shakespeare's plays in 9 volumes was published. This work Voss completed with the help of his sons Heinrich and Abraham, both of whom were scholars and writers of considerable ability, though the result has been characterized as less successful than Schlegel's work. Voss's Sämtliche poetische Werke were published by his son Abraham in 1835; new ed. 1850. A selection is in A. Sauer, Der Göttinger Dichterbund, vol. i. (Joseph Kürschner's Deutsche National literatur, vol. 49, 1887). His Letters were published by his son in 3 or 4 volumes (Halberstadt, 1829–1833). Voss left a short autobiography, Abriß meines Lebens (1818). See also Wilhelm Herbst, Johann Heinrich Voß (3 volumes, Leipzig, 1872–1876); Friedrich Heussner, Johann Heinrich Voß als Schulmann in Eutin. Festschrift zum hundertjährigen Gedenktage seiner Ankunft daselbst (1882); and another life by Paulus (Heidelberg, 1826); also Prutz, Der Göttinger Dichterbund (Leipzig, 1841). According to Bartlett's Familiar Quotations, Voss is the most likely source for the phrase Wein, Weib und Gesang, or, in English, wine, women and song. Voss's full phrase is Wer nicht liebt Wein, Weib und Gesang / Der bleibt ein Narr sein Lebelang ("He who loves not wine, woman and song / Remains a fool his whole life long").