Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1930 жылдардағы неміс протестанттық қозғалысы, Солтүстік Америка евангелистері арасындағы ұқсас есіммен аталған, бірақ байланыссыз қозғалыс.
1930s German Protestant movement
the unrelated movement amongst North American evangelicals with a similar name
Мойындық Шіркеу (Confessing Church) – нацистік Германиядағы неміс протестанттығы ішінде пайда болған, барлық протестанттық шіркеулерді бірыңғай, нацистік идеологияны қолдайтын неміс евангелистік шіркеуіне біріктіруге бағытталған үкіметтің әрекеттеріне қарсы шыққан қозғалыс.
The Confessing Church (link=no, ) was a movement within German Protestantism in Nazi Germany that arose in opposition to government sponsored efforts to unify all of the Protestant churches into a single pro Nazi German Evangelical Church.
Киелі Рим империясы мен Германия империясы
1555 жылы Аугсбург бейбіт шартынан кейін, бүкіл Киелі Рим империясында билеушінің діні – билеушінің діні деген қағида (cuius regio, eius religio) сақталды. Аугсбург бейбіт шартының 24-тармағы (ius emigrandi) билеушінің дінінен өзге дін ұстанушыларға барлық мүліктерімен бірге эмиграциялау еркіндігін кепілдеді. Аугсбург, Франкфурт және Регенсбург сияқты бірқатар республикалық еркін императорлық қалаларындағы түрлі дін өкілдерінен құралған үкімет мүшелері арасындағы саяси келіспеушіліктер олардың аумақтарын де-факто екі дінге бөліп, бірақ екі діннің де заңдық мәртебесі тең болмады. Аугсбург бейбіт шарты католицизм мен лютерандық дінді қорғады, бірақ кальвинизмді емес. Сондықтан, 1613 жылы Бранденбург курфюрсі Иоанн Зигмунд лютерандықтан кальвинизмге аусқанда, «Кімнің патшалығы, олардың діні» (Cuius regio, eius religio) қағидасын қолдана алмады. Бұл жағдай екі немесе көп дінге негіделген монархиялардың құрылуына жол ашты, онда көпшілікке қарсы дінді ұстанатын билеуші өзінің азшылық дініне өтуге және өзінің сенімдестерінің көшіп келуіне рұқсат берді. 1648 жылы Вестфалия бейбіт шарты кальвинизмге де «cuius regio, eius religio» қағидасын қолдануға мүмкіндік берді. Алайда, 17 және 18 ғасырлардағы үздірілмейтін аумақтық өзгерістер, аннексиялар мен мұрагерліктер, сондай-ақ билеушілердің дін ауыстыруы салдарынан бұл қағида іс жүзінде қолданылмайтын болды. Мысалы, Саксонияның Аугуст II Күштісі 1697 жылы лютерандықтан католицизмге ауысты, бірақ «cuius regio, eius religio» құқығын пайдаланбады. Жаңадан билікке келген жаңа бағытты ұстанатын жеңімпаз немесе тақ мұрагері әдетте өзінің билігін қиындатпау үшін дін ауыстыруды талап етпейтін. Бұл кеңейтілген аймақтарда иммигранттар өздерінің дінінен өзгеше дін басым болған жерлерге қоныстанғандықтан, диаспоралық қауымдастықтар пайда болды. Бұл сенімдердің қатарласуы жеке дін ауыстыруларға, көбінесе неке арқылы дін өзгеруге әкеп соқты. Дегенмен, аймақтық жылдамдық төмен болды, әсіресе ауылдық жерлерде, онда көбінесе жаңа қоныс аударушылар тартылмай, керісінше, ауылдық жерлерден көшіп кету орын алды. Сондықтан, бүгінгі Германия мен Швейцариядағы діни құрамы 16 ғасырда кальвинист, католик немесе лютеран билеушілері билеген аумақтар арасындағы бұрынғы шекараларды жақсы көрсетеді. 1869 жылы Солтүстік Германия конфедерациясының заң шығару органы барлық діни ұйымдардан шығу құқығын мойындап, дінсіздік құқығын енгізді. Германиядағы протестанттық шіркеу географиялық аймақтарға және діни байланыстарға (кальвинист, лютеран және біріккен шіркеулер) бөлінген. 18 және 19 ғасырларда сол кездегі монархиялар мен республикалар аймақтық шіркеулерді (Landeskirchen) құрды, олар сол кездегі мемлекеттік шекаралар ішіндегі тиісті қауымдастықтарды біріктірді. Протестанттық билік құрған династиялардың жағдайында әр аймақтық шіркеу патшалық үйлерімен байланысты болды, ал тәж өз шіркеуіне қаржылық және институционалдық қолдау көрсетті. Сондықтан, шіркеу мен мемлекет аймақтық негізде біріктірілді.
