Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грамматикалық ұғым
Grammatical concept
Лингвистикада объект – әр түрлі аргументтердің бірі. Ағылшын тілі сияқты, мағыналық ерекшеліктері айқын, атаулы айыптау тілдерінде транзитивті етістік әдетте өзінің жолдауынан (субъектісінен) және кез келген толықтығынан (объектісінен) ажыратады, олар тікелей толықтықтарды, жанама толықтықтарды және предлогтар немесе постпозициялардың аргументтерін қамтиды, бірақ олармен шектелмейді; соңғылары дәлірек айтқанда, еңкеру аргументтері деп аталады, осылайша негізгі грамматикалық рөлдерге жатпайтын басқа да аргументтерді қамтиды, мысалы, жағдайлық морфологиямен (латын тілі сияқты тілдерде) немесе реляциялық зат есімдермен (Мезоамерикан тілдік аймағының мүшелері үшін тәндей) байланысты аргументтер. Эргативті-абсолютивті тілдерде, мысалы, көптеген Австралия аборигендерінің тілдерінде "жолдау" термині екіұшты, сондықтан "әрекеттеуші" термині "объект" терминімен қарама-қарсы қойылып жиі қолданылады, сондықтан негізгі сөздердің реті көбінесе Жолдау-Толықтық-Етістік (SOV) емес, Әрекеттеуші-Толықтық-Етістік (AOV) түрінде айтылады. Тақырыптық ерекшеліктері бар тілдер, мысалы, мандарин тілі, өз грамматикасын жолдау-толықтық немесе әрекеттеуші-толықтық дихотомиясына емес, тақырып пен пікірдің прагматикалық дихотомиясына көбірек бейімдейді.
In linguistics, an object is any of several types of arguments. In subject prominent, nominative accusative languages such as English, a transitive verb typically distinguishes between its subject and any of its objects, which can include but are not limited to direct objects, indirect objects, and arguments of adpositions (prepositions or postpositions); the latter are more accurately termed oblique arguments, thus including other arguments not covered by core grammatical roles, such as those governed by case morphology (as in languages such as Latin) or relational nouns (as is typical for members of the Mesoamerican Linguistic Area). In ergative absolutive languages, for example most Australian Aboriginal languages, the term "subject" is ambiguous, and thus the term "agent" is often used instead to contrast with "object", such that basic word order is often spoken of in terms such as Agent Object Verb (AOV) instead of Subject Object Verb (SOV). Topic prominent languages, such as Mandarin, focus their grammars less on the subject object or agent object dichotomies but rather on the pragmatic dichotomy of topic and comment.
Басқа тілдер
Кейбір қытай тіліндегі етістіктерде екі тікелей толықтық болуы мүмкін, олардың біреуі етістікке екіншісінен гөрі жақынрақ байланысты; мұндайларын "ішкі" және "сыртқы" толықтықтар деп атауға болады. Екіншілік тілдерде тікелей және жанама толықтықтар арасында ерекшелік жоқ, олар негізгі және екіншілік толықтықтарды ажыратады. Көптеген африка тілдері осы типологиялық санатка жатады.
Some Chinese verbs can have two direct objects, one being more closely bound to the verb than the other; these may be called "inner" and "outer" objects. Secundative languages lack a distinction between direct and indirect objects, but rather distinguish primary and secondary objects. Many African languages fall into this typological category.
Сәйкестендіру
Нысандарды анықтау үшін бірқатар критерийлерді қолдануға болады, мысалы:
A number of criteria can be employed for identifying objects, e. g.:
1. Пассивті сөйлемнің жолдауы: Белсенді сөйлемдегі көптеген нысандар тиісті пассивті сөйлемде жолдау бола алады. 2. Орналасу орны: Сөздердің реті қатаң сақталатын тілдерде жолдау мен нысан белгіленбеген хабарлама сөйлемдерде белгілі бір орындарда тұрады. 3. Морфологиялық жақ: Жақ жүйесі бар тілдерде нысандар белгілі бір жақтармен (айқындамалық, табыс, меншік, құрал және т.б.) белгіленеді. Тілдер осы критерийлер бойынша айтарлықтай өзгешеленеді. Бірінші критерий ағылшын тілінде нысандарды көбінесе сенімді түрде анықтайды, мысалы:
1. Subject of passive sentence: Most objects in active sentences can become the subject in the corresponding passive sentences. 2. Position occupied: In languages with strict word order, the subject and the object tend to occupy set positions in unmarked declarative clauses. 3. Morphological case: In languages that have case systems, objects are marked by certain cases (accusative, dative, genitive, instrumental, etc.). Languages vary significantly with respect to these criteria. The first criterion identifies objects reliably most of the time in English, e. g.
Фред маған кітап берді. а. Кітап маған берілді. – Пассивті сөйлем бастапқы сөйлемдегі кітапты нысан ретінде анықтайды. b. Маған кітап берілді. – Пассивті сөйлем мені бастапқы сөйлемдегі нысан ретінде анықтайды. Екінші критерий де ағылшын тілі сияқты талдама тілдер үшін сенімді критерий болып табылады, себебі ағылшын тілінің салыстырмалы түрде қатаң сөздер тіркесі хабарлама сөйлемдерде нысанды әдетте етістен кейін орналастырады. Сөздердің реті бекітілген тілдердің көпшілігінде жолдау нысаннан бұрын келеді. Алайда, әлемдегі тілдердің өте аз бөлігіне (шамамен 2,9%) нысан-жолдау сөздер тіркесі әдепкі бойынша қолданылады.
Fred gave me a book. a. A book was given (to) me.—Passive sentence identifies a book as an object in the starting sentence. b. I was given a book.—Passive sentence identifies me as an object in the starting sentence. The second criterion is also a reliable criterion for analytic languages such as English, since the relatively strict word order of English usually positions the object after the verb(s) in declarative sentences. In the majority of languages with fixed word order, the subject precedes the object. However, the opposite is true for the very small proportion (approximately 2.9%) of the world's languages that utilize object–subject word order by default.
Сөйлем құрылымында
Нысандар сөйлем құрылымын көрсететін синтаксистік ағаштарда субъектілерден ерекшеленеді. Субъект синтаксистік құрылымда объектіден жоғарырақ (немесе бірдей биіктікте) орналасады. Тіркестік грамматиканың келесі ағаштары субъектілер мен объектілердің иерархиялық орналасуын мысалға келтіреді: субъект көк түспен, ал объект қызғылт сары түспен белгіленген. Субъект әрдайым шекті етістіктің тәуелдісі болып табылады, ал объект егер мұндай етістік болса, ең төменгі шексіз етістіктің тәуелдісі болады.
Objects are distinguished from subjects in the syntactic trees that represent sentence structure. The subject appears (as high or) higher in the syntactic structure than the object. The following trees of a dependency grammar illustrate the hierarchical positions of subjects and objects:
The subject is in blue, and the object in orange. The subject is consistently a dependent of the finite verb, whereas the object is a dependent of the lowest non finite verb if such a verb is present.