Кіріспе

тарихи тері сауда компаниясы

тарихи тері сауда компаниясы

"North West Company" 1779-1821 жылдар аралығында Монреаль қаласында штаб-пәтері орналасқан тері сауда компаниясы болды. Бұл компания кейін Батыс Канада және Солтүстік-Батыс Онтарио аймақтарында "Hudson's Bay Company" компаниясына қарсы күшейе түскен бәсекелестікке қатысты. Зор байлық қауіпте болғандықтан, компаниялар арасындағы шиеленіс кішігірім қарулы шайқастарға дейін жетті, содан кейін британ үкіметі екі компанияны біріктіруге мәжбүр етті.

Компания алдында

1608 жылы француздар Квебекке қоныс аударғаннан кейін, coureurs des bois таралып, Сент-Лоуренс алқабында тері саудасы империясын құрды. Француздар Нью-Йоркте голландтармен (1614 жылдан бастап) және ағылшындармен (1664), ал Гудзон шығанағында ағылшындармен (1670) бәсекелесті. Француздардың солтүстік ішкі аймаққа саяхаттап, алғашқы ұлттармен олардың лагерьлері мен ауылдарында сауда жасауынан айырмашылығы, ағылшындар Гудзон шығанағында сауда посттарында базалар құрып, жергілікті халықты саудаға шақырды. 1731 жылдан кейін Пьер Гольтье де Варенн, Ла Веренрь сиы, сауданы батысқа, Виннипег көлінен әрі жылжытты. 1763 жылы Жаңа Францияны британдықтар басып алғаннан кейін (және Францияның Еуропада жеңіліске ұшырауынан кейін) тері сауда посттарын басқару ағылшын тілінде сөйлейтіндерге өтті. Осылай аталатын «педларлар» бәсекелестік оларға қымбатқа түскені және алыс батысқа каноэлерді жабдықтаудың жоғары құнына байланысты бірігуге көшті.

Басталуы

Солтүстік-Батыс компаниясы туралы алғашқы деректер 1770 жылға дейін жетеді, оның ішінде Монреальде орналасқан саудагерлер Бенджамин Фробишер, Исаак Тодд, Александр Генри-аға және басқалар есімдері кездеседі. Алайда, тарих деректері компанияның 1779 жылы құрылған 16 үлестік ұйымға қатысты екенін көрсетеді, оған Тодд, Саймон МакТавиш және Джеймс МакГилл кірген. 1780 жылы Солтүстік Америкадағы тері саудасы бойынша Гудзон шығанағы компаниясының монополиясын бұзу мақсатымен Питер Понд пен Александр Эллис, оның ағалары Роберт пен Джеймс (кейіннен оның ұлдары, соның ішінде Эдвард Эллис) осы ұйымға қосылды. 1783-1784 жылдардың қысында Солтүстік-Батыс компаниясы Монреальдегі Водреуил көшесіндегі кеңсесімен ұзақ мерзімді негізде ресми түрде құрылды. Компанияны бизнесмендер Бенджамин Фробишер, оның ағасы Джозеф және МакТавиш басқарды, ал инвесторлардың арасында Эллистер, Роберт Грант, Николас Монтур, Патрик Смолл, Уильям Холмс және Джордж Макбит болды.

Ресми құрылуы

1787 жылы Солтүстік-Батыс компаниясы Грегори, МакЛеод және Co. атты бәсекелес ұйыммен бірікті, осы арқылы Джон Грегори, Александр Маккензи және оның туысы Родерик Маккензи сияқты бірнеше дарынды серіктестер қосылды. 1787 жылғы компания 20 үлеске бөлінді, олардың бір бөлігі Монреальдегі агенттерде (төменде қараңыз), ал қалғаны қыстау серіктестерінде болды. Қыстау серіктестері сауда маусымын терілік аймақта өткізіп, жергілікті халықтармен сауданы бақылап отырды. Қыстау серіктестері мен Монреаль агенттері әр шілде айында компанияның Супериор көліндегі Гранд Портж қоймасында кездесіп, кейін Форт-Уильямға көшірілді. Компанияның қолдауымен Александр Маккензи екі маңызды зерттеу экспедициясын жүргізді. 1789 жылы ол Гранд өзені (қазіргі Маккензи өзені) арқылы Солтүстік Мұзды мұхитқа, ал 1793 жылы Пейс өзенінен құрлықпен Тынық мұхитқа жетті. 1797 жылдан бастап Дэвид Томпсон, содан кейін Саймон Фрейзер қосымша зерттеулер жүргізді. Олар Роки таулары мен Ішкі жазықтықтың қалың орманды аймақтарына, тіпті Тынық мұхитының жағалауындағы Джорджия бұғазына дейін жол ашты.

Фробишер мен МакТавиштің келісімі

Бенджамин Фробишердің қайтысы Саймон МакТавиштің Солтүстік-Батыс компаниясын иеленуіне мүмкіндік берді, ол Фробишердің аман қалған ағасы Джозефпен келісім жасады. 1787 жылдың қараша айында құрылған МакТавиш, Фробишер және Компания фирмасы компанияның жиырма акциясының он бірін тиімді басқарды. Ол кезде компанияда 23 серіктес болды, бірақ «оның агенттері, факторлары, кеңсе қызметкерлері, жетекшілері, аудармашылары, қазіргі уақытта көбінесе вояжерлер деп аталатындар 2000 адамды құрады». Александр Маккензиден басқа, бұл топқа америкалықтар Питер Понд және Александр Генри-ұлы да кірді. 1795 және 1802 жылдары серіктестік қайта ұйымдастырылды, әр жолы акциялар көбірек қысқы серіктестерді қамтамасыз ету үшін бөлінді. Бизнестің тік интеграциясы 1792 жылы аяқталды, онда Саймон МакТавиш пен Джон Фрейзер Лондон үйін құрып, сауда тауарларын жеткізуге және терілерді сатуға мүмкіндік берді, МакТавиш, Фрейзер және Компания. Солтүстік-Батыс компаниясының ұйымы мен капитализациясы англо-кебектіктерден келсе, Саймон МакТавиш пен Джозеф Фробишер француз канадалықтарына үйленді. Көптеген француз канадалықтары операциялар барысында маңызды рөл атқарды, олар елдің шағын-шоғырлы орналасқан сауда посттарын салуда, басқаруда және үлестік басқаруда, сондай-ақ жергілікті тұрғындармен тікелей сауда жасаған вояжерлердің қатарында болды. Солтүстік-батыста компания өз жұмысын Ұлы Аю көлінің солтүстігіне дейін және Роки тауларынан батысқа қарай кеңейтті. Бірнеше жыл бойы олар британдық Ост-Инд компаниясының монополиясынан қашу үшін америкалық кемелерді пайдаланып, Қытайға тікелей тері сатуға тырысты, бірақ онда аз пайда болды. Компания сонымен қатар АҚШ-тың Солтүстік-Батыс аумағына (қазіргі Мичиган, Иллинойс, Индиана, Огайо және Висконсин штаттарының орталық-батыс бөлігі) кеңейді. 1796 жылы, саясаттың маңызды рөл атқарған жаһандық нарықта жақсырақ орналасу үшін Солтүстік-Батыс компаниясы қысқа уақытқа Нью-Йоркте агенттік құрды. Оның күш-жігеріне қарамастан, Солтүстік-Батыс компаниясы ең жақсы терілерді ұстаған Руперт жерінде монополияға ие болған Гудзон шығанағы компаниясымен терілер үшін бәсекелесуде айқын кемшілікке ұшырады. Компания британдық парламентті келісімді өзгертуге көндіруге тырысты, кем дегенде Солтүстік-Батыс компаниясы тері саудасына қажетті тауарларды батысқа тасымалдау үшін транзиттік құқықтарды алуға мүмкіндік беру үшін. Саймон МакТавиш премьер-министр Уильям Питке жеке өтініш жасады, бірақ барлық өтініштер қабылданбады. Бірнеше жылдан кейін Гудзон шығанағы компаниясының ықпалынан ешқандай жеңіліс таба алмай, МакТавиш пен оның тобы тәуекелге бел буды. Олар Монреальден Джеймс шығанағына дейін құрлықпен және теңіз арқылы экспедиция ұйымдастырды. 1803 жылдың қыркүйегінде құрлықтағы топ Шарлтон аралында кездесті, қазіргі Нунавут территориясында, Фрейзер сатып алған «Эддистон» кемесімен. Шарлтон аралында олар Солтүстік-Батыс компаниясының атынан инуиттер мекендеген аймаққа иелік құқығын жариялады және сол аймақтың бай терілерін пайдалана алды. Олардың солтүстік-батысқа қарай кеңейуі Гудзон шығанағы компаниясының пайдасын төмендетті. 1800 жылы HBC саудадан 38 000 фунт стерлинг пайда тапты, ал Солтүстік-Батыс компаниясы 1800 жылы 144 000 фунт стерлинг пайда тапты. Бұл батыл қадам Гудзон шығанағы компаниясын күдікке түсірді. Кейінгі жылдары ол келіссөздер арқылы қол жеткізіледі деп үміттенген келісімге қол жеткізудің орнына кек алды.

