Кіріспе
SSRI антидепрессанты, рацемиялық түрі, басқа атауларының бірі – Celexa, селективті серотонинді кері қабылдауды тежегіштер (SSRI) класына жататын антидепрессант. Антидепрессанттық әсеріне бірден төрт аптаға дейін уақыт қажет болуы мүмкін. Жиі кездесетін қосымша әсерлеріне жүрек ауруы, ұйқының бұзылуы, жыныстық дисфункция, дікілдеу, шаршау және тершеңдік жатады. Циталопрам 1998 жылы АҚШ-та медициналық қолдануға бекітілген. Бұл препарат жалпы қолданысқа арналған дәрі ретінде қолжетімді. 2021 жылы АҚШ-та 18 миллионнан астам рецепт бойынша тағайындалған 31-ші ең көп қолданылатын дәрі болды.
the racemic form of the drug
Citalopram, sold under the brand name Celexa among others, is an antidepressant of the selective serotonin reuptake inhibitor (SSRI) class. The antidepressant effects may take one to four weeks to occur. Common side effects include nausea, trouble sleeping, sexual problems, shakiness, feeling tired, and sweating. Citalopram was approved for medical use in the United States in 1998. It is available as a generic medication. In 2021, it was the 31st most commonly prescribed medication in the United States, with more than 18million prescriptions.
Депрессия
АҚШ-та циталопрам ауыр депрессиялық бұзылысты емдеуге рұхсат етілген. Циталопрамның тиімділігі басқа антидепрессанттармен салыстырғанда шамалас, ал төзімділігі жоғары. Ұлттық денсаулық сақтау және клиникалық тәжірибе институтының тиімділік және экономикалық тиімділік бойынша он антидепрессантты бағалауында циталопрам тиімділік бойынша бесінші орында (миртазапин, эскиталопрам, венлафаксин және сертралиннен кейін) және экономикалық тиімділік бойынша төртінші орында тұр. Балалардағы депрессияны емдеуде циталопрамның тиімділігін растайтын деректер жеткіліксіз.
Қауіпті күйзеліс
Циталопрам Ұлыбританияда және басқа да Еуропа елдерінде агорафобиямен қатар немесе онсыз паникалық ұстамаларға рұхсат етілген.
Басқа
Циталопрамды мазасыздыққа, дистимияға, етеккір алдындағы дисфориялық бұзылысқа, дене пішінін қабылдау бұзылысына және мәжбүрлеуші-тұрақсыздық бұзылысына ем ретінде қолдануға болады. Ол мәжбүрлеуші-тұрақсыздық бұзылыстарында флувоксамин мен пароксетин сияқты тиімді. Кейбір деректер циталопрамның резистентті мәжбүрлеуші-тұрақсыздық бұзылысында тамырға енгізілген инфузияның тиімділігін көрсетеді. Циталопрам жақсы қабылданады және әлеуметтік қорқыныш бұзылысында моклобемид сияқты тиімді. Циталопрамның агрессивті және импульсті мінез-құлқыны азайтуға көмектесетінін көрсететін зерттеулер бар. Бұл препарат деменциямен байланысты мінез-құлық бұзылыстарына қатысты плацебодан тиімдірек көрінеді. Ол сондай-ақ ерте сатыдағы Альцгеймер ауруында гиперсексуалдыққа сәтті қолданылған. Флуоксетин, пароксетин, сертралин, эсциталопрам және циталопрамды плацебомен салыстырған мета-талдау, SSRI-лардың үздіксіз немесе тек лютеалдық фазада қабылдауға қарамастан, етеккір алдындағы синдромның белгілерін азайтуда тиімді екенін көрсетті. Алкоголизмде циталопрам алкогольді ішімдіктерді азайтуға және алкоголь ішпеген күндер санын арттыруға көмектеседі, бұл ықыласты азайту немесе сыйлықты төмендету арқылы болуы мүмкін. Циталопрам мигреньді алдын алуда амитриптилинге қарағанда тиімдірек болмаса да, емдеуге жатпайтын жағдайларда комбинирленген терапия тиімдірек болуы мүмкін. Циталопрам және басқа да SSRI-лар қызу толқындарын емдеу үшін қолданылуы мүмкін. 2009 жылы бірнеше орталықта жүргізілген рандомизацияланған бақыланатын зерттеуде циталопрамның аутизмді балаларға ешқандай пайдасы болмағаны және кейбір жағымсыз әсерлері байқалды, бұл аутизмді балалардағы қайталанатын мінез-құлықты емдеуде SSRI-лардың тиімділігіне күмән тудырады. Кейбір зерттеулер циталопрамның егеуқұйрық миындағы каннабиноидты ақуыздармен өзара әрекеттесетінін көрсетеді, бұл препараттың антидепрессант әсерінің ықтимал себебі ретінде қарастырылады.
