Жағалау құстары (Charadriiformes) – теңіз жағалауында және батпақтарда тіршілік ететін, ұсақ жәндіктермен қоректенетін 210 түрден астам құстар тобы. Көші-қонды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Charadriiformes тобындағы құстар – charadriiform құстардың тобы.
Birds of the order Charadriiformes
a group of charadriiform birds
Суқұйрықтар немесе жағалау құстары – Charadriiformes тобына жататын, көбінесе жағалау мен лайлы жерлерде азық іздеу үшін суда басып жүретін құстар. Олар лай мен құмда тығылатын немесе қазылған, әдетте су жәндіктері немесе шаяңқылар сияқты ұсақ бунақденелілермен қоректенеді. "Wader" термині Еуропада, ал "shorebird" – Солтүстік Америкада қолданылады. Солтүстік Америкада "wader" ұзын аяқты су құстарына, мысалы, лелектер мен тұзбалаларға қатысты қолданылуы мүмкін. Оның 210-ға жуық түрі бар, олардың көпшілігі ылғалды жерлерде немесе жағалау аймақтарында тіршілік етеді. Арктикалық және қоңыржай аймақтардағы көптеген түрлер қоныс аударады, бірақ тропикалық құстар көбінесе тұрақты болады немесе жауын-шашын режиміне байланысты ғана қозғалады. Арктикалық түрлердің кейбірі, мысалы, кішкентай стинт, ең ұзақ қашықтыққа көшіп-қонып жүретін құстардың қатарында, көбеймейтін маусымын оңтүстік жарты шарда өткізеді. Жағалауда кездесетін көптеген кіші түрлер, әсіресе, бірақ тек қана калидридтер емес, көбінесе "құмқұйрықтар" деп аталады, бірақ бұл терминнің нақты мағынасы жоқ, себебі таулы құмқұйрық – далалық түр. Бұл топтың ең кішкентай өкілі – ең кішкентай құмқұйрық, оның кішкентай ересектерінің салмағы шамамен 18 грамм бола береді. Ең үлкен түрі – Қиыр Шығыс құмқұйрығы, оның ұзындығы шамамен 55 см, ал салмағы 1,5 кг-ға жетеді, бірақ жағажайдағы жуан тізе ең ауыр, оның салмағы шамамен 2 кг.
Waders or shorebirds are birds of the order Charadriiformes commonly found wading along shorelines and mudflats in order to forage for food crawling or burrowing in the mud and sand, usually small arthropods such as aquatic insects or crustaceans. The term "wader" is used in Europe, while "shorebird" is used in North America, where "wader" may be used instead to refer to long legged wading birds such as storks and herons. There are about 210 species of wader, most of which live in wetland or coastal environments. Many species of Arctic and temperate regions are strongly migratory, but tropical birds are often resident, or move only in response to rainfall patterns. Some of the Arctic species, such as the little stint, are amongst the longest distance migrants, spending the non breeding season in the southern hemisphere. Many of the smaller species found in coastal habitats, particularly but not exclusively the calidrids, are often named as "sandpipers", but this term does not have a strict meaning, since the upland sandpiper is a grassland species. The smallest member of this group is the least sandpiper, small adults of which can weigh as little as and measure just over The largest species is believed to be the Far Eastern curlew, at about and , although the beach thick knee is the heaviest at about .
Сипаттамалары
Жағалау құстары – ылғалды, жағалау аймақтарында тіршілік ететін көптеген құс түрлерін білдіретін жалпы атау. Осы түрлердің көпшілігі уақытының көп бөлігін су жанында өткізетіндіктен, олардың көпшілігінің суға батуға ыңғайлы ұзын аяқтары бар (сондықтан оларды "Waders" деп атайды). Кейбір түрлер тасты немесе лайлы жерлерді жақсы көреді. Көптеген жағалау құстары көшпенділікке бейім және көбінесе көбейту маусымы басталар алдында көшіп жүреді. Осы мінез-құлық түрлерде байқалатын қанаттарының ұзындығын түсіндіреді, сондай-ақ құстарға ұзақ көші-қон кезінде энергия беретін тиімді метаболизмге де себеп болады. Көптеген түрлердің негізгі тағамы – лай немесе ашық топырақтан теріп алынатын ұсақ жәндіктер. Мүңкілерінің әртүрлі ұзындығы түрлерге бір мекенде, әсіресе жағалауда, азық үшін тікелей бәсекелеспей тамақтануға мүмкіндік береді. Көптеген құстардың мүңкілерінің ұштарында сезімтал нерв талшықтары болады, олардың көмегімен лай немесе жұмсақ топырақта жасырылған жемтікті анықтай алады. Кейбір ірі түрлер, әсіресе құрғақ ортаға бейімделгендері, жәндіктер мен ұсақ бауырымен жорғалаушылар сияқты ірірек жемтікті де жейді.
Shorebirds is a blanket term used to refer to multiple bird species that live in wet, coastal environments. Because most these species spend much of their time near bodies of water, many have long legs suitable for wading (hence the name 'Waders'). Some species prefer locations with rocks or mud. Many shorebirds display migratory patterns and often migrate before breeding season. These behaviors explain the long wing lengths observed in species, and can also account for the efficient metabolisms that give the birds energy during long migrations. The majority of species eat small invertebrates picked out of mud or exposed soil. Different lengths of bills enable different species to feed in the same habitat, particularly on the coast, without direct competition for food. Many waders have sensitive nerve endings at the end of their bills which enable them to detect prey items hidden in mud or soft soil. Some larger species, particularly those adapted to drier habitats will take larger prey including insects and small reptiles.
