АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Принстон» эсминеці

Кіріспе

Эссекс классындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшақ тасымалдаушы кемесі

USS Princeton (CV/CVA/CVS 37, LPH 5) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған 24 ұшақ тасымалдаушы кемелердің бірі. Кеме осы атпен аталатын АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемесі болды және Американ революциясы кезіндегі Принстон шайқасының құрметіне аталды. "Принстон" 1945 жылдың қараша айында тапсырылды, Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет етуге кеш қалды, бірақ Корея соғысында және Вьетнам соғысында кеңінен қолданылды, онда ол сегіз шайқас жұлдызына ие болды. 1950 жылдардың басында ол шабуылдаушы кеме (CVA) ретінде қайта жіктелді, содан кейін суастына қарсы әуе кемесі (CVS) және, ақырында, тікұшақтар мен теңізшілерді тасымалдайтын десанттық шабуыл кемесі (LPH) ретінде қайта жіктелді. Оның соңғы міндеттерінің бірі – "Аполлон-10" ғарыш миссиясы үшін негізгі құтқару кемесі болу болды. LPH-ге түрлендіру барысында ішкі бөлігі кеңінен өзгертілгенімен, сыртқы өзгерістері шамалы болды, сондықтан "Принстон" өзінің барлық қызмет кезеңінде Екінші дүниежүзілік соғыстағы Эссекс классының кемелерінің классикалық сыртқы түрін сақтап келді. 1970 жылы қызметтен шығарылып, 1971 жылы металл тескісіне сатылды.

Қызмет тарихы

Кеме 1943 жылғы 14 қыркүйекте Филадельфия әскери-теңіз кеме жасау орнында "Вэлли Фордж" – "ұзын қапталды" Эссекс класының бірі ретінде салынды. 1944 жылғы 21 қарашада Лейте шығанағы шайқасында қаза тапқан "Принстон" жеңіл авиатасымалдаушысының құрметіне қайта "Принстон" деп аталды. Жаңа "Принстон" 1945 жылғы 8 шілдеде Харольд Доддс ханымның демеушілігімен суға түсірілді және 1945 жылғы 18 қарашада капитан Джон М. Хоскинс басқаруымен қолданысқа енгізілді. Куба маңында сынақтан өткеннен кейін, "Принстон" – 81-ші әуе тобымен бірге Атлант мұхитында қалып, 1946 жылғы маусымға дейін 8-ші флотпен бірге жұмыс істеді. Содан кейін Тынық мұхиты флотына ауыстырылып, Сан-Диегоға келді, 1946 жылғы 3 шілдеде Филиппин президенті Мануэль Л. Кесонның денесін Манилаға жерлеуге қайта аттанды. Маниладан "Принстон" Мариана аралдарындағы 7-ші флотқа қосылды, сонымен қатар 77-ші жедел топтың (TF 77) флагманы болды. 1946 жылғы қыркүйек және қазан айларында ол Жапон және Қытай суларында жұмыс істеді, содан кейін Мариана аралдарына оралды, онда 1947 жылғы ақпанға дейін болды. 1947 жылы ол 13-ші авиациялық тобын алып жүрді, ал 1948 жылғы қазанда Циндаодан тәуелді адамдарды эвакуациялады, 1948 жылғы желтоқсанда Сан-Диегоға оралды және CAG 13-ті түсірді. Сан-Диегоға оралуға дейін Гавайи суларында маневрлер жасалды. 1948 жылы Батыс жағалауы, Гавайи сулары және Батыс Тынық мұхитын аралап өтті. Содан кейін ол демобилизацияға дайындалды, 20 маусымда қызметтен босатылды және Тынық мұхиты резервтік флотының басқа да ірі кемелеріне қосылды.