Әкімшілік
Циталопрам әдетте бір рет қабылданады, таңертең немесе кешкісін. Оны тамақпен немесе тамақсыз ішуге болады. Тамақпен бірге қабылдағанда оның сіңу қабілеті арта қоймайды.
Жағымсыз әсерлер
Теориялық тұрғыдан алғанда, циталопрам денедегі басқа аймақтардағы (мысалы, ішектерде) серотонин концентрациясын арттыру арқылы жанама әсерлерге себеп болуы мүмкін. Серотонин деңгейінің жоғарылауымен байланысты допамин бөлінуінің төмендеуі апатияның күшеюі және эмоционалдық байылмау сияқты басқа да жанама әсерлерге әкелуі мүмкін. Циталопрам сонымен қатар жеңіл антигистамин болып табылады, бұл оның кейбір ұйықтау қасиеттерін түсіндіруі мүмкін. Циталопрам басқа ССИҚ-тарға қарағанда аритмия қаупінің жоғарылауымен байланысты. Циталопрам және басқа ССИҚ-тар, әсіресе диагнозы қойылмаған екіұштық тәртіптік бұзылысы бар адамдарда, аралас күйге шақыруы мүмкін.
Жыныстық дисфункция
Жыныстық дисфункция көбінесе ССКИ-дің (селективті серотониннің кері сіңірілуін тежегіштер) жанама әсері болып табылады. Кейбір адамдар ССКИ қабылдағанда немесе оны тоқтатқаннан кейін де жыныстық дисфункцияның тұрақты белгілерін сезінеді. Антидепрессанттардың салдарынан туындаған жыныстық дисфункцияның белгілеріне оргазмға жету, эрекция немесе шәует шығару қиындықтары жатады.
Жүрек ритмінің ауытқулары
2011 жылдың тамызында FDA былай деп хабарлады: «Циталопрам дозаға байланысты QT интервалының ұзаруына себеп болады. Циталопрамды күніне 40 мг-дан аспайтын дозада тағайындау керек». 2012 жылдың наурыз айында жарияланған нақтылауда, пациенттердің белгілі бір топтары үшін, оның ішінде 60 жастан асқандар және цитохром P450 2C19 ингибиторын қабылдап жүргендер үшін максималды доза 20 мг-ға дейін шектелді.
Эндокриндік әсері
Басқа СИОЗ-дар сияқты, циталопрам да қан сарысуындағы пролактин деңгейінің жоғарылауына әкелуі мүмкін. Циталопрам репродуктивті жастағы әйелдерде инсулинге сезімталдыққа маңызды әсер етпейді және тағы бір зерттеуде қандағы қант деңгейінің бақылануында өзгерістер байқалған жоқ.
Жүктілік кезіндегі әсер
Жүктілік кезінде антидепрессанттарға (оның ішінде циталопрамға) ұшырау жүктіліктің ұзақтығының қысқаруымен (үш күнге), мерзімінен бұрын босану қаупінің артуымен (55%), төмен салмақпен туумен (75 г) және төмен Апгар бағаларымен (<0,4 балл) байланысты. Антидепрессанттарға ұшырау өздігінен түсік тастау қаупінің артуымен байланысты емес. Жүктіліктің басында анасына ССРИ тағайындалған балаларда қалқанша қабырғасының ақауларының көбеюі бар ма, жоқ па, әлі белгісіз.
Өте көп дозалау
Ашық дозалау салдарынан құсу, ұйқылылық, жүрек соғысының бұзылуы, бас айналу, тершеңдеу, лоқсығу, діріл және сирек жағдайларда амнезия, санасы шатысуы, кома немесе құрысулар туындауы мүмкін. Артық дозада қолданғанда бұл ССИҚ-тардың ең қауіптісі.
