Кіріспе

Ежелгі Афина конституциясы, б.з.д. 6 ғасыр

Солон конституциясы Солонның б.з.д. 6 ғасырының басында жасалған. Солон заманында афиналық мемлекет халықты бөліп тұрған партиялар арасындағы келіспеушіліктердің салдарынан құлауға жақын болды. Солон Драконның ескі заңдарын қайта қарастыруды немесе жоюды қалады. Ол қоғамдық және жеке өмірдің барлық саласын қамтитын заңдар жинағын жариялады, оның пайдалы әсерлері оның конституциясы аяқталғаннан кейін де ұзақ сақталды. Солон реформалары бойынша барлық қарыздар жойылды және барлық қарыздық құлдар босатылды. Ертедегі ішінара тәуелділікте шаруашылық жүргізген "бір алтыншы жұмысшының" мәртебесі де жойылды. Бұл реформалар Солон конституциясы ретінде танылды, ол ескі аристократияның билігін азайтты, себебі ол байлықты, емес туған тегін саяси лауазымдарды иеленудің өлшемі ретінде қабылдады, бұл жүйе (тимократия) деп аталды. Азаматтар жер өнімділігіне қарай бөлінді: , , , және. Төменгі ассамблеяға шағымдарды тыңдау құқығы берілді, ал Солон жоғары ассамблеяны да құрды. Бұл екі шараның мақсаты Ареопагтың, яғни аристократиялық кеңестің билігін төмендету болды. Солон Дракон конституциясынан тек қана адам өлтіруге қатысты заңдарды сақтап қалды. Конституция өлең түрінде жазылды, және ол қабылданғаннан кейін Солон он жылға өз еркімен шет елге кетіп, билікті тиран ретінде қолға алуға ұмтылмады.

Қалқан

Хиппеус төрт әлеуметтік топтың екіншісі болды. Оған жылдық кірісі кем дегенде 300 медимн немесе оған тең бағалы заттарға ие ер адамдар кірді.

Қылқаламдар

(θῆτες, жекеше θής, "жұмысшы") – азаматтардың ең төменгі әлеуметтік тобы. Бұл жалақымен жұмыс істейтіндер немесе жылдық кірісі 200 медимн (немесе оған баламасы) кем болғандар еді. Бұл ерекшелік б.з.б. 594–593 жылдардан б.з.б. 322 жылға дейін сақталды. Олар Солон реформаларынан бұрын пайда болған болса да, Солон реформасына сай келмейтін азаматтар ретінде қарастырылды. Олар Эклесияға (Афина ассамблеясына) қатыса алатын, Хелияның сот залында қазылар құрамында қызмет ете алатын, бірақ Буледе немесе магистраттар ретінде қызмет етуге құқығы жоқ еді. Эфиальт пен Перикл реформаларында (шамамен б.з.б. 460–450 ж.ж.) теттерге мемлекеттік қызметтерге тағайындалуға мүмкіндік берілді. Ламиан соғысында афиналықтардың жеңілісінен кейін он екі мың тет құқықтарынан айырылып, қаладан қуылды. Ғалымдар арасында бұл барлық теттердің санын көрсеткені ме, әлде Афинаны тастап кеткендердің санын ғана білдіргені ме, қалғандары қалып қойды ма деген пікірталас бар. Көне теңіз күштері әдетте галераларды жүргізу үшін құлдарға емес, еркін адамдарға сенуді қалаған. 4-ші және 5-ші ғасырларда Афина көбінесе төменгі таптардың (теттер), метиктер мен жалдамалы шетелдіктердің азаматтарын тіркеу саясатын ұстанды. Алайда, кейбір жағдайларда, мысалы, Митилен көтерілісі кезінде, жоғары топтар да гребшілер ретінде тіркелді. Бұл оларды Афина теңіз күштерінде маңызды рөлге ие етті және Афина істеріне қатысуға мүмкіндік берді.

Егжей-тегжейлер

Халықтың қанағаттанбауынан Аттиканың солтүстік таулы аймақтарының тұрғындары және халықтың ең кедей және ең қанауланған бөлігі – диакрийлер, сол кезге дейін алынған дворяндық артықшылықтарды толығымен жоюды талап етті. Модерациялы жеңілдіктерге қанағат етуге дайын болған тағы бір топ – паралилер, яғни жағалау тұрғындарынан құралды. Үшінші топты ақсүйектер құрады, себебі олардың меншігі көбінесе елдің тегіс және ең құнарлы бөлігінде орналасқан еді. Өзінің сынақтан өткен көрегендігі мен салмақты шешімдерінің арқасында барлық тараптардың сеніміне ие болған Солон, келісім арқылы архонт болып сайланды, қиындықтарды шешу және заң арқылы бейбітшілікті қалпына келтіру үшін толық өкілеттік алды. Солонның негізгі шараларының бірі – Сеисахтхейя («борыштарды жеңілдету туралы жарлық») болды. Бұл мемлекеттік және жеке қарыздарды жою арқылы дереу жеңілдік берді. Сонымен қатар, ол қарыз алушының тұлғасын кепілге алуды заңсыз деп жариялады. Солон сондай-ақ, монеталардың [салмақтар мен өлшемдердің] стандартын өзгертті, фидондық немесе эгиндтік стандарттың орнына эвбоикалық стандартты енгізді. Осылайша, 100 жаңа драхма 73 ескі драхмаға тең күміс мөлшерінде болды.

Төрт жүздің кеңесі

Солон бір бас кеңесші органмен және бір бас әкімшілік органмен конституциялық тәртіп орнатты. Солон бас кеңесші орган ретінде Төрт жүздік кеңесін құрды, оған тек алғашқы үш топ қатысты, ал бас әкімшілік орган ретінде Ареопагты құрды, оны бұрынғы архонттармен толтыру жоспарланған.