Кіріспе

Ересектердің ауруларымен айналысатын медициналық мамандық. Ішкі медицина, сондай-ақ, Достастық елдерінде жалпы ішкі медицина деп аталады, – ересектердегі ішкі аурулардың алдын алуға, диагностикалауға және емдеуге бағытталған дәрігерлердің медициналық мамандығы. Ішкі медицинаны тәжірибелейтін дәрігерлер интернистер немесе Достастық елдерінде дәрігерлер деп аталады. Интернистерге анықталмаған немесе көп жүйелі ауру процестерімен ауыратын науқастарды басқаруда арнайы дағдылар қажет. Олар стационарлық (ауруханада жатқан) және амбулаториялық (сыртқы науқастар) емдеуін қамтамасыз етеді және көбінесе оқыту мен ғылыми зерттеулерге үлкен үлес қосады. Интернистер – ішкі медицина бойынша аспирантурадан кейінгі білім алған білікті дәрігерлер. Оларды «интерндер» деп аталатын, медициналық білімі бар, бірақ тәуелсіз түрде емдеуге лицензиясы жоқ дәрігерлермен шатастырмау керек. АҚШ және Достастық елдерінде ішкі медицина мен отбасылық медицина арасында жиі шатасушылықтар болады, кейбір адамдар оларды теңдес деп қате санайды. Интернистер көбінесе ауруханаларда жұмыс істейді, себебі олардың пациенттері көбінесе ауыр сырқаттануы мүмкін немесе кең ауқымды медициналық тексерулерді қажет етеді. Интернистердің көбінесе белгілі бір органдарға немесе органдық жүйелерге әсер ететін ауруларға арнайы қызығушылықтары болады. Сертификаттау процедурасы және қолжетімді мамандықтар әртүрлі елдерде өзгеше болуы мүмкін. Сонымен қатар, ішкі медицина клиникалық фармация және ветеринария салаларындағы мамандық ретінде танылады.

Этимологиясы мен тарихи дамуы

[[Файл:Роберт Кох.jpg|thumb|206x206px|Роберт Кох, 19 ғасырдағы неміс дәрігері және микробиологы]] Сиденхам симптомдардың ішкі механизмдерін және себептерін түсінуге, дене мүшелерін тіліп зерттеуден және дене ішкі құрылысын тыңғырымды қараудан гөрі көбірек мән берді. 17 ғасырда анатомиялық патология мен зертханалық зерттеулерге бет бұрылды, ал 18 ғасырдағы итальяндық анатомист Джованни Баттиста Морганни анатомиялық патологияның негізін қалаушысы деп есептеледі. Зертханалық зерттеулердің маңыздылығы арта түсті, 19 ғасырдағы неміс дәрігері және бактериолог Роберт Кох сияқты дәрігерлер үлкен үлес қосты. Осы кезеңде ішкі медицина клиникалық тәсілді зерттеулермен үйлестіретін сала ретінде қалыптасты. 20 ғасырдың басында көптеген американдық дәрігерлер Германияда медицина оқыды және осы медициналық бағытты АҚШ-қа әкелді, сол кездегі неміс терминін үлгі етіп "ішкі медицина" деген атауды қабылдады. Ішкі медицинаның тамыры ежелгі Үндістан мен Қытайға дейін жетеді. Ішкі медицина туралы алғашқы мәтіндерді Чараканың Аюрведа жинағында табуға болады.

Ішкі медицина мамандарының рөлі

Ішкі медицина мамандары, сондай-ақ Ұлт Достастығы елдерінде жалпы ішкі медицина мамандары немесе жалпы медицина дәрігерлері деп те аталады, – күрделі немесе көп жүйелі ауруларды емдеуге дайындалған мамандандырылған дәрігерлер. Олар көбінесе бір ғана органға қатысты мамандықтар шеңберінде толық сипатталмайтын, мысалы, тыныс қиналу, шаршау, салмақ жоғалту, кеудедегі ауырсыну, сананың шатасуы немесе сананың күйіндегі өзгерістер сияқты нақты диагнозы қойылмаған жағдайларды қарастыруға шақырылады. Интернистер біріншілік медициналық көмек көрсете алады, бірақ олар "отбасылық дәрігерлер", "жалпы тәжірибешілер", "жалпы дәрігерлер" немесе "ГП" емес. Интернистердің білімі тек ересектерге бағытталған және әдетте хирургия, акушерлік немесе педиатрияны қамтымайды. Американдық дәрігерлер колледжінің мәлімдемесіне сәйкес, интернистер – "ересектердегі аурулардың алдын алу, анықтау және емдеумен айналысатын дәрігерлер". Ішкі медицина және отбасылық медицина дәрігерлеріне қаралынатын пациенттер тобында кейбір ортақ жағдайлар болуы мүмкін, бірақ интернистер ересектерге көмек көрсетуге және диагноз қоюға баса назар аударады, ал отбасылық медицина – бүкіл отбасының денсаулығын қамтамасыз етуге кешенді көзқарас ұсынады. Интернистер осы саланың әртүрлі танылған мамандықтары бойынша жан-жақты білім алады және стационарлық және амбулаториялық жағдайларда тәжірибе жинақтайды. Ал отбасылық медицина дәрігерлері кең ауқымды аурулар туралы білім алады және көбінесе амбулаториялық жағдайда оқып, ауруханалық тәжірибесі аз болады. Ішкі медицинаның тарихи тамырлары 1800 жылдарға дейін, ғылыми принциптерді медициналық практикаға енгізуге дейін жетеді, ал отбасылық медицина 1960 жылдары біріншілік медициналық көмек қозғалысының бір бөлігі ретінде пайда болды.

Білім беру және оқыту

Интернистердің білімі мен мансап жолы әртүрлі елдерде айтарлықтай өзгеше. Көптеген бағдарламалар медициналық мектепке қабылдану алдында бакалавриат білімін талап етеді. Бұл “медицинаға дайындық” әдетте төрт немесе бес жылға созылады. Аспирантурадағы медициналық білім беру бағдарламаларының ұзақтығы елдерге қарай өзгереді. Медициналық білім беру бағдарламалары – университеттерге қарасты медициналық мектептерде жүзеге асырылатын жоғары деңгейлі курстар. АҚШ-та медициналық мектеп төрт жылдық болып табылады. Осылайша, негізгі медициналық білім алуға, құзыреттілік пен университетке байланысты, әдетте сегіз жыл уақыт кетеді. Бастапқы деңгейдегі оқуды аяқтағаннан кейін, жаңа бітірген дәрