Кіріспе

Құс түрлері

Магпи лары (Grallina cyanoleuca), сондай-ақ кішкентай магпи, пиви, пивит, лайшық немесе Мюррей магпи деп те аталады, Австралия, Тимор және Оңтүстік Жаңа Гвинеяға тән сайрақ құс. Аталық және аналық екеуінің де қауырсыны қара және ақ түсті, бірақ әртүрлі өрнекте. Джон Лэтам 1801 жылы осы түрді сипаттаған. Бұрын ұя салады деген себеппен Corcoracidae тұқымдастығына жатқызылған, қазір Monarchidae (монарх тұқымдас) тұқымдастығына қайта жіктелді. Екі түршесі бар.

Сипаттама

Магпи-ларик (кейде кішкентай магпи деп те аталады) кіші және орташа мөлшерде болады, толық жетілген кезде ұзынға жетеді, немесе еуропалық қара құс сияқты шамамен бірдей мөлшерде, және қара мен ақ түстермен айқын өрнектелген; еркектердің салмағы , ал әйелдердің салмағы . Жыныстар алыстан қарағанда ұқсас, бірақ оларды ажырату оңай: әйелдердің мойны ақ, ал еркектердің мойны қара және ақ "қабағы" бар. Еркек және әйел балаларының екеуінің де мойны әйелдерге тән ақ түсті, ал көз жолағы еркектерге тән қара, құрсағы ақ болады.

Мінез-құлық және экология

Бұл негізінен етқоректі түр, ол түрлі-түрлі ұсақ жандарды жейді. Шырша құйрықтысы өте кең аумаққа бейімделе алады, оған жұмсақ, ашық жерде азық табу, ұя салуға лайықты саз және ұя салар ағаш қана керек. Ауыл шаруашылығы оған зор пайда келтірді: құнарлы аймақтардағы тығыз орманды жою, сондай-ақ шөлейт аймақтардағы артезиан сумен қамтамасыз ету – басқа түрлер үшін апат болғанымен – шырша құйрықтысы сияқты ашық жерде және қысқа шөпте азықтанатындар үшін жақсы жағдай жасады. Шырша құйрықтыларының топталып жиналуы байқалған, ондағы "топтар" ондаған жекелеген құстардан тұрады және олар биік тұрақтарда қоныстанады. Олар аумағын белгілеу және жұптасу үшін үйлердің жанында, қоршаулардың үстінде отырады. Бұл мінез-құлық қала маңындағы тұрғындарды олардың өткір дауысынан қынжырлы етеді. Мұндай мінез-құлық, әсіресе ауылдық және қала маңындағы жерлерде жиі кездеседі. Бұл мінез-құлық жұптасу немесе көбейту кезеңімен байланысты болуы мүмкін, немесе көп азық бар жерді көрсетуі мүмкін. Шырша құйрықтысы агрессивті түр және өз аумағын шырша құйрықтары, қарғалар, кукабуралар және тіпті бүркіттер сияқты ірі түрлерге қарсы қаһарлықпен қорғайды. Олар ұяларын қорғау үшін адамдарға да шабуыл жасайды. Адамдарға жасаған шабуылдары маскалы лапақайлар мен шұбарлар сияқты агрессивті болмаса да, олар күтпеген жағдайға немесе жеңіл жарақатқа әкелуі мүмкін. Олар өз шағылысын өз аумағына басып кірген деп қате түсініп, айналарға, терезелерге және басқа да жылтырап тұратын беттерге шабуыл жасайтындары да белгілі.

Өсіру

Құстар көбінесе өмір бойы жұптасады (дегенмен ажырасу да кездеседі) және аумақты бірлесіп қорғайды. Ұясы дөңгелек пішіндес, диаметрі шамамен 150 мм, тік қабырғалы және көбінесе суға жақын жазық бұтаққа немесе телефон бағанасының көлденең бөлігіне орналасады. Ол шөптер мен өсімдік материалдарынан жасалған, қалың балшықпен жабыстырылған, және шөп, қауырсын мен жүнмен кеңінен төселген. Көбею мүмкіндік туғанда болады, әдетте құнарлы оңтүстікте тамыздан ақпанға дейін, ал құрғақ аймақтарда жаңбырдан кейін кез келген уақытта, жағдайларға байланысты бірнеше рет жұмыртқалайды. Екі ата-ана да 3-5 жұмыртқадан тұратын жұмыртқаларды күтеді. Жұмыртқаларды күтеуге он сегіз күнге дейін уақыт кетеді, ал жас құстар ұядан шыққаннан кейін шамамен үш аптадан соң ұша бастайды. Балапандардың тек бір бөлігі ғана тірі қалуы жиі кездеседі, себебі кейде ұя барлық балапандарға жеткіліксіз болады, сондықтан бір балапан екіншісін ұядан итеріп жіберуі мүмкін, және құлап қалған балапанның тірі қалу ықтималдығы төмен. Климаттың өзгеруіне байланысты Австралияда жазғы температуралар көтеріліп, қысқы температуралар жұмсарып жатыр. Осының салдарынан, құсқұйрықтар жыл бойы көбею циклын ұзартуда.

Дуэт әндері

Қарғалардың сайысшылары – әлем бойынша дуэтке түсіп ән салатын 200-ге жуық түрдің бірі. Әрбір серік секундына шамамен бір нота шығарады, бірақ жарты секундтай кешігіп, сондықтан адамдарға бір құс емес, екі құс ән салып жатқанын анықтау қиын. Дәстүрлі түрде дуэт әнінің (тек қарғалардың сайысшылары ғана емес, құстар, жалпы және сүтқоректілер, жәндіктер мен бақалар) мақсаты – аумақты қорғау немесе жұптық байланысты сақтау деп есептелген. Бірақ соңғы кезде бұл адалдыққа қарсы қорғаныш ретінде қызмет етеді деген пікір айтылуда: еркек серіктің назарын аудару үшін ән салады, ал әйел оған қосылып, бәсекелестеріне осы еркек құстың басқа біреуге тиесілі екенін көрсетеді [дәйеккөз қажет, бұл адам психологиялық динамикасын немесе антропоморфизмді бейнелейді]. Дуэт әнінің мәні әлі толыққанды зерттелмеген, себебі құстардың ән салуына қатысты көптеген зерттеулер Солтүстік жарты шардан жүргізілген, онда ән салатын әйел құстардың саны өте аз. Қарғалардың сайысшыларында дуэт әні кооперативтік екені белгілі болды: жұптар аумағын қорғау үшін бірге ән салады. Бұл құстар басқа құстардың дуэт шақыруларына, жалғыз бәсекелес құстың шақыруына қарағанда күштірек жауап береді, ал шақырушылар көрші аумақтан келген таныс құстар емес, бейтаныс болса, тіпті одан да күшті ән салады. Дегенмен, "бұрыс" жерден шақыру (мысалы, эксперимент жүргізуші шақыруды жазып алып, қайта ойнатса) күшті реакция тудырады: олар көршілерін нақты біледі. Сондай-ақ, қарғалардың сайысшылары ұя салғанда жалған дуэттерге де қатысады. Бұл жағдайда, бір құс жоғалған серігінің үлесін қайталайды, басқа құстарға екеуінің бар екенін сезіндіреді.