Корей соғысы

Кореядағы жаулық әрекеттердің қайта басталуымен 15 айдан кейін қайта жандандырылған «Принстон» 1950 жылғы 28 тамызда қайтадан қолдануға берілді. Ынталы жаттығулар резервіст экипажын жаңартып, 5 желтоқсанда ол TF 77 тобына қосылды. Ол Хагару аймағындағы нысаналарға 248 рет шабуыл жасап, өзінің келгенін хабарлады. Ал келесі алты күн бойы Хосин суқоймасынан Хуннамға дейінгі ұзақ, суық жолмен өтетін теңізшілерге қолдау көрсету үшін қарқындылығын сақтап тұрды. 11-ші күні барлық бөлімшелер жағалаудағы жиын орынына жетті. «Принстонның» ұшақтары, басқа әскери-теңіз күштерімен, теңіз және әуе күштерінің эскадрильяларымен бірге Хуннамнан 24-ші күні аяқталғанға дейін эвакуацияны жүзеге асырды. Содан кейін кедергі келтіру миссиялары орындалды, ал 4 сәуірге қарай «Принстонның» ұшақтары 54 теміржол және 37 автомобиль көпірін қолдануға жарамсыз етіп, тағы 44-ін зақымдады. Мамыр айында олар Пхеньянды Сунчхон, Синанжу, Качон және жартылай арал желісімен байланыстыратын теміржол көпірлеріне қарсы ұшты. Одан кейін жақыннан әуе көмегімен Хвачон суқоймасы аймағындағы қуат көздеріне шабуылдар жасады және сол жердегі майдан тұрақтанғаннан кейін кедергі келтіруді қайта бастады. Жаздың көп бөлігінде олар автокөлік жолдарына назар аудара отырып, жабдықтау артерияларын қиратты, ал тамыз айында «Принстон» АҚШ-қа бағыт алды, 29-ында Перл-Харбордағы 51-ші эсминец дивизиясын жинап алғаннан кейін Сан-Диегоға жетті. 1952 жылғы 30 сәуірде «Принстон» ұрыс аймағындағы TF 77 тобына қайта қосылды. 138 күн бойы оның ұшақтары жауға қарсы ұшты. Олар жаудың аралдарын қайтарып алуына жол бермеу үшін кішкентай кемелерін батырды; жаудың тылындағы жабдықтау, базалар мен жабдықтарды жойды, жағалау қалаларына әуе шабуылы жасады, Ялу өзенінің екі жағындағы қуатты өшіру үшін Суйходағы жаудың гидроэлектр станциясын қиратты, Пхеньяндағы қару-жарақ орналасқан жерлерін және жабдықтау аймақтарын жойды; және Синдок, Мусан, Аоджи және Наджин қалаларындағы минералды өңдеу және оқ-дәрі зауыттарын жапты. 1 қазан 1952 жылы CVA 37 ретінде қайта жіктелген «Принстон» 3 қарашада батыс Тынық мұхитынан екі айлық демалысқа Калифорнияға оралды. 1953 жылдың ақпан айында ол Корея жағалауына қайта оралды және соғыс аяқталғанға дейін жақыннан әуе көмегі үшін ұшақтарды ұшырды, жау аумағындағы жабдықтау, артиллерия және әскерлердің шоғырлануына, сондай-ақ жол қозғалысына қарсы «Чероки» шабуылдарын жүзеге асырды. 27 шілдедегі бітімге қол қойылғаннан кейін ол сол аймақта қалды және 7 қыркүйекте Сан-Диегоға бағыт алды.

Reactivated with the outbreak of hostilities in Korea 15 months later, Princeton recommissioned on 28 August 1950. Intensive training refreshed her Reservist crew, and on 5 December she joined TF 77 off the Korean coast, her planes and pilots (Air Group 19) making possible the reinstitution of jet combat air patrols over the battle zone. She launched 248 sorties against targets in the Hagaru area to announce her arrival, and for the next six days continued the pace to support Marines fighting their way down the long, cold road from the Chosin Reservoir to Hungnam. By the 11th, all units had reached the staging area on the coast. Princetons planes, with other Navy, Marine, and Air Force squadrons, then covered the evacuation from Hungnam through its completion on the 24th. Interdiction missions followed, and by 4 April Princetons planes had rendered 54 rail and 37 highway bridges inoperable and damaged 44 more. In May, they flew against the railroad bridges connecting Pyongyang with Sunchon, Sinanju, Kachon, and the trans peninsula line. Next, they combined close air support with raids on power sources in the Hwachon Reservoir area and, with the stabilization of the front there, resumed interdiction. For much of the summer they pounded supply arteries, concentrating on highways, and in August Princeton got underway for the U. S., arriving at San Diego on the 29th, after collecting Destroyer Division 51 at Pearl Harbor. On 30 April 1952, Princeton rejoined TF 77 in the combat zone. For 138 days, her planes flew against the enemy. They sank small craft to prevent the recapture of offshore islands; blasted concentrations of supplies, facilities, and equipment behind enemy lines, participated in air gun strikes on coastal cities, pounded the enemy's hydroelectric complex at Suiho on the Yalu River to turn off power on both sides of that river, destroyed gun positions and supply areas in Pyongyang; and closed mineral processing plants and munitions factories at Sindok, Musan, Aoji, and Najin. Reclassified CVA 37 (1 October 1952), Princeton returned to California on 3 November for a two month respite from the western Pacific. In February 1953, she was back off the Korean coast and until the end of the conflict launched planes for close air support, "Cherokee" strikes against supply, artillery, and troop concentrations in enemy territory, and against road traffic. She remained in the area after the truce on 27 July, and on 7 September got underway for San Diego.

