Кіріспе
V-IV ғасырдағы афиналық мемлекет қайраткері және генерал Конон (Κόνων) (б.з.д. 443 жылға дейін – шамамен б.з.д. 389 жыл) Пелопоннес соғысының соңында афиналық әскери-теңіз күштерінің басшысы болды, олар Пелопоннес флотынан Эгоспотами шайқасында жеңіліске ұшырады; кейіннен ол Афинаның саяси және әскери күшін қайта жаңғыртуға үлкен үлес қосты.
Conon (Κόνων) (before 443 BC – c. 389 BC) was an Athenian general at the end of the Peloponnesian War, who led the Athenian naval forces when they were defeated by a Peloponnesian fleet in the crucial Battle of Aegospotami; later he contributed significantly to the restoration of Athens' political and military power.
Аэгоспотамидегі жеңіліс
Конон 406 жылы Алкивиадты қайта шақырғаннан кейін афиналық әскерлерді басқаруға жіберілді, ал 405 жылы Лисандрдің пелопоннестік флотын Геллеспонтқа дейін қуды. Пелопоннес әскері Лампсак маңында берік қорғаныс позициясын алды, ал оларды қозғалысқа келтіре алмағандықтан, афиналықтар Эгоспотамиға шегінді. Алкивиад оларға, порттары жоқ ашық жағажайда орналасқандықтан, олардың жағдайының қауіпті екендігін ескерту үшін келді және жабдықтау алатын жерінен шамамен екі шақырымдай қашықтықтағы Сестқа көшуді кеңес берді. Алкивиадтың кеңесіне құлақ аспағандықтан, тіпті оны ұнатпағандықтан, оған мән берілмеді. Бесінші күні Лисандр афиналықтардың орналасқан жерін тыңшылар арқылы білуге тырысты. Олар афиналық командасы тамақ ішуге түскенде, бас әскерге сигнал берді. Осылайша, Лисандр шабуыл жасағанда, афиналық флотының көп бөлігі дайындықсыз ұсталды және қарсылық көрсетпей тұтқынға алынды, ал барлық адамдар өлімге кесілді. Бұл оқиғада қандай да бір сатқындық болды деген жалпы пікір қалыптасты, бірақ Кононның өзі ешқашан күдікке ілікпеді. Оның кемесі апаттан құтылған тоғыз кемеден бірі болды, ол спарталықтар теңіз шайқасы алдында әдеттегідей қалдырған желкендерімен Лампсакқа батыл жүгірді, осылайша тиімді қуып жете алу мүмкіндігін болдырмады. Афиналықтардың қашып құтылу үшін жіберген тоғыз кемесінің бірі – Паралус Афинаға қайтты, ал Конон қалған сегіз кемемен бірге афиналықтардың үкімінен қорқып, Кипрдің Евагорасына қашты.
Кейінгі оқиғалар мен мансап
Бұл жеңістің нәтижесінде Спарта афиналықтарды жеңіп, Эгей теңізінде өзінің империясын құруға тырысты. Персиямен қарым-қатынасы нашарлап, Анатолиядағы Фарнабаз бен Тиссафрен сатраптарына шабуылдар жасауды бастады. 397 жылға қарай Фарнабаз парсы патшасы Артаксерксті соғысты теңіз жолымен жүргізуге көндірді және 300 финикиялық және кипрлік кемеден тұратын флот құрды. Олар саны жағынан басым болды, бірақ оларға тәжірибелі қолбасшы қажет еді, сондықтан Кипрде Кононды таңдады, ол пелопоннесиялықтардан кек алуға мүміндік танытты. Бірінші Конон флоттың шағын бөлігімен Карияға бет түзеді, онда ол біраз уақытқа тоқтатылды, бірақ Фарнабаз бен Тиссафрен оны құтқарып алды. Содан кейін ол Родосқа келді, онда спарталық олигархия демократиямен ауыстырылды және Мысырдан келген азық-түлік көлігін тартып алды. Оған жауап ретінде спарталықтар өз флотын жіберуге шешім қабылдады, бірақ тәжірибесі жоқ Пейсандрге сеніп қателік жасады. Шайқас б.з.д. 394 жылы Книдте болды және парсылардың оңай және толық жеңісімен аяқталды. Эгей теңізінің қалалары спарталық гарнизондарын қуды да парсы билігін қабылдады. Осы жетістіктен кейін Конон Афинаға оралудың қауіпсіз екенін сезінді. Фарнабаз оған флоттың бір бөлігін сақтап қалуға рұқсат берді және Пирейді нығайтуға, сондай-ақ оны Афинаға жалғайтын ұзын қабырғаларды қайта құруға қаражат бөлді. Бұл іс-әрекеттер Пелопоннес соғысының маңызды нәтижелерінің кері қайтарылуына әкелді. Афина Грекиядағы маңызды күшке айналды, және ол империясын жоғалтса да, Спарта оны басып алудан тоқтатылды. Келесі жылы спарталықтар парсылармен келіссөздер жүргізіп, Грекиядағы өздерінің позициясын нығайту үшін Анатолиядағы барлық қалаларды оларға беруді ұсынды. Афиналықтар делегаттарды (Кононның ішінде) жіберіп, бұл ұсынысты қабылдамайтындарын мәлімдеді, бұл Тирибазға олардың империяларын қайтаруға үміттенедінін көрсетті. Осыдан ашуланған Тирибаз оларды, Кононмен бірге, түрмеге қамады. Ежелгі авторлар оның өлімі туралы әртүрлі мәліметтер келтіреді: кейбіреулері оның Азияның ішкі аймақтарына жіберіліп, өлтірілгенін айтады, ал басқалары, көбінесе дұрыс деп есептелетін, оның Кипрге зейнетке шығып, онда қайтыс болғанын хабарлайды. Оның ұлы Тимофей кейін танымал генерал атанды.