Кіріспе

Жозеф Гайднның 1794 жылы жазған музыкалық туындысы. Жозеф Гайднның симфониясы. Ми мажордағы 22-ші симфония, Хобокен I/22, 1764 жылы Жозеф Гайднның қолдауымен, мейірімді князь Николаус Эстерхазидің қамқорлығында жазылған. Оның атауы "Философ" (немісше "Der Philosoph").

Құрастыру және тұсаукесер

1764 жылғы жазылған күні қолжазбада көрсетілген, және ол бүгінге дейін сақталған. Гайдн бұл шығарманы Николай Эстерхази ханзадасының сарайында Вице-капельмейстер қызметін атқаған кезінде жазған. Вице-капельмейстер ретінде Гайдн Эстерхази үйінің діни емес музыкалық мәселелерінің барлығына жауапты болды; әсіресе, ол оркестрдің жетекшісі болды және оркестр орындайтын симфониялар жазудан күтілді. Бұл ансамбль шамамен он бес музыканттан тұрды. Көрермендер қатары (принцтің туған күні сияқты ерекше жағдайларды қоспағанда) тек принц пен оның қонақтарынан құралды; сондықтан "көп жағдайда Гайднның оркестрі тыңдаушылардан көп болған" (Джонс 1990:18). Джонс алғашқы орындалған орынның бүгінде "Хайднзаал" деп аталатын, Айзенштадт қаласындағы Эстерхази отбасы сарайының үлкен залы болуы мүмкін екенін ұсынады, ол залдың акустикасы өте жақсы болған. Басқа да мүмкіндіктер Вена мен Киттзедегі Эстерхази сарайларындағы шағын залдар еді.

"Философ" деген лақап аты

"Философ" деген ат түпнұсқа қолжазбада жоқ және оның Гайднның өзінен келгені екіталай. "Le Philosoph" атауы 1790 жылы Моденада табылған симфонияның қолжазба көшірмесінде кездеседі; демек, бұл лақап композитордың өмірлік кезеңінде пайда болған. Атаудың бірінші бөлімнің мелодиясы мен контрапунктісінен (мүйіздер мен cor anglais арасында) туындағаны айтылады, олар музыкалық тұрғыдан сұрақ пен жауапқа ұқсас және пікірсайыс жүйесінің disputatio үлгісін еске түсіреді. Сондай-ақ, шығармадағы басылған "тик-ток" әсері, философтың ойға шомып, уақыт өте бара жатқандағы бейнесін құрайды. Джонстың айтуынша, симфония дамыған сайын бұл лақап "азырақ сәйкес келеді, өйткені шыншылдыққа көтеріңкі көңіл-күй жетеді".

Нәрселеу

Бұл шығарма екі кор англеске, екі мүйізге және скрипкалар тобына арналған. Кор англесті (туыс, бірақ жоғарырақ дыбысты) гобойдың орнына қолдану ерекше жағдай; шындығында Маквей (2009:386) бұл "жанрдың бүкіл тарихында осы құрамды қолданған жалғыз симфония" екенін айтады. Мүйіздер екінші бөлімнен басқа барлық бөлімдерде маңызды рөл атқарады, ал Гайднның Ми мажорды таңдауы сол кездегі клапансыз мүйіздер Ми құбырларымен (яғни Ми құбырлары салынып) ойналғанда жақсы дыбысталатындығымен байланысты болуы мүмкін.