After the Peace of Augsburg in 1555, the principle that the religion of the ruler dictated the religion of the ruled (cuius regio, eius religio) was observed throughout the Holy Roman Empire. Section 24 of the Peace of Augsburg (ius emigrandi) guaranteed members of denominations other than the ruler's the freedom of emigration with all their possessions. Political stalemates among the government members of different denominations within a number of the republican free imperial cities such as Augsburg, the Free City of Frankfurt, and Regensburg, made their territories de facto bi denominational, but the two denominations did not usually have equal legal status. The Peace of Augsburg protected Catholicism and Lutheranism, but not Calvinism. Thus, in 1613, when John Sigismund, Elector of Brandenburg converted from Lutheranism to Calvinism, he could not exercise the principle of Cuius regio, eius religio' ("whose realm, their religion"). This situation paved the way for bi or multi denominational monarchies, wherein a ruler adhering to a creed different from most of his subjects would permit conversions to his minority denomination and immigration of his fellow faithful. In 1648, the Peace of Westphalia extended the principle of cuius regio, eius religio to Calvinism. However, the principle grew impracticable in the 17th and 18th centuries, which experienced continuous territorial changes arising from annexations and inheritances, and the religious conversion of rulers. For instance, Saxon Augustus II the Strong converted from Lutheranism to Catholicism in 1697, but did not exercise his cuius regio, eius religio privilege. A conqueror or successor to the throne who adhered to a different creed from his new subjects usually would not complicate his takeover by imposing conversions. These enlarged realms spawned diaspora congregations, as immigrants settled in areas where the prevailing creeds differed from their own. This juxtaposition of beliefs in turn brought about more frequent personal changes in denomination, often in the form of marital conversions. Still, regional mobility was low, especially in the countryside, which generally did not attract newcomers, but experienced rural exodus, so that today's denominational make up in Germany and Switzerland still represents the former boundaries among territories ruled by Calvinist, Catholic, or Lutheran rulers in the 16th century quite well. In a major departure, the legislature of the North German Confederation instituted the right of irreligionism in 1869, permitting the declaration of secession from all religious bodies. The Protestant Church in Germany was and is divided into geographic regions and along denominational affiliations (Calvinist, Lutheran, and United churches). In the course of the 18th and 19th centuries, the then existing monarchies and republics established regional churches (Landeskirchen), comprising the respective congregations within the then existing state borders. In the case of Protestant ruling dynasties, each regional church affiliated with the regnal houses, and the crown provided financial and institutional support for its church. Church and State were, therefore, to a large extent combined on a regional basis.
Нацистік режим
Көптеген протестанттар 1932 жылдың жазында және күзінде, сондай-ақ 1933 жылдың наурыз айында өткен сайлауда нацистерге дауыс берді. Бұл католиктер көп шоғырланған аймақтардан ерекшеленді, онда нацистерге берілген дауыстардың нәтижесі Гитлердің "Machtergreifung" ("билікті басып алу") кезінен кейін де жалпыұлттық орташа көрсеткіштен төмен болды. Карл Барт, Дитрих Бонхоффер және Вильгельм Буш сияқты аз ғана протестанттар нацистерге моральдық және діни принциптер тұрғысынан қарсы шықты; олар нацистік мемлекеттің адамды толық бақылауға алу талабын христиан дінінде тек Құдайға ғана тиесілі болуы тиіс нәрсе – абсолютті билікпен үйлестіре алмады.
Many Protestants voted for the Nazis in the elections of summer and autumn 1932 and March 1933. This differed noticeably from Catholic populated areas, where the results of votes cast in favor of the Nazis were lower than the national average, even after the Machtergreifung ("seizure of power") of Hitler. A limited number of Protestants, such as Karl Barth, Dietrich Bonhoeffer and Wilhelm Busch, objected to the Nazis on moral and theological principles; they could not reconcile the Nazi state's claim to total control over the person with the ultimate sovereignty that, in Christian orthodoxy, must belong only to God.
