Кристоф Мартин Виланд: Неміс ақыны және жазушысы (1733-1813)

Кіріспе

Неміс ақыны және жазушысы (1733–1813)

Кристоф Мартин Виланд (5 қыркүйек 1733 – 20 қаңтар 1813) – неміс ақыны және жазушысы. Ол ең алдымен алғашқы тәрбиелік романды (Bildungsroman, «Geschichte des Agathon») жазғанымен, сондай-ақ Карл Мария фон Вебердің сол аттас операсының негізі болған «Оберон» эпосын жазғаны үшін танымал. Оның ой-санасы неміс ағартушылығының космополитизмін көрсетеді, оның «Шын мәніндегі космополит ғана жақсы азамат бола алады» деген сөзі оның дәлелі.

Өмірбаян

Кристоф Мартин Виланд Оберхолцхаймда (қазіргі Ахтштеттеннің бөлігі) дүниеге келді, оның жартысы сол кезде Биберах-ан-дер-Рис еркін императорлық қаласына, ал екінші жартысы қазіргі Баден-Вюртемберг штатының оңтүстік-шығысындағы Гутенцель аббаттығына тиесілі болды. Оның әкесі, Оберхолцхайм және кейін Биберахта пастор болған, ұлының біліміне ерекше мән берді. Он екі жасында Биберах қалалық мектебінен ол Магдебургке жақын орналасқан Клостер Берге гимназиясына оқуға түсті. Ол ерте жетілген бала болды және 1749 жылы мектепті бітірген кезде латын классиктерін және сол кездегі жетекші француз жазушыларын жақсы білді; неміс ақындарының ішінде оған Брокк пен Клопсток ұнады. 1750 жылдың жазында ол туысы Софи Гутерманға ғашық болды, және бұл махаббат оны алғашқы маңызды туындысы – «Табиғаттың мәні» (Die Natur der Dinge, 1752) атты алты кітаптан тұратын дидактикалық өлеңді жазуға шабысдандырды. 1750 жылы ол Тюбинген университетіне заң факультетіне студент болып түсті, бірақ көбінесе әдебиетті зерттеді. Университетте жазған өлеңдері – «Германн» эпосы (1886 жылы Ф. Мюнкер баспасында жарық көрген), «Он екі моральдық хат» (1752), «Анти Овидий» (1752) – пиетистік рухта жазылған және Клопстоктың ықпалында болды. «Комикалық әңгімелерде» (1765) ол өзінің шексіз қиялын толыққанды қолданысқа енгізді. «Музарион немесе Ғұрыптар философиясы» (1768), «Идрис» (1768), «Комбабус» (1770), «Жаңа Амадис» (1771) өлеңдерімен Виланд замандастарына өте тартымды келген және кейінгі «Торғын және құштарлық» қозғалысының сезімталдық шамадан тыс асыруларына қарсы дәрі болған жеңіл және нәзік романстар сериясын ашты. Виланд 1765 жылдың 21 қазанында Анна Доротея фон Хилленбрандқа үйленді. Олардың 14 баласы болды. Виландтың қызы София Катарина Сусанна Виланд (19 қазан 1768 – 1 қыркүйек 1837) 1785 жылдың 18 мамырында философ Карл Леонхард Рейнгольдқа (1757–1823) үйленді. 1769–1772 жылдары Виланд Эрфурт университетінде философия профессоры болды. 1773 жылы ол «Der teutsche Merkur» журналын құрды, ол оның редакторылығымен (1773–1789) Германиядағы ең беделді әдеби шолуға айналды. Оның кем дегенде үш туындысы – «Агатонның тарихы», «Алтын айна немесе Шешиан патшалары» және «Адам ақылы мен жүрегінің құпия тарихына үлестері» Баварияның ресми «Иллюминаттар» клубының оқу тізіміне енді. Ол сонымен қатар Абель Сейлердің театр труппасы үшін либретто жазды. Оның кейінгі жазбаларының ең маңыздысы – неміс провинциалдығын сатиралық бейнелейтін, барлық прозалық туындыларының ең тартымдысы – «Абдериттер, өте ықтимал тарих» (1774, француз тіліне Антуан Гилберт Гриффе де Лабаум аударған) және әдемі поэтикалық романстар – «Қысқы ертегі» (1776), «Жазғы ертегі» (1777), «Геррон дер Аделидж» (1777), «Первонте немесе тілектер» (1778), Виландтың поэтикалық шедеврі – «Оберон» (1780) эпосы. Ол Веймарда қайтыс болды.