1954-1962 жылдар

1954 жылдың қаңтарында «Принстон» CVS 37 ретінде қайта жіктелді және Вашингтон штатындағы Бремертон қаласында қайта құрылғаннан кейін Тынық мұхитының шығысында суастына қарсы күрес/Hunter Killer (HUK) оқу операцияларын бастады. Келесі бес жыл бойы ол Батыс жағалаудағы HUK жаттығуларын Батыс Тынық мұхитындағы және 1957 жылдың соңы – 1958 жылдың басында Үнді мұхиты – Персия шығанағы аймағындағы ұқсас операциялармен алмастырды. 2 наурыз 1959 жылы қайта жіктелгеннен кейін, ол батальондық десант тобын тасымалдауға және ұшақтардың орнына тікұшақтарды алып жүруге қабілетті амфибиялық шабуыл кемесі, LPH 5 ретінде пайда болды. «Принстонның» миссиясы – жаудың жағалау бекіністерінің артына теңіз жаяу әскерлерін түсіру, сондай-ақ олар маңызды нүктелерді басып алу үшін арттан шабуыл жасағанда логистикалық және медициналық қолдау көрсету, жаудың жабдықтау жолдарын кесу, байланысын үзу және жағалауға түскен шабуыл күштерімен байланыс орнату болды. Бұл Теңіз корпусының миссиясы болғандықтан, кеме экипажының Әуе, Операциялар және Жабдықтау бөлімдерінде Теңіз корпусының өкілдері көп бөлігін құрады. 1959 жылдың мамырынан 1960 жылдың қаңтарына дейін «Принстон» Педлтон лагерінен Теңіз корпусы бөлімдерімен жаттықты, содан кейін Окинава суларында жаттығу үшін ВестПакке (WestPac) аттанды. Келесі үш жыл бойы ол ұқсас кесте бойынша жұмыс істеді және негізгі миссиясы бойынша тәжірибе жинады. 1961 жылдың қазан айында «Пионер Муза» және «Шейх» сауда кемелерінің 74 құтқарылған мүшесін құтқарып, «Кита Дайто Шима» аралының жанында тоқтап қалғанда, ал 1962 жылдың сәуір айында Вьетнам Республикасының (Оңтүстік Вьетнам) Меконг дельтасындағы Сок Транға Теңіз корпусының кеңесшілері мен тікұшақтарын жеткізгенде жұмыстың үзілісі болды. 1962 жылдың қыркүйек-қараша айларында «Принстон» ядролық қару сынақ сериясы, «Доминик» операциясы кезінде Бірлескен тапсырма тобы 8-нің флагманы болды.

Вьетнам соғысы

1964 жылдың қазанында «Принстон» Вьетнамға оралғанда «WestPac» дайындық курсын нақты операциялармен алмастырды және Тынық мұхиты флотының Жедел топтарымен бірге Солтүстік Вьетнам және Вьетконг (ВК) күштеріне қарсы операцияларға қатысты. Қараша айында су тасқынынан көмек көрсету үшін тоқтатылған ұрыс операциялары 1965 жылы жаңадан басталды және мамыр айында Чу Лай маңында өзінің негізгі міндетін – тікұшақпен десант түсіруді – алғаш рет ұрыс жағдайында орындаумен аяқталды. Калифорния штатының Лонг-Бич портына оралған «Принстон» 1965 жылы Тынық мұхиттық жауынгерлік эскадрильясының құрамында Сан-Франциско, Пьюгет-Саунд және Гавайиге сапар шекті. Тамыз айында ол 36-шы әскери-әуе тобын Вьетнамға тасымалдады, ал 1966 жылдың ақпанында тағы бір соғыс аймағына аттанды. «Окинавадан» амфибиялық Жедел топтың флагманы ретінде босатылып, ол 26 наурыз – 6 сәуір аралығында «Джекстай» операциясында Рунг Сат арнайы аймағын Вьетконг партизандарынан тазартуға және 27 сәуір – 4 мамыр аралығында «Осадж» операциясында Фу Лок аймағындағы Вьетнам халқын ВК мазалауынан қорғауға қатысты. «Принстон» 18-27 маусым аралығында Song Cau ауданы мен Song Cai өзенінің аңғарындағы «Deckhouse I» десанттық операциясына көлік, медициналық эвакуация, логистика және байланыс қолдауын көрсетіп, Вьетконг пен Вьетнам Халық армиясына қарсы іздеу және жою миссиялары жүргізілді, содан кейін «Deckhouse I» аймағының оңтүстігінде «Нейтан Хейл» операциясына 1-ші кавалерия және 101-ші әуе десанттық бөлімшелері қатысты. «Deckhouse II» операциясы және «Hastings» операциясына қолдау көрсетілді, теңіз, теңіз және әскери бөлімдер қайтадан бірікті, бұл жолы ДМЗ-дан жаудың енуіне кедергі келтірді. «Hastings» операциясы аяқталғаннан кейін «Принстон» 2 қыркүйекте үйге оралды. Ол 1967 жылдың 30 қаңтарынан 19 маусымына дейін Вьетнамға қайтадан жіберілді және жағалау бойымен қайтадан жүріп өтті. Наурыз айында ол Гио Линдегі теңіз жауынгерлерінің артиллерия базасына қарсы шабуылды тойтаруға көмектесті және Кон Тхеннен жараланғандарды эвакуациялады. Сәуір айында ол Ке Сан аймағындағы «Beacon Star» операциясына қатысып, «Shawnee» операциясымен бірлесіп іздеу және жою операциясын қолдады. Мамыр айында оның тікұшақтары жаудың Бэн Хай өзенінен кері шегінуіне кедергі келтіру үшін теңіз жауынгерлерін ДМЗ-ға тасыды. «Принстон» батыс жағалауға оралғаннан кейін, қажетті жөндеу жұмыстары жүргізілді, ал 1968 жылдың мамырында ол тағы да батысқа, Вьетнамға қарай жүзіп кетті. Ол жерде, Амфибиялық Жедел топтың «Альфа» тобының флагманы ретінде, «Fortress Attack III» және «IV», «Proud Hunter», «Swift Pursuit» және «Eager Hunter» операцияларына амфибиялық шабуыл тасымалдаушы қызметтерін көрсетті. Желтоқсан айында ол АҚШ-қа оралды.

