Неміс библиографы Иоганн Самуэль Эрш және неміс әдебиетінің тарихы

Кіріспе

Неміс библиографы Иоганн Самуил Эрш (23 маусым 1766 – 16 қаңтар 1828) – неміс библиографы, және неміс библиографиясының негізін қалаушы ретінде танылады.

Өмірбаян

Ол Силезиядағы Гросглогау (қазіргі Глогов) қаласында дүниеге келген. 1785 жылы теологияны оқу мақсатымен Галле университетіне түсті, бірақ көп ұзамай тарих, библиография және география оны қызықтырды. Галледе ол география профессоры Иоганн Эрнст Фабримен танысты. Фабри Йена университетінде тарих және статистика профессоры болғанда, Эрш онымен бірге жүріп, бірнеше жұмысты дайындауға көмектесті. 1788 жылы ол Иоганн Георг Мюзельдің «Гелертес Германия» кітабының 4-ші басылымына қосымша ретінде «Verzeichnis aller anonymischen Schriften» атты еңбегін жариялады. Бұл жұмыстың нәтижесінде ол «Repertorium über die allgemeinen deutschen Journale und andere periodische Sammlungen für Erdbeschreibung, Geschichte, und die damit verwandten Wissenschaften» (Лемго, 1790–92) дайындауға бейімделді. Бұл басылым оған үлкен даңқ әкелді, соның арқасында Кристиан Готфрид Шюц және Кристоф Вильгельм Гуфеланд оны сегіз томдық (Йена және Веймар, 1793–1809) «Allgemeines Repertorium der Literatur» еңбегін дайындауға шақырды, ол он бес жылдық (1785–1800) әдеби туындыларды қамтыды. [1] Бұл еңбекке сол кезеңде жарық көрген кітаптар ғана емес, мерзімді басылымдар мен журналдардағы мақалалар, тіпті әрбір кітапқа жазылған сын-пікірлер де кірді. Осы үлкен жұмыстың барысында Эрш «La France littéraire» жоспарын жасады, ол 1797 жылдан 1806 жылға дейін Гамбургте бес томдық болып жарық көрді. 1795 жылы ол Готлиб Клопстоктың інісі Виктор Клопсток негіздеген «Neue Hamburger Zeitung» газетін редакциялау үшін Гамбургке кетті, бірақ 1800 жылы «Allgemeine Literaturzeitung» журналында белсенді қатысу үшін Йенаға оралды. Сол жылы ол университет кітапханашысы лауазымын алды, ал 1802 жылы профессор атағын иеленді. [1][3] 1803 жылы Эрш Галледегі география және статистика кафедрасын қабылдады, ал 1808 жылы бас кітапханашы болып тағайындалды. Ол мұнда «Handbuch der Deutschen literatur seit der mitte des achtzehnten jahrhunderts bis auf die neueste zeit» (Лейпциг, 1812–14) және Иоганн Готфрид Грубермен бірлесе «Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste» (Лейпциг, 1818) еңбегін жобалады, оны ол 18-ші томға дейін жалғастырды. Бұл монументалды энциклопедияның дәлдігі мен толықтығы оны қажетті анықтамалық кітапқа айналдырды. Ол 61 жасында Галледе қайтыс болды.

He was born in Großglogau (now Głogów), in Silesia. In 1785 he entered the University of Halle with the view of studying theology; but soon became more interested in history, bibliography and geography. At Halle he made the acquaintance of Johann Ernst Fabri, professor of geography; and when Fabri was made professor of history and statistics at the University of Jena, Ersch accompanied him there, and helped him in the preparation of several works. In 1788 he published the Verzeichnis aller anonymischen Schriften, as a supplement to the 4th edition of Johann Georg Meusel's Gelehrtes Deutschland. The researches required for this work suggested to him the preparation of a Repertorium über die allgemeinen deutschen Journale und andere periodische Sammlungen für Erdbeschreibung, Geschichte, und die damit verwandten Wissenschaften (Lemgo, 1790–92). The fame which this publication acquired for him led to his being engaged by Christian Gottfried Schütz and Christoph Wilhelm Hufeland to prepare an Allgemeines Repertorium der Literatur, published in eight volumes (Jena and Weimar, 1793–1809), which condensed the literary productions of fifteen years (1785–1800),[2] and included an account not merely of the books published during that period, but also of articles in periodicals and magazines, and even of the criticisms to which each book had been subjected. [3]

While engaged in this great work Ersch also planned La France littéraire, which was published at Hamburg in five volumes, from 1797 to 1806. In 1795 he went to Hamburg to edit the Neue Hamburger Zeitung, founded by Victor Klopstock, brother of Gottlieb Klopstock, but returned in 1800 to Jena to take an active part in the Allgemeine Literaturzeitung. He also obtained in the same year the office of librarian in the university, and around 1802 was given the title of professor. [1][3]

In 1803 Ersch accepted the chair of geography and statistics at Halle, and in 1808 was made principal librarian. He here projected a Handbuch der Deutschen literatur seit der mitte des achtzehnten jahrhunderts bis auf die neueste zeit (Leipzig, 1812–14) and, along with Johann Gottfried Gruber, the Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste (Leipzig, 1818) which he continued as far as the 18th volume. The accuracy and thoroughness of this monumental encyclopaedia made it an indispensable book of reference. He died, aged 61, in Halle.