Жаңа ұлттық шіркеу құру (Deutsche Evangelische Kirche)
Нацистер билікті қолға алған кезде, Германия протестанттық шіркеуі лютерандық, реформаланған және біріккен дәстүрлерді қамтитын тәуелсіз аймақтық шіркеулердің федерациясынан тұрды. 1933 жылдың сәуір айының соңында протестанттық федерацияның басшылығы жаңа "ұлттық" шіркеу үшін жаңа конституция жазуға келісті, ол – неміс евангелистік шіркеуі (link=no немесе DEK). Бұл көптеген неміс христиандарының біраз уақыттан бері көздеген мақсаты болды, себебі орталықтандыру шіркеу мен мемлекеттің үйлестірілуін күшейтеді, бұл нацистік Gleichschaltung ("үйлестіру", нәтижесінде ықпалдасу) процесінің бір бөлігі еді. Осы неміс христиандары Гитлердің діни істер жөніндегі кеңесшісі Людвиг Мюллердің жаңа шіркеудің епископы болып сайлануы үшін үгіт жүргізді. Мюллердің саяси шеберлігі нашар болды, шіркеу ішіндегі саяси қолдауы аз еді және нацизмге адалдығынан және билікке құмарлығынан басқа жұмысқа лайықты біліктілігі болмады. 1933 жылдың мамыр айында федерация кеңесі жиналып, жаңа конституцияны бекіткен кезде, 28 шіркеу органының басшылығының кеңесі мен қолдауымен Фридрих фон Бодельшвингх кіші жаңа протестанттық рейх шіркеуінің рейхсбишопы болып сайланды. Гитлер өзінің үміткерінің қабылданбауына ашуланды және бірқатар саяси маневрлерден кейін Бодельшвинг отставкаға кетті, ал Мюллер 1933 жылдың 27 қыркүйегінде жаңа рейхсбишф болып сайланды, ал үкімет оны 1933 жылдың 28 маусымында бұрыннан тағайындаған еді. Нацистік мемлекеттің қуатты пропаганда машинасы неміс христиандарына алдағы синодта басымдыққа ие болуы және соңында Мюллерді билікке кіргізуі үшін пресвитериялық және синодтық сайлауда жеңіске жетуге көмектесу үшін жұмылдырылды. Гитлер 23 шілдеде барлық пресвитерлер мен синод мүшелерінің мерзімінен бұрын қайта сайлауын бұйырды; сайлаудың алдындағы түні Гитлер радио арқылы протестанттарға тікелей үндеу жасады. Неміс христиандары жеңіске жетті (пресвитериялар мен синодтардағы орындықтардың 70–80%), төрт аймақтық шіркеуден және біріккен ескі пруссиялық шіркеудің бір провинциялық органынан басқа: Рейн өзенінің оң жағындағы (яғни, шығысқа қарай) Бавариядағы Евангелиелік лютеран шіркеуі, Ганновердің Евангелиелік лютеран мемлекеттік шіркеуі, Ганновер провинциясының Евангелиелік реформаланған мемлекеттік шіркеуі, Вюртембергтегі Лютеран евангелиелік мемлекеттік шіркеуі және ескі пруссиялық Вестфалияның шіркеулік провинциясы, онда неміс христиандары көпшілікке ие болмады. Сенімділерінің арасындағы Конфессиялық шіркеу бұл шіркеу органдарын "сақталған шіркеулер" деп атады, неміс христиандары басқаратын органдардан айырмашылығы, оларды "жойылған шіркеулер" деп белгіледі. Бұл сайлаудағы жеңіс неміс христиандарына Рейхсбишоптық үшін қыркүйекте "түзетілген" сайлауды өткізген ұлттық синодта басымдыққа ие болу үшін жеткілікті делегаттарды алуға мүмкіндік берді. Мюллердің епископтыққа көтерілуінен кейін одан да көп нацистік бағытталған шаралар жасалды: жаздың соңында ескі пруссиялық шіркеу (Мюллердің 1933 жылдың 6 шілдесіндегі үкіметтік тағайындалуынан бері басқарды) арийлік параграфты қабылдады, нәтижесінде еврей тегіндес дін қызметкерлері және тіпті арий емес адамдарға үйленген дін қызметкерлері қызметтен шеттетілді.