18 ғасырдың соңы - 19 ғасырдың басында

Саймон МакТавиш компанияға бірнеше отбасы мүшелерін әкелді, бірақ туысқандық қарым-қатынас қабілетке қарағанда екінші орында тұрды. Оның қайын інісі Чарльз Шабойльес Төменгі Қызыл өзендегі сауда бекетін басқарды. МакТавиш сондай-ақ бірнеше туыстарын, және оның немере інілері Уильям МакГилливрэй мен Дункан МакГилливрэйді бизнеске үйрену үшін жұмысқа алды. Уильям МакГилливрэйді оның ағасы Солтүстік-Батыс компаниясының директоры болып табылатын лауазымға дайындады, және 1796 жылға қарай ол оны тиімді түрде атқарып, Гранд-Портеж және кейін Форт-Уильямдағы жылдық жиналыстарда Монреаль агенттерінің өкілі ретінде әрекет етті. Саймон МакТавиш бизнестегі күшті күштер кез келген әлсіздікке шабуыл жасауға әрқашан дайын екенін түсінген агрессивті бизнесмен болды. Сондықтан, оның амбициясы мен қатаң ұстанымдары оның және кейбір акционерлердің арасында келіспеушіліктерге әкелді, олардың бірнешесі 1790 жылдары Солтүстік-Батыс компаниясынан кетіп қалды. Осы наразылардың кейбіреуі өздерінің компаниясын құрды, ол XY компаниясы деп белгілі болды, өйткені олар тері балдарын белгілеу үшін қолданған таңбасы үшін осылай аталды. Олардың ісі 1799 жылы Солтүстік-Батыс компаниясының батыр зерттеушісі Александр Маккензи ескі серіктестігінен кетіп, көп ұзамай оларға қосылғанда күшейді. Бәсекелестер арасында қызылқай бәсеке болды. 6 шілдеде 1804 жылы Саймон МакТавиш қайтыс болғаннан кейін, жаңа басшы Уильям МакГилливрэй төрт жылдық бәсекелестікті тоқтатуға кірісті. Бұл жағдай осылай өршіген, Солтүстік-Батыс компаниясының Great Bear көліндегі бекетінің бастығы XY компаниясының қызметкерімен дау кезінде атып өлтірілді. МакГилливрэй 1804 жылы XY компаниясымен келісімге келді. Келісім бойынша, бұрынғы Солтүстік-Батыс компаниясының серіктестері акцияның 75 пайызын, ал бұрынғы XY компаниясының серіктестері қалған 25 пайызын иеленді. Александр Маккензи жаңа серіктестікке кіргізілмеді. Уильям МакГилливрэйдің басшылығымен компания 19 ғасырдың алғашқы онжылдығында кеңейіп, пайда табуын жалғастырды. Алайда, Гудзон шығанағы компаниясымен бәсекелестік күшейді, және пайда маржасы қысылды. Нью-Йорктегі Солтүстік-Батыс компаниясының филиалы канадалықтарға Британдық Шығыс Үндістан компаниясының монополиясын айналып өтіп, қытай нарығына терілерді жіберуге мүмкіндік берді. Солтүстік-Батыс компаниясына тиесілі жүк кемелері ыңғайлы түрде американдық тудың астында жүзіп жүрді, және бұл Джон Джейкоб Астормен ынтымақтастықты жалғастыруды білдірді. Алайда, Астор Саймон МакТавиш сияқты агрессивті болды. Оның және Уильям МакГилливрэйдің арасында шығыс нарығы және батысқа қарай кеңейту үшін қазіргі Вашингтон және Орегон штаттарындағы Колумбия өзенінің алабындағы иеленбеген аумаққа қатысты қызылқай бәсекелестік пайда болды. Астордың Тынық мұхиты тері компаниясы Колумбияның аузына жақын Форт Асторияны құруда Солтүстік-Батыс компаниясын жеңді. Теңіз суырықтарының санының төмендеуі және 1812 жылғы соғыс кезінде Асторияны британдықтардың басып алу мүмкіндігі 1813 жылы оны Солтүстік-Батыс компаниясына сатуға әкелді. HMS Racoon және оның капитаны Блэк келгенде, ол фортты иелену рәсімін өткізді, тіпті форт бұрыннан британдықтардың бақылауында болғанмен де. Гент шартының тұтқындалған активтерді қайтаруды талап ететін шарттарының салдарынан, 1817 жылы сайттың болжамды меншік құқығы АҚШ-қа қайтарылды. Солтүстік-Батыс компаниясы фортты Форт Джордж деп атады, және Гудзон шығанағы компаниясы сатып алғанға дейін және Форт Асторияны Форт Ванкувермен алмастырғанға дейін жұмыс істей берді. 1820 жылға қарай компания монеталар шығара бастады, әрбір мыс жеребе бір бобёр терісінің құнын білдірді. Бірақ Солтүстік-Батыс компаниясының жалғасатын қызметі күмәнді болды, және акционерлердің жек көретін бәсекелесімен бірігуге келісуден басқа жолы болмады, өйткені Генри Батерст, соғыс және отарлар жөніндегі мемлекеттік хатшы компанияларға жауыздықты тоқтатуға бұйрық берді. 1821 жылдың шілдесінде, Британдық Солтүстік Америкадағы тері саудасын реттейтін жаңа ережелерді қабылдаған британ үкіметінің күшті қысымымен Гудзон шығанағы компаниясымен бірігу туралы келісімге қол қойылды. Осылайша, Солтүстік-Батыс компаниясының аты 40 жылдан астам жұмыс істегеннен кейін жоғалып кетті. Бірігу кезінде біріктірілген компанияда Солтүстік-Батыс компаниясына тиесілі 97 сауда бекеті және Гудзон шығанағы компаниясына тиесілі 76 сауда бекеті болды. Екі компания арасындағы бәсекелестік аяқталғаннан кейін жаңа директорлар кеңесі...

