Кіріспе

Ай теңізі

Mare Tranquillitatis /t//r//ae//N//,//k//w//I//l//ᵻ//'//t//ei//t//ᵻ//s/ (латын тілінде Тыныштық теңізі деген мағынада) – Айдың Tranquillitatis бассейнінде орналасқан ай теңізі. Бұл адамның басқа аспан денесіне жасаған алғашқы сапары. Бассейндегі теңіз материалы жоғарғы Имбрий дәуірінің орта және жас тобында пайда болған базальттен тұрады. Айналасындағы таулар төменгі Имбрий дәуіріне жатса, ал нақты бассейн, мүмкін, Нектарийге дейінгі кезеңде қалыптасқан. Бассейннің шеттері дұрыс емес және анық көп сақиналы құрылымы жоқ. Бұл алаптың және оның айналасындағы бейбір тегіс еместігі Tranquillitatis, Nectaris, Crisium, Fecunditatis және Serenitatis бассейндерінің Procellarum бассейнінің екі өтетін сақинасымен қиылысуынан туындайды. Теңіздің солтүстік-шығыс шетінде орналасқан Palus Somni, Tranquillitatis-тен төгілген базальтпен толтырылған. Бұл теңіз Айдың қалған бөлігіне қарағанда сәл көкшіл түске ие және түсі өңделгенде және бірнеше фотосуреттен алынғанда жақсы көрінеді. Бұл түс базальтты топырақтағы немесе тау жыныстарындағы металлдың көп болуынан туындауы мүмкін. Басқа көптеген теңіздерден айырмашылығы, Mare Tranquillitatis-тің ортасында массалық шоғырлану (mascon) немесе гравитациялық жоғарылық жоқ. Маскондар 1968 жылы бес Ай орбиталық станциясының Доплер бақылаулары арқылы басқа теңіздердің ортасында (мысалы, Serenitatis немесе Imbrium) анықталды. Гравитациялық өріс Lunar Prospector және GRAIL сияқты кейінгі орбиталық станциялармен жоғары ажыратылымда картаға түсірілді, олар бейтарап үлгілерді көрсетті.

Атау беру

Mare Tranquillitatis деп атауды 1651 жылы астрономдар Франческо Гримальди мен Джованни Баттиста Риччоли өздерінің Almagestum novum ай картасында атады. Майкл ван Лангрен 1645 жылғы Lumina Austriaca Philippica еңбегінде "Mare Belgicum" деген атты қолданған.

Құмға түсіру

1965 жылы 20 ақпанда "Рейнджер 8" ғарыш кемесі өз миссиясының соңғы 23 минутында Айдың 7137 жақын қашықтықтағы суретін сәтті жібергеннен кейін, "Май тыныштығы" теңізіне қасақана құлады. "Surveyor 5" 1967 жылы 11 қыркүйекте Айдың 19 118 суретін жібергеннен кейін "Май тыныштығы" теңізіне қонды және адамсыз "Surveyor" бағдарламасының бесінші айға қонған аппараты болды.

Аполлон 11

Mare Tranquillitatis 1969 жылғы 20 шілдеде сағат 20:18 UTC-де Айға алғашқы экипаждың қону орны болды. Астронавттар Нил Армстронг пен Базз Олдрин «Аполлон-11» Ай модулімен, «Бүркіт» деп аталған, жұмсақ қонды. Армстронг Жердегі ұшуды басқару орталығына: «Хьюстон, Тыншылық базасы сіздерді тыңдап тұр. Бүркіт қонды» деді. Армстронгтың осы аймаққа берген атынан кейін қону аймағы Statio Tranquillitatis деп белгіленді, ал базаның солтүстігіндегі үш кішкентай кратер «Аполлон-11» экипажының құрметіне Олдрин, Коллинс және Армстронг деп аталды. «Аполлон-11» кемесі осы жерге қонды.

Көзқарастар

Бұл 1972 жылы Аполлон 17 миссиясының карталық камерасы түсірген, Айдағы Mare Tranquillitatis-тің үш көрінісі, миссияның 36-шы айналысында 111 км орташа биіктіктен оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарап түсірілген. Сол жақта – Mare Tranquillitatis-тің шығыс бөлігі, Франц (оң төменгі жағы), Лайелл (қараңғы едені, оң жақ ортасында) және Тарунтиус (сол жоғарғы жағы) кратерлері көрінеді. Сол жақтағы қараңғы "шығанақ" (базальт) – Sinus Concordiae, оның ішінде ежелгі, ашық түсті таулы аймақтардың "аралдары" бар. Оң жақта Кауши кратері орналасқан, ол Rupes Cauchy және Cauchy рилінің арасында жатыр. Ортадағы суретте теңіздің орталық бөлігінде Витрувий (оң төменгі жағы) және Гарднер (төменгі ортасы) кратерлері көрсетілген. Көлденеңде Аполлон 11 қонған жерге жақын, теңіздің оңтүстік жиегіндегі ашық түсті таулы аймақтар көрінеді. Янсен кратері ортаңғы және оң жақ суреттердің жиегінде байқалады. Оң жақтағы суретте батыс бөлігі, Доуес кратері (сол төменгі жағы) және ірі Плиний (диаметрі 43 км) кратері, ал алдында Плиний рилі көрсетілген. Бұл суреттер командалық модуль "Америка" Ай орбитасында айналып жүргенде бірнеше минуттың ішінде түсірілген. Күннің биіктігі сол жақта 46 градустан оң жақта 30 градусқа дейін төмендейді.

Танымал мәдениетте

Тыныштық теңізі, Эмили Сент-Джон Манделдің 2022 жылғы кітабы.