Кіріспе

1121-1135 жылдар аралығында Англия королевасы, Мейссеннің бұрынғы маргравинясы Аделиза Лувендік (сондай-ақ Аделиция, Адела, Аделаис және Алеидис аттарымен де белгілі; шамамен 1103 – наурыз/сәуір 1151) – 1121-1135 жылдар аралығында Англия королевасы, король Генрих I-нің екінші әйелі.

Аделиза Лувен графы Годфри I мен Ида Шинидің үлкен баласы болды. 1121 жылы, шамамен 18 жасында, Аделиза Генрихке тұрмысқа шықты, ол одан 35 жасқа үлкен еді. Генрихтің жалғыз заңды ұлы Уильям Аделин 1120 жылы қайтыс болғандықтан, Генрих қайтадан үйленуге мәжбүр болды. Ол Аделизадан тағы бір ұл туады деп үміттеніп, онымен көп уақыт өткізді. Ол сарайда француз поэзиясы мен өнерді дамытуға ықпал еткені белгілі, бірақ саясатқа көп араласпады. Некелері сәтті болғанымен, олардан бала тумады, сондықтан Генрих тақты қызы Императрица Матильдаға қалдыруға шешім қабылдады. Аделиза Генрихтің туған інісі Блуалық Стефанға қарсы күресте өгей қызын қолдауға ант берді және осылай істеді. Жесір королева ретінде Аделиза үш жыл монастырда тұрды. 1138 жылы ол Уильям д’Обиньиге, Арунделдің 1-ші графына қайтадан тұрмысқа шықты, одан жеті баласы болды. 1150 жылы ол күйеуін тастап, Брабанттағы Афлигем аббаттығына көшіп, келесі жылы қайтыс болды.

Жас шағы мен отбасы

Аделиза өзінің сұлулығымен танымал болды, бұл "Брабанттың әдемі қызы" деген лақап атын алды. Хроникашы Генрих Ханттингдон өзінің "Historia Anglorum" еңбегіндегі бір сәтте Аделизаның сұлулығын айта келіп, былай деді: "Сенде әшекейтер солғын түске енеді, тәж жарқырамайды. Әшекейлерді жинастыр, себебі табиғат өзіңе әшекей сыйлаған."

Аделизаның әкесі – Готфри I, Лувен графы (1095–1139), Брабант ландграфы және Төменгі Лотарингия герцогы (1106–1128), Киелі Рим императоры Генрих V-тің одақтасы. Аделизаның анасы Ида Чиньян қайтыс болғаннан кейін Готфри Бургундиялық Клеменцияға үйленді, ол 1118 жылы француздармен бірге нормандарға қарсы күрескен Фландрия графы Бальдуин VII-нің анасы болды. Аделизаның заңды емес ағасы, Лувендік Жозелин Перси әулетінің мұрагеріне үйленді. Ол көбінесе "әрекетке бейім адам" деп сипатталады.

Патшалық

Аделизаның Генрих I-ге үйлену жоспары Генрихтің жалғыз заңды ұлы Уильям Аделин 1120 жылы 25 қарашада ақ кеме апатында қаза болғанға дейін, он алты жасында басталуы мүмкін. Дегенмен, Генрихтің жаңа ер баласына деген қажеттілігі неке жоспарларын жеделдетті және олар 1121 жылдың 24 қаңтарында үйленді. Генрихтің әдемілігімен қатар, Аделизаның әйелі ретінде оған қызығушылық танытуына себеп болған нәрсе – оның Шарль Ұлының ұрпағы болуы. Аделиза Генрихпен көп саяхат еткен сияқты, мүмкін, бала көтеру мүмкіндігін арттыру үшін. Бірақ, жақын қарым-қатынасқа қарамастан, Аделиза мен Генрих бала тумады. Лаура Вертхаймердің өмірбаянында айтылғандарға қарамастан, Аделиза бала сүю үшін Әулие Романға дұға тілеген болуы мүмкін; Әулие Роман туралы аңыз бойынша, оның ата-анасы керемет түрде бесіктен айырылған, ал 1124 жылы Руан соборында Әулие Романның қасиетті деректері екі рет көрсетілді. Бұл туралы біз Сейн теңіз департаменттік архивінен (G 3666) білеміз, және Аделиза қасиетті деректер көрсетілген кезде Руанда болды. Генрихтің бірінші әйелі Матильдадан өзгеше, Аделиза патшалықты басқаруда өте пассивті рөл атқарған көрінеді. Матильда патшалық билігі кезінде отыз бір жарлық пен бұйрық шығарса, Аделиза Генрих I-ге он бес жыл үйленген кезеңде бір ғана жарлық шығарды және Генрихтің көптеген жарлықтарының тек 13-ін бекітті, тіпті олар көбінесе бірге болғанмен.

