Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Қызыл арқалы шаян (Lanius collurio) – еттен қоректенетін, өтетін құстар отрядының және шаян тұқымдасының (Laniidae) мүшесі. Оның көбейтін ареалы Батыс Еуропадан шығысқа қарай Орталық Ресейге дейін созылады. Бұл құс көшпенді және тропикалық Африканың шығыс және Оңтүстік Африка аймақтарында қыстайды.
The red backed shrike (Lanius collurio) is a carnivorous passerine bird and member of the shrike family, Laniidae. Its breeding range stretches from Western Europe east to central Russia. It is migratory and winters in the eastern areas of tropical Africa and southern Africa.
Таксономия
Қызыл арқалы шыршаны 1758 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында Lanius collurio деген қазіргі екі атаулы атымен ресми түрде сипаттады. Lanius туысының аты латын тіліндегі "қасапшы" деген сөзден шыққан, ал кейбір шыршаларды тамақтану әдеттеріне байланысты "қасапшы құстар" деп те атайды. collurio деген сөз ежелгі грек тіліндегі kollurion сөзінен алынған, ол Аристотель есімді құс туралы айтқан. "Шырша" деген ағылшынша атау орта ағылшын тіліндегі *schrike, *schryke, көне ағылшын тіліндегі sċrīc, "айқай" сөзінен шыққан, бұл сөз "айқай" және "сызыру" сөздерімен бір түбірден, құстың өткір дауысына немесе шақыруына сілтеме жасайды.
The red backed shrike was formally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae under its current binomial name Lanius collurio. The genus name, Lanius, is derived from the Latin word for "butcher", and some shrikes are also known as "butcher birds" because of their feeding habits. The specific collurio is from Ancient Greek kollurion, a bird mentioned by Aristotle. The common English name "shrike" is from Middle English *schrike, *schryke, from Old English sċrīc, "shriek", from the same root as shriek and screech, referring to the bird's shrill cry or call.
Сипаттама
Бұл қоныс аударатын құс ірі жәндіктерді, кішкентай құстарды, бақаларды, кеміргіштер мен кеділерді жейді. Басқа шыршалар сияқты, ол да биік тұрақтардан аң аулайды және "қойма" ретінде өлекселерді тікендерге немесе сым торына қадап қояды. Осы әдетінен оған "қасапшы құс" деген есім берілген. Құстың соңғы бекінісі Брекленд болған, бірақ 1988 жылға қарай тек бір жұп ғана қалды, олар Сантон Даунхэмде балапандарды сәтті өсірді. Келесі жылы Ұлыбританияда алғаш рет ұялар тіркелмеді. Бірақ содан бері, көбінесе Шотландия мен Уэльсте, сирек-сирек көбейту орын алды. 2010 жылдың қыркүйегінде RSPB бір жұптың Дартмурде, құстың соңғы рет 1970 жылы көбейген құпия жерде балапандарын өсіргенін хабарлады. 2011 жылы екі жұп сол жерде ұя салып, жеті балапанды ұшырып жіберді. 2012 жылы тағы бір көбейту әрекеті жасалды, бірақ ол сәтсіз аяқталды, себебі ұзаққа созылған жаңбырлы ауа райы болды. 2013 жылы Девонда көбейгені расталды, екі жас балапан жаңа жерде ұшып кетті. Оңтүстік-батыс Англияға оралу күтпеген жағдай болды, бұл жылынатын климат құстың бұрынғы мекендерін қайта қалпына келтіруге көмектеседі деген пікір тудырды. Алайда, содан бері көбейгені тек екі рет расталды, екеуі де 2015 және 2020 жылдары Шетланд аралдарында болды.
This migratory bird eats large insects, small birds, frogs, rodents and lizards. Like other shrikes it hunts from prominent perches, and impales corpses on thorns or barbed wire as a "larder." This practice has earned it the nickname of "butcher bird." The bird's last stronghold was in Breckland but by 1988 just a single pair remained, successfully raising young at Santon Downham. The following year for the first time no nests were recorded in the UK. But since then sporadic breeding has taken place, mostly in Scotland and Wales. In September 2010 the RSPB announced that a pair had raised chicks at a secret location on Dartmoor where the bird last bred in 1970. In 2011, two pairs nested in the same locality, fledging seven young. In 2012 there was another breeding attempt, this time unsuccessful, probably due to a prolonged spell of wet weather. In 2013 breeding was again confirmed in Devon, with two young fledged at a new site. The return to south western England was an unexpected development, raising speculation that a warming climate might assist the bird in re colonising some of its former haunts. However, since then breeding has been confirmed on only two occasions, both in Shetland, in 2015 and 2020.