Кіріспе

Палестиналық ұлтшыл көшбасшы (1908–1980)

Аhmad әл-Шүкейри (أحمد الشقيري, сондай-ақ әл-Шуқайри, Шуқайри, Шукейри, Шүкейри; 1 қаңтар 1908 – 26 ақпан 1980) – палестиналық саяси қайраткер және Палестина Азаттық Ұйымының тұңғыш төрағасы, 1964 жылдан 1967 жылға дейін қызмет еткен.

Ерте өмір

Шөкери Оңтүстік Ливанның Тебнин қаласында, сол кездегі Осман империясында, түрік анасы мен палестиналық әкесінен дүниеге келді. Оның әкесі Әсад Шөкери (1860–1940) – 1908 және 1912 жылдары Осман парламентіне сайланған еді. Ахмад анасынан түрік тілін үйренді. Иерусалимдегі британдық құқық колледжінде заңды оқығаннан кейін, Британ Палестинасында белгілі заңгер және Тәуелсіздік партиясының мүшесі болды. 1945 жылы ол Вашингтон қаласына Палестина кеңсесін ашу үшін барды, ал 1946 жылы Араб жоғары комитетіне қосылды.

Саяси мансап

Шүкери 1949-1951 жылдары БҰҰ-дағы Сирия делегациясының мүшесі болды. Одан кейін 1950-1956 жылдары Араб лигасының Бас хатшысының көмекшісі, 1957-1962 жылдары Біріккен Ұлттар Ұйымында Сауд Арабиясының елшісі қызметін атқарды. 1964 жылы Каирде өткен Араб лигасының саммитінде оған палестиналық мемлекет құруға бағытталған байланыстарды бастау мандаты берілді. 1962 жылдың желтоқсанында Сауд Арабиясын өкілдік етіп, Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының Арнайы саяси комитетіне сионизмге қарсы күресу үшін құрылған Такуара қозғалысы Латын Америкасына таралып, Біріккен Ұлттар Ұйымының қағидаларын қабылданатынына үміттенетінін айтты. Аргентина және Чили делегацияларынан Такуара туралы ақпарат алғаннан кейін, ол Такуараның фашистік қозғалыс екенін мойындап, бұл мәлімдемесінен бас тартып, Такуараны Израильмен салыстырудың дұрыс екенін мәлімдеді.

PLO төрағасы

1964 жылғы мамыр айында ол Египет жетекшісі Гамал Абдель Насердің қолдауымен Палестина Азат ету Ұйымының (ПАҰ) алғашқы төрағасы болып сайланды. 1964 жылдың 28 мамырынан 2 маусымына дейін Шукейри және Иордания, Сирия, Ливан, Газа секторы, Египет, Катар, Кувейт, Ливия және Ирактан келген 396 тағайындалған өкіл Палестина конференциясына (Шығыс Иерусалимдегі Бірінші Палестина Ұлттық Кеңесі) қатысты. Делегаттар Палестина картасы бейнеленген және "Біз қайта ораламыз" деп жазылған белгілер тақты. "The Times" газеті хабарлағандай, Иордания королі Хусейннің ашылу сөзінен кейін Шукейри делегаттарға "Палестиналықтар 16 жыл бойы қиындықтарды бастан өткерді және енді өз күштеріне сүйеніп, Палестинаны израильдіктерден азат ету уақыты келді" деді. Конференцияда Палестина арабтарының өкілі ретінде ПАҰ құрылғаны жарияланды. Шукейри және оның әріптестері Палестина Ұлттық қорының құрылуымен қатар, 1964 жылдың қыркүйегінде Александрияда өткен Екінші Араб Саммитінде Палестина Азат ету Армиясы деп аталған әскери қанат құрылғанын да жариялады.

"Еврейлерді теңізге лақтырып тастаңдар"

Алты күндік соғысқа дейін Шукери ливандық al Yawm газетімен сұхбатында "[еврейлерге] көмектесуге және олардың теңіз арқылы өз елдеріне кетуін жеңілдетуге тырысамыз" деді. Израильде туған яһудилердің тағдыры туралы сұраққа ол: "Кім аман қалса, Палестинада қалады, бірақ менің ойымша, ешкім тірі қалмайды" деп жауап берді. Бұл мәлімдемелер сол кезде көп назар алмады, бірақ соғыстан кейін Израиль үкіметінің активті жаулық әрекеттерді бастауын негіздеу үшін пайдаланылды. Шукери бастапқыда мұндай мәлімдеме жасағанын жоққа шығарды, бірақ палестиналық және араб басшылығы оны араб мәселесінің халықаралық беделін әлсіреткені үшін сынады. Иорданияның премьер-министрі Саад Джума кейіннен "Шукери [Алты күндік соғыстағы араб жеңілісіне] тікелей себепкерлердің бірі" екенін мәлімдеді. Оның сыртқы келбеті мен мінезі араб әлемінің апатына және арабтар арасындағы дау-жанжалдарға сәйкес келетін рөлді ойнауға мүмкіндік берді, және өкінішке орай ол бұл рөлді жылдам және шеберлікпен атқарды. 1971 жылы жарық көрген "Патшалармен әңгімелер мен құпиялар" атты кітабында Шукери бұл фразаны және осыған ұқсас сөздерді қолданғанын мойындады, бұл сол кездегі ресми араб пікірін көрсетеді деп мәлімдеді, бірақ "мұндай экстремизмді тек өзіне таңуға наразылық білдірді".

Отставка

Алты күндік соғыстан кейін, 1967 жылдың желтоқсанында Шүкери Палестина Азаттық Ұйымының төрағасы лауазымынан кетіп, оның орнына Яхья Хаммуда келді.

Кейінгі өмірі

1968 және 1979 жылдар аралығында Шүкери палестиналық мәселе және араб бірлігі тақырыбында жиырмадан астам кітап жазды. Ол 1980 жылдың 26 ақпанында Иорданияның Амман қаласында 72 жасында дүниеден өтті.