Өзін-өзі өлтіру
АҚШ-та циталопрам 24 жасқа дейінгі адамдарда суицидтік ойлар мен мінез-құлықтың күшеюіне әкелуі мүмкін деген ескертумен бірге келеді. ССРИ-ді тоқтату кезінде электр тогындай сезіну жиі кездеседі. Бұл дәріні күрт тоқтату салдарынан денеде түрлі өзгерістер болуы мүмкін, мысалы, теріде қышыну, ұйқының бұзылуы (ұйықтамау және жарқын түстер көру), бас айналу, алаңдау немесе көңіл сығу, жүрек ауруы, құсу, діріл, санасы шатасу, тершеңдеу, бас ауруы, іш кешіру, жүрек соғудың тездігі, көңіл күйдің өзгеруі, тітіркену және көздің немесе көру қабілетінің бұзылуы. Циталопраммен емдеуді аяқтаған кезде емдеуді біртіндеп тоқтату қажет.
Серотонин синдромы
Циталопрамды жоңғұл (St John's wort), триптофан немесе 5 HTP-мен бірге қабылдауға болмайды, себебі туындайтын дәрілік өзара әрекеттесу серотонин синдромына алып келуі мүмкін. Жоңғұлмен бұл өсімдік экстрактындағы заттар циталопрамды өңдейтін бауыр цитохром P450 ферменттерінің тиімділігін төмендету арқылы туындауы мүмкін. Триптофан және 5 HTP серотонинге дейінгі заттар болып табылады. Циталопрам сияқты ССҚИ (селективті серотонин кері қабылдау ингибиторы) қабылдағанда, бұл серотонин деңгейінің қаупі бар деңгейге жетелуіне әкелуі мүмкін. Бұл МДМА сияқты серотонинді босататын агенттермен (СБA) ССҚИ қабылдағанда да болуы мүмкін. ССҚИ SERT-ті (серотонин кері қабылдау транспортері) блоктау арқылы серотонинді кері қабылдауды тоқтатуға қабілетті болғандықтан, СБA-ға байланысты әсерлерді азайтуы мүмкін. Бұл серотонинді тасымалдағыштарға аз мөлшерде кіруіне және олардан шығуына мүмкіндік береді, соның салдарынан нейротоксикалық әсерлердің пайда болу ықтималдығы төмендейді. Дегенмен, бұл мәселе әлі де даулы, себебі циталопрам мен МДМА-ның нақты фармакодинамикалық әсерлері толық анықталған жоқ. Серотонин синдромының даму қаупі болғандықтан, MAOI (моноамин оксидаза ингибиторлары) қабылдап жүрген адамдар үшін циталопрам қолдануға қарсы көрсетіледі.
Басқа әсерлесулер
ССРИ, циталопрамды қоса алғанда, қан кету қаупін арттыруы мүмкін, әсіресе аспирин, НСПҚ, варфарин немесе басқа қан ұюға қарсы препараттармен бірге қолданғанда.
Тарих
Циталопрам алғаш рет 1972 жылы химик Клаус Бёгесо және Lundbeck фармацевтикалық компаниясындағы оның зерттеу тобы синтездеді. Алғаш рет 1989 жылы Данияда сатылымға шығарылды. АҚШ-та алғаш рет 1998 жылы сатылымға шығарылды. Бастапқы патент 2003 жылы тоқтап, басқа компанияларға заңды түрде генериктерді өндіруге және сатуға рұқсат берді.
Еуропалық Комиссияның айыппұл салуы
2013 жылдың 19 маусымында Еуропалық комиссия даниялық фармацевтикалық компания Lundbeck-ке 93,8 миллион евро айыппұл салды, сондай-ақ бірнеше генерикалық дәрі-дәрмек өндіруші компанияларға барлығы 52,2 миллион евро айыппұл салды. Бұл Lundbeck компаниясының патенті аяқталғаннан кейін генерикалық циталопрамды сатуды кейінге шегеріп, бәсекелестікті төмендету мақсатында компаниялармен келісім жасауына жауап болды, бұл Еуропалық антимонополиялық заңнаманы бұзу құрады.
Басқа қолданыстар
Циталопрам сонымен қатар паразитке қарсы препарат. Циталопраммен емдеген кезде шистосомулалардың өлімі жоғары болады.