Christoph Martin Wieland was born in Oberholzheim (now part of Achstetten), half of which then belonged to the Free Imperial City of Biberach an der Riss and the other half to Gutenzell Abbey in the south east of the modern day state of Baden Württemberg. His father, who was pastor in Oberholzheim and subsequently in Biberach, took great pains with his son's education. From the town school of Biberach he passed on at the age of twelve to the Kloster Berge gymnasium, near Magdeburg. He was a precocious child, and when he left school in 1749 was widely read in the Latin classics and the leading contemporary French writers; amongst German poets his favourites were Brockes and Klopstock. During the summer of 1750, he fell in love with a cousin, Sophie Gutermann, and this love affair inspired him to plan his first ambitious work, Die Natur der Dinge (The Nature of Things, 1752), a didactic poem in six books. In 1750 he went to the University of Tübingen as a student of law, but his time was mainly taken up with literary studies. The poems he wrote at the university—Hermann, an epic (published by F. Muncker, 1886), Zwölf moralische Briefe in Versen (Twelve Moral Letters in Verse, 1752), Anti Ovid (1752)—are pietistic in tone and dominated by the influence of Klopstock. and in the Comische Erzählungen (1765) he gave his extravagant imagination only too free a rein. With the poems Musarion oder die Philosophie der Grazien (1768), Idris (1768), Combabus (1770), Der neue Amadis (1771), Wieland opened the series of light and graceful romances in verse which appealed so irresistibly to his contemporaries and acted as an antidote to the sentimental excesses of the subsequent Sturm und Drang movement. Wieland married Anna Dorothea von Hillenbrand (July 8, 1746 – November 9, 1801) on October 21, 1765. They had 14 children. Wieland's daughter Sophia Catharina Susanna Wieland (October 19, 1768 – September 1, 1837) married philosopher Karl Leonhard Reinhold (1757–1823) on May 18, 1785. Between 1769 and 1772, Wieland was a professor of philosophy at the University of Erfurt. In 1773, he founded Der teutsche Merkur, which under his editorship (1773–1789) became the most influential literary review in Germany. At least three of his works, Geschichte des Agathon, Der goldene Spiegel oder die Könige van Scheschian, and Beiträge zur geheimen Geschichte des menschlichen Verstandes und Herzens, found themselves on the official Bavarian Illuminati reading list. He was also a librettist for the Seyler theatrical company of Abel Seyler. Of his later writings the most important are the admirable satire on German provinciality — the most attractive of all his prose writings — Die Abderiten, eine sehr wahrscheinliche Geschichte (A very probable history of the Abderites, 1774), (translated into French by Antoine Gilbert Griffet de Labaume) and the charming poetic romances, Das Wintermärchen (1776), Das Sommermärchen (1777), Geron der Adelige (1777), Pervonte oder die Wünsche (1778), a series culminating with Wieland's poetic masterpiece, the romantic epic of Oberon (1780). He died in Weimar.

Басылымдар

Виландтың "Sämtliche Werke" ("толық шығармалары") 1794–1802 жылдары 45 томдық болып жарық көрді. Виландтың хаттар жинағын оның ұлы Людвиг (1815) және Г. Гесснер (1815–1816) құрастырды; ал оның Софи Ларошқа жазған хаттарын Ф. Хорн (1820) дайындады. Виландтың "Барлық еңбектері" кітабының кейінгі басылымдары: 1818–1828, 53 том, 1839–1840, 36 том, және 1853–1858, 36 том. Содан кейін 1879–1882 жылдары 40 томдық болып, Х. Дюнцер редакциялаған. Таңдамал шығармалардың көптеген басылымдары бар, оның ішінде Генрих Проледің "Kürschner's Deutsche Nationalliteratur" (51–56 том, 1883–1887); Ф. Мункердің (6 том, 1889); В. Болшедің (4 том, 1902) еңбектері ерекше аталады. "Жинақталған жазбалар", Бөлім I: Шығармалар. Бөлім II: Аудармалар, Deutsche Kommission der Königlich Preußischen Akademie der Wissenschaften басылған [1945 жылдан бастап Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin редакциялаған; 1969 жылдан бастап Академия Ғылымдарының ГДР академиясы Ханс Вернер Сейферт редакциялаған], Берлин, 1909–1975. Қосымша түсіндірмесі бар томдар: I/6, I/9, I/12–15, I/18, I/20–23, II/1–3; қосымша түсіндірмесі жоқ томдар: I/1, I/2, I/3, I/4, I/7, I/10, I/17, II/4, II/9–10; жетіспейтін томдар: I/5, I/16, I/19, II/5–8. [ғылыми басылым] Wielands Briefwechsel, 20 том, Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin, Institut für deutsche Sprache und Literatur редакциялаған [2-томнан бастап, 1968 жылы Ханс Вернер Сейферт; 3-томнан бастап, 1975 жылы Академия Ғылымдарының ГДР, Zentralinstitut für Literaturgeschichte Ханс Вернер Сейферт редакциялаған; 7-томнан бастап, 1992 жылы Академия Ғылымдары Берлиннің редакциясы Зигфрид Шибе; 1993 жылдан бері Берлин-Бранденбург Ғылым академиясы Зигфрид Шибе редакциялаған], Берлин, 1963–2007. Виландс шығармалары. Historisch kritische Ausgabe, Клаус Мангер және Ян Филипп Ремцма редакциялаған. Берлин/Нью-Йорк, 2008 ж. және одан кейінгі жылдар. [ғылыми басылым]