Әлеуметтік және этникалық құрылым

Солтүстік-Батыс компаниясының иелері немесе буржуалары көбінесе шотланд тегінен шыққан, Канадада немесе Шотландияда туған және кәсіпорынға капитал салған. Уақыт өте келе, көптегендері туысқандық байланыста болды, себебі ұлдары мен туған інілері жұмысқа алынды. Қызметшілер немесе ангажелер көбінесе француз канадалықтары, әсіресе Монреаль маңындағы ауылдық шаруалардың ұлдары болды. Көптеген метис ұлдары өз әкелерінің жолын жалғастырып, буржуа немесе ангаже болды. Тегі мен білімі арқасында буржуалар джентльмендер мәртебесіне талаптанды, ал ангажелер физикалық еңбекпен айналысты.

Буржуазиялық

Солтүстік-Батыс компаниясының буржуалары немесе қожайындары компанияда атқаратын рөлдеріне қарай үш деңгейге бөлінді. Монреаль саудагерлері немесе Монреаль агенттері сауда компанияларының иелері және Солтүстік-Батыс компаниясының акционерлері болды. Олар қызметкерлерді жалдауға, терілерді экспорттауға, жабдықтар, тауарлар мен азық-түлік сатып алуға және оларды ішкі сауда посттарына жөнелтуді ұйымдастыруға жауапты болды. Мұның үстіне, акционерлер ретінде алған пайдаларынан бөлек, комиссиялық төлемдер де алатын. Қыс бойы қалатын серіктестер немесе ассоцияттар да компанияның бір немесе екі акциясын иеленген акционерлер болды. Олар жалақы алған жоқ, бірақ акциялары арқылы компанияның пайдасынан табыс табатын. Монреаль агенттері оларға сауда тауарларын несиеге берді. Олар ішкі аймақта қыстап, бірнеше сауда посттарын қамтитын ауданды басқарды және үндістермен тікелей сауда-саттық жүргізуге жауапты болды. Жазда агенттер мен ассоцияттар Форт-Уильямда жиналатын. Қысқа толған серіктестер әдетте кеңсе кызметкері ретінде мансап жолын бастайтын.

Әлеуметтік динамика

Компанияның әлеуметтік динамикасы туыстық байланыстар мен тегі немесе этникалық шығу тегіне қадағаланған еді. Компания шотландық текті адамдардың, қандық немесе некелік байланыс арқылы біріккен, жабық желісі арқылы құрылған. Бірнеше маңызды Монреаль агенттері Саймон МакТавишпен туыс болды; ал оның ізбасарлары, ағалары Уильям мен Дункан МакГиллврей оның жүректері болды. Компанияның 128 жетекші тұлғасының 77-сі шотландық текті еді. Басым туыстық құрылымдардың салдарынан, туысқан еместердің ингьежеден буржуазияға өсуі дерлік мүмкін емес еді.

Жаңғыру

1987 жылы Гудзон шығанағы компаниясының солтүстік сауда бекеттері 1990 жылы «Солтүстік-Батыс компаниясы» атауын қайта жаңғыртқан қызметкерлер консорциумына сатылды. Жаңа компания – Виннипег қаласындағы азық-түлік және тауар дүкендерінің желісі. Оның дүкендері Канаданың солтүстігінде, Аляскада, АҚШ-тың Тынық мұхитындағы аумақтарында және Кариб бассейнінде орналасқан. Штаб-пәтері «Fort Rouge, Garry және Gibraltar» Канаданың ұлттық тарихи орнының қарсы бетінде, бұрынғы «Солтүстік-Батыс компаниясы» бекінісі болған жерде орналасқан.