Қытай тарихындағы Суйюань провинциясы

Кіріспе

Қытайдың тарихи провинциясы

Суйюань – Қытайдың тарихи провинциясы. Суйюаньның астанасы Гуйсуй (қазіргі Хохот) болған. Аббревиатурасы 綏 (пиньин: suí) болды. Суйюань аймағының орны бүгінде Хохот, Баоту, Вухай, Ордос, Баян-Нур қалалары және Уланқабтың бір бөлігімен сәйкес келеді, бәрі де қазіргі Ішкі Монғолия автономиялық аймағының құрамында. Суйюань аты Цинь әулеті кезінде құрылған астананың бір ауданынан алынған. 1930 жылдардың басында Суйюаньді Шансидің соғыс әміршісі Ян Шишань басып алды, ол Суйюаньнің темірін өндірді, провинцияның қаржысын қайта ұйымдастырды және алғаш рет жерді өңдеуге енгізді. Осы кезеңде Суйюаньдегі жұмыс пен қоныстанудың көп бөлігін Янның армиясының зейнеткер офицерлерінің басшылығымен Шансидің шаруа-әскерлері жүзеге асырды. Янның Суйюаньға деген бақылауы бір тілшінің Суйюаньді Шансинің «колониясы» деп атауына себеп болды. Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Суйюаньде Суйюань жорығы өтті. 1937-1945 жылдары ол Жапонияның билігінде болған Мэнцзян марионеттік мемлекетінің құрамына кірді. 1935 жылғы Қытай азамат соғысы кезінде коммунистік көшбасшы Мао Цзэдун монғол басшыларына Қытайдағы барлық «тарихи» монғол жерлерін қамтитын «біртұтас автономиялық» басқаруды уәде етті, оған монғолдар Гоминьданға қарсы қолдау көрсетуі керек еді. Бұл уәдеде «ешқандай жағдайда басқа [монғол емес этностық топтарға] Ішкі Монғолия халқының жерін иеленуге рұқсат берілмеуі керек» деген талап та болды. Алайда, 1949 жылы коммунистер жеңіске жеткеннен кейін, Хан қытайлары басымдығы бар «монғол» аумақтарының әкімшілері, олардың ең ірісі – 2 миллионнан астам халқы бар Суйюань, жаңа Ішкі Монғолия автономиялық аймағына қосылуға қарсылық көрсетті. 1954 жылы Мао Суйюаньмен келісімге келді, оған сәйкес монғолдар Суйюань әкімшілігін өздеріне алды, бірақ Хан тумаларын аумақтан қууға тыйым салынды. Урадин Булаг атап көрсеткендей, «қайшылығы» монғолдардың Суйюаньға қарсы аймақтық талаптары олардың «өздерінің [кеңейтілген] автономиялық аймағындағы азшылыққа» айналуына әкелді.

Suiyuan was a historical province of China. Suiyuan's capital was Guisui (now Hohhot). The abbreviation was 綏 (pinyin: suí). The area Suiyuan covered is approximated today by the prefecture level cities of Hohhot, Baotou, Wuhai, Ordos, Bayan Nur, and parts of Ulanqab, all today part of Inner Mongolia Autonomous Region. Suiyuan was named after a district in the capital established in the Qing Dynasty. In the early 1930s Suiyuan was occupied by the Shanxi warlord Yan Xishan, who mined Suiyuan's iron, reorganized the province's finances, and brought over of land under cultivation for the first time. Most of the work and settlement of Suiyuan at this time was done by Shanxi farmer soldiers under the direction of retired officers from Yan's army. Yan's control of Suiyuan was sufficient to cause one visiting reporter to refer to Suiyuan as a "colony" of Shanxi. The Suiyuan campaign took place in Suiyuan during the Second Sino Japanese War. It became a part of the puppet state of Mengjiang from 1937 to 1945 under Japanese rule. During the Chinese Civil War in 1935, Communist leader Mao Zedong promised Mongol leaders a "unified autonomous" administration which would include all "historic" Mongol lands within China, in exchange for Mongol support against the Kuomintang. This promise included the declaration that, "Under no circumstances should other [non Mongol ethnic groups] be allowed to occupy the land of the Inner Mongolian nation". However, following the communist victory in 1949, the administrators of the soon to be "Mongolian" territories with Han Chinese majorities, the biggest of which was Suiyuan with a population of over 2 million, resisted annexation by the new Inner Mongolia Autonomous Region. In 1954, Mao reached a compromise with Suiyuan, which involved the Mongols' taking over the administration of Suiyuan, but stipulated that the Han natives not be expelled from the territory. Uradyn Bulag thus notes that "ironically", the Mongols' territorial ambitions against Suiyuan resulted in their becoming a "small minority within their own [enlarged] autonomous region".

Танымал мәдениетте

В. Дуглас Берден өзінің "Look to the Wilderness" кітабында "Қытай-моңғол шекарасында" тарауында Суйюанды еске алады.