Жыныстық диморфизм
Жағалаулық құстар, көптеген жануарлар сияқты, еркек және әйел арасындағы фенотиптік айырмашылықтарды көрсетеді, бұл жыныстық диморфизм деп аталады. Жағалаулық құстарда әртүрлі жыныстық диморфизмдер кездеседі, олардың ішінде, бірақ олармен шектелмейтін, мөлшері (мысалы, дене мөлшері, тұмсық мөлшері), түсі және ептілігі бар. Көп әйелділік түрлерде, яғни бір еркек өмірі бойы бірнеше әйелмен жұптасатын жағдайларда, диморфизм көбірек әртүрлі болады. Дегенмен, осы топта сыртқы жыныс мүшелерінен басқа ешқандай көзге көрінетін физикалық ерекшеліктері жоқ жыныстық мономорфизмнің де мысалдары бар.
Shorebirds, like many other animals, exhibit phenotypic differences between males and females, also known as sexual dimorphism. In shorebirds, various sexual dimorphisms are seen, including, but not limited to, size (e. g. body size, bill size), color, and agility. In polygynous species, where one male individual mates with multiple female partners over his lifetime, dimorphisms tend to be more diverse. However, cases of sexual monomorphism, where there are no distinguishing physical features besides external genitalia, are also seen in this order.
Жыныстық таңдау
Жағалаулық құстарда жыныстық диморфизмнің дамуына себеп болатын ең маңызды факторлардың бірі – жыныстық таңдау. Әйелдерге ұнайтын қасиеттері бар аталықтар, мұндай қасиеттері жоқ аталықтарға қарағанда көбірек көбейіп, өз генетикалық ақпаратын ұрпақтарына жақсы жеткізе алады. Бұрын айтылғандай, жағалаулық құстардың аталықтары аналықтарынан әдетте ірі болады. Аталықтар арасындағы бәсекелестік ірі аталықтарға жыныстық таңдау жасауға және нәтижесінде диморфизмнің күшеюіне алып келеді. Ірі аталықтардың аналықтарға қол жеткізуі (және оларға ұнауы) жоғары, себебі олардың үлкен дене бітімі басқа бәсекелестерді жеңуге көмектеседі. Сонымен қатар, егер түрде жыныстық рөлдер ауысып кетсе (аталықтар бала күтімі және тамақтандыру сияқты әйелдерге тән рөлдерді атқаратын болса), онда аталықтар аналықтарды ең тартымды белгілеріне қарай таңдайды. Жакана түрінде аналықтар аталықтарға қол жеткізу үшін бәсекелеседі, сондықтан аналықтары ірі болады. Аталықтар аналық серіктерін күштілігіне және қанша аумаққа ие екеніне қарай таңдайды.
One of the biggest factors that leads to the development of sexual dimorphism in shorebirds is sexual selection. Males with ideal characteristics favored by females are more likely to reproduce and pass on their genetic information to their offspring better than the males who lack such characteristics. Mentioned earlier, male shorebirds are typically larger in size compared to their female counterparts. Competition between males tends to lead to sexual selection toward larger males and as a result, an increase in dimorphism. Bigger males tend to have greater access (and appeal) to female mates because their larger size aids them in defeating other competitors. Likewise, if the species exhibits gender role reversal (where males take on roles traditionally done by females such as childcare and feeding), then males will select female mates based on traits that are the most appealing. In the Jacana species, females compete with each other for access to male mates, so females are larger in size. Males choose female mates based on who presents herself as the strongest and who 'owns' the most territory.
Табиғи іріктеу
Түрлердегі диморфизмдердің дамуына себеп болатын тағы бір фактор – табиғи іріктеу. Табиғи іріктеу белгілерге және осы белгілерге ортаның жауабына назар аударады; егер аталған белгі оған ие болған жеке тұлғаның жалпы тіршілікке қабілетін арттырса, онда ол «іріктеледі» және әрі қарай популяцияның гендік қорының тұрақты бөлігіне айналады. Мысалы, жағалау құстарының сәйкес экологиялық нишасындағы тамаққа байланысты, барлық жеке тұлғаларда үлкен мүңкілерге басымдық берілуі мүмкін. Бұл, әдетте, түрлер ішінде мономорфизмге алып келеді, бірақ бұл белгіге жыныстық іріктеу әсер еткен кезде өзгеруі мүмкін. Жыныстық іріктеу еркектерде әйелдерге қарағанда салыстырмалы түрде үлкен мүңкілердің пайда болуына әкелуі мүмкін, егер еркектер мүңкілерін басқа еркектермен бәсекелесу үшін қолданса. Егер үлкен мүңкінің көмегімен еркек ресурстарды жинауға қабілетті болса, ол әйелдер үшін де тартымдырақ болады.
Another factor that leads to the development of dimorphisms in species is natural selection. Natural selection focuses on traits and the environment's response to the traits in question; if the said trait increases the overall fitness of the individual possessing it, then it will be 'selected' and eventually become a permanent part of the population's gene pool. For example, depending on the food available in a shorebird specie's respective niche, bigger bill sizes may be favored in all individuals. This would essentially lead to monomorphism within the species but is subject to change once sexual selection acts on the trait. Sexual selection could give rise to males with relatively larger bills than females if males used their bills to compete with other males. If larger bill size assisted the male in gathering resources, it would also make him more attractive to female mates.