When the Nazis took power, the German Protestant church consisted of a federation of independent regional churches which included Lutheran, Reformed and United traditions. In late April 1933 the leadership of the Protestant federation agreed to write a new constitution for a new "national" church, the German Evangelical Church (link=no or DEK). This had been one goal of many German Christians for some time, as centralization would enhance the coordination of Church and State, as a part of the overall Nazi process of Gleichschaltung ("coordination", resulting in co option). These German Christians agitated for Hitler's advisor on religious affairs, Ludwig Müller, to be elected as the new Church's bishop (link=no). Müller had poor political skills, little political support within the Church and no real qualifications for the job, other than his commitment to Nazism and a desire to exercise power. When the federation council met in May 1933 to approve the new constitution, it elected Friedrich von Bodelschwingh the Younger as Reichsbischof of the new Protestant Reich Church by a wide margin, largely on the advice and support of the leadership of the 28 church bodies. Hitler was infuriated with the rejection of his candidate, and after a series of political maneuvers, Bodelschwingh resigned and Müller was elected as the new Reichsbischof on 27 September 1933, after the government had already imposed him on 28 June 1933. The formidable propaganda apparatus of the Nazi state was deployed to help the German Christians win presbyter and synodal elections in order to dominate the upcoming synod and finally put Müller into office. Hitler discretionarily decreed unconstitutional premature re elections of all presbyters and synodals for 23 July; the night before the elections, Hitler made a personal appeal to Protestants by radio. The German Christians won handily (70–80% of all seats in presbyteries and synods), except in four regional churches and one provincial body of the united old Prussian church: the Evangelical Lutheran Church in Bavaria right of the river Rhine ("right" meaning "east of"), the Evangelical Lutheran State Church of Hanover, Evangelical Reformed State Church of the Province of Hanover the Lutheran Evangelical State Church in Württemberg, and in the old Prussian ecclesiastical province of Westphalia, where the German Christians gained no majorities. Among adherents of the Confessing Church these church bodies were termed intact churches ([[:de:Intakte Kirchen), as opposed to the German Christian ruled bodies which they designated as "destroyed churches" (link=no). This electoral victory enabled the German Christians to secure sufficient delegates to prevail at the so called national synod that conducted the "revised" September election for Reichsbischof. Further pro Nazi developments followed the elevation of Müller to the bishopric: in late summer the old Prussian church (led by Müller since his government appointment on 6 July 1933) adopted the Aryan Paragraph, effectively defrocking clergy of Jewish descent and even clergy married to non Aryans.
Қарсылық қозғалысы
Бармен декларациясының өзінде нацистердің яһудилерді қудалауы немесе нацистер қабылдаған басқа да тоталитарлық шаралар туралы ескерілмеген; ол ғасырлар бойы протестанттық доктринасына сәйкес келетін шіркеу тәуелсіздігінің жариялануы болды. Бұл режимге, оның саяси және әлеуметтік ілімдері мен іс-әрекеттеріне қарсы көтеріліс мәлімдемесі емес еді. Шындықты мойындау шіркеуі бірыңғай қарсылықтың тек бір түрін көрсетті: діни мәселелерге мемлекеттің араласуына қарсылық. Шындықты мойындау шіркеуінің көптеген жетекшілері шіркеуді Гитлерге қарсы радикалды позицияға итермекке тырысқанмен, ол ешқашан осы саясатты қабылдаған жоқ.
The Barmen Declaration itself did not mention the Nazi persecution of Jews or other totalitarian measures taken by the Nazis; it was a declaration of ecclesiastical independence, consistent with centuries of Protestant doctrine. It was not a statement of rebellion against the regime or its political and social doctrines and actions. The Confessing Church engaged in only one form of unified resistance: resistance to state manipulation of religious affairs. While many leaders of the Confessing Church attempted to persuade the church to take a radical stance in opposition to Hitler, it never adopted this policy.
Салдары
Мартин Нимёлер мен Генрих Грюбер сияқты Исповедші шіркеудің кейбір басшылары нацистік концлагерлерге жіберілді. Грюбер мен Нимёлер аман қалғанмен, барлығы да аман қалған жоқ: Дитрих Бонхоффер алдымен Тегель түрмесіне, содан кейін Бухенвальд концлагеріне, ал соңында Флоссенбург концлагеріне жіберілді, онда ол дарға асылды. Бұл нацистермен келіспеген христиандарды сол дәуірдің көп бөлігінде басшысыз қалдырды. Исповедші шіркеудің бірнеше өкілдері соғыс кезінде Берлинде заңсыз жасырынып жүрген еврейлерге көмектесу үшін өмірін қауіпке тікті. Құпия жиналыстардың соңында жиналған қауым мүшелері жеке куәліктері мен паспорттарын жинап беретін. Олар кейін жалған құжаттармен ауыстырылып, жасырын еврейлерге беріліп, олардың Берлиннің заңды азаматтары ретінде танылуына көмектесті. Исповедші шіркеудің бірнеше мүшесі жалған құжаттар жасауға қатысқандары үшін ұсталды және сотталды, оның ішінде Франц Кауфман атылып, Хелен Джейкобс түрмеге қамалды.
Some of the leaders of the Confessing Church, such as Martin Niemöller and Heinrich Grüber, were sent to Nazi concentration camps. While Grüber and Niemöller survived, not all did: Dietrich Bonhoeffer was sent initially to Tegel Prison, then to Buchenwald concentration camp, and finally to Flossenbürg concentration camp, where he was hanged. This left Christians who did not agree with the Nazis without leadership for much of the era. A select few of the Confessing Church risked their lives to help Jews hiding illegally in Berlin during the war. A hat would be passed around at the end of secret meetings into which the congregation would donate identity cards and passbooks. These were then modified by forgers and given to underground Jews so they could pass as legal Berlin citizens. Several members of the Confessing Church were caught and tried for their part in creating forged papers, including Franz Kaufmann who was shot, and Helene Jacobs, who was jailed.