Жесір қалу және қайтадан некеге тұру

Генрих 1135 жылы 1 желтоқсанда қайтыс болғанда, Аделиза уақытша Салисбери маңындағы Уилтон аббаттығының бенедиктин монастырына шегінді. Ол Генрихтің өлімінің бірінші жылдығында Рединг аббаттығындағы қабірінің салтанатты түрде ашылуына қатысты. Осы шамада, ол Уилтширдегі Фугглстон-Сент-Питерде Әйгілі Сент-Джайлсқа арналған жалқау ауруханасын құрды. 1138 жылы, Генрих I қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң, Аделиза Генрих I-нің кеңесшілерінің бірі, Гийом д’Обиньи мен Мод ле Бигодтың ұлы Вильям д’Обиньиге тұрмысқа шықты. Олар бірге Сассекс жағалауындағы Арундел қалашығында тұрды және жеті балаға ие болды. Олардың есімдері (туған кезегімен) Элис, Уильям, Оливия, Рейнор, Джеффри, Генрих және Агата еді.

Матильдамен қарым-қатынасы

Аделизаның өгей қызымен қарым-қатынасы туралы көп мәлімет болмаса да, Генрих Матильданы ресми түрде мұрагері деп жариялаған рәсімде оның қатысқандығы белгілі, себебі тарихшы Джон Ворстердің сөзіне қарағанда, патшайым «патшаның қызы үшін ант берді және егер патшаның екі жыныстан мұрагері болмаса, бірақ екі жыныстың бірі тірі қалса, онда тірі қалған адам патшалықты мұраға алады» деп келісім берді. Екінші некесінен кейін Аделиза Матильданы және Матильданың жартылай бауыры Робертті, Глостердің 1-ші графы, Арундельдегі үйіне қабылдады, бұл оның король Стефанды қолдаушысы болған екінші күйеуінің қалауына қарсы болды. Аделизаның осы әрекеттерін түсіндіре келген Джон Ворстер, «ол патшаның билігінен қорқып, Англиядағы үлкен иеліктерін жоғалтудан қаушады» дейді. Ол сондай-ақ Аделизаның король Стефанға берген түсіндірмесін айтады: «Ол ант берді, оның жаулары оның есебінен Англияға келген жоқ, бірақ ол оларға жоғары мәртебелі тұлғалар ретінде, бұрын оған жақын болғандықтары үшін қонақжайлық көрсетті». Генрих Астон иелігін Аделизаға «өзінің патшайымы және әйелі ретінде» сыйға берді. Аделиза Лувеннің иелігіне Эссекстегі Уолтхам аббаттығы, Гертфордшир, Бедфордшир, Букингемшир, Беркшир, Миддлсекс және Девон аймақтары кірді. Генрих I оған Беркли корольдік иелігінің бөлігі Ашлворттағы жерді сыйлық ретінде берді. 1126 жылы Шропшир графтығының барлығы оған берілді, бірақ ол Пайп Рольде тізімдемеген. Аделиза өзінің Арундель қамалына тәуелді болған Сассекстегі Петворт деп аталатын үлкен иелігін ағасы Джосселинге сыйлады; осы иеліктің көп бөлігі әлі де оның ұрпақтары, Эгремонттарға тиесілі. Генрих сондай-ақ Аделизаға бұрын Матильдаға тиесілі болған жерлерді, соның ішінде Уолтхам мен Куинхитті берді. Оның Эссекс, Гертфордшир, Бедфордшир, Миддлсекс, Глостершир және Девон аймақтарында иеліктері болды. Содан кейін күйеуі оған осы жерлерге салықтан босатуды берді. Осы сыйлықтарға қоса, оған Берклидегі корольдік иелігінің бөлігі және Шропшир графтығы берілді. Генрих қайтыс болғаннан кейін Аделиза өзінің иеліктеріне билік етуді жалғастырды және 1150 жылға дейін олардың бір бөлігін сақтап қалды. 1136 жылы ол Куинхиттің кірісінен жылына жүз шиллинг Рединг аббаттығына берді. Генрих I-нің қайтыс болған күнінің бір жылдығында Аделиза Астон иелігін Рединг аббаттығына сыйлады және «моның құрметіне монастырға және осы мерейтойда аббатқа келетін басқа да діни қызметкерлерді қамтамасыз ету үшін» жерлерді берді. Бірнеше жылдан кейін ол шіркеуді де сыйлады.

Кейінгі жылдар

Өмірінің соңғы жылдарында Аделиза көзге түспей, ұмытқа сияқты болған. 1150 жылы Аделиза Вильгельмді тастап, Фландриядағы Афлигем монастырына кірді. Оның кем дегенде бір бауыры да осы монастырда тұрған. Монастырь жылнамалары ғана оның 1151 жылы қайтыс болғанын айтады, ал жерленген жері белгісіз. Кейбір әңгімелер оның монастырда жерленгенін көрсетеді, бірақ оның бауыры Джосселиннің Рединг аббаттығына жасаған қайырымдылығы оның Генрих І-мен бірге жерленгенін ұғындырады.