In October 1964, Princeton exchanged WestPac training for the real thing as she returned to Vietnam and joined the Pacific Fleet's Ready Group in operations against North Vietnamese and Viet Cong (VC) forces. Combat operations, interrupted in November for flood relief work, continued into the new year, 1965, and culminated in May off Chu Lai as she carried out her primary mission, vertical envelopment, for the first time in combat. Returning to her homeport, Long Beach, California, Princeton visited San Francisco, Puget Sound, and Hawaii as part of the 1965 Pacific Midshipman Training Squadron. She then transported Marine Aircraft Group 36 to Vietnam in August, and in February 1966 got underway for another tour in the combat zone. Relieving Okinawa as flagship for the Amphibious Ready Group, she engaged the enemy in operations Jackstay, 26 March – 6 April, to clear the Rung Sat Special Zone of Viet Cong guerrillas, and Osage, 27 April – 4 May, to protect Vietnamese in the Phu Loc area from VC harassment. Search and destroy missions against Viet Cong and People's Army of Vietnam units followed as Princeton provided transportation, medical evacuation, logistics and communication support for the amphibious operation Deckhouse I, 18 – 27 June, in the Song Cau district and the Song Cai river valley, then supported 1st Cavalry and 101st Airborne units engaged in Operation Nathan Hale to the south of the Deckhouse I area. Operation Deckhouse II and support for Operation Hastings followed as Navy, Marine, and Army units again combined, this time to impede enemy infiltration from the DMZ. After Operation Hastings, Princeton sailed for home, arriving on 2 September. She deployed again to Vietnam from 30 January – 19 June 1967, and again ranged along the coast. In March, she assisted in countering an enemy threat to the Marine artillery base at Gio Linh and evacuated wounded from Con Thien. In April, she participated in Operation Beacon Star, in the Khe Sanh area, and supported search and destroy operations in conjunction with Operation Shawnee. In May, her helicopters lifted Marines to the DMZ to block enemy forces withdrawing across the Bến Hải River. A much needed overhaul followed Princetons return to the west coast, and in May 1968 she again sailed west to Vietnam. There, as flagship for Amphibious Ready Group Alpha, she provided amphibious assault carrier services for operations Fortress Attack III and IV, Proud Hunter, Swift Pursuit, and Eager Hunter. In December, she returned to the United States.

Кейінгі мансап

1969 жылғы сәуірде ол Аполлон-10 миссиясы үшін негізгі құтқару кемесі ретінде тағайындалды, бұл миссия Аполлон-11 және Айға алғашқы адамдардың қонуына жол ашты. Аполлон-10, Эжен Сернан, Джон Янг және Томас П. Стаффорд астронавттарын тасымалдап, 26 мамырда Оңтүстік Тынық мұхитында құтқарылды. 1970 жылғы 30 қаңтарда «Принстон» кемесі қызметтен шығарылып, Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынды және 1972 жылғы қыркүйекте «Defense Reutilization and Marketing Service» арқылы Портлендтегі «Zidell Explorations Inc.» компаниясына металл терісін шығару үшін сатылды. Кеме металл терісіне сатылғаннан кейін, 1972 жылы «Fermilab» оның сынақ алаптарында пайдалану үшін болат палубадан бір бөлігін сатып алды. 1978 жылы Роберт Р. Уилсон осы болаттың бір бөлігінен «Бұзылған Симметрия» мүсінін жасады, ол лабораторияның қақпаларының бірінің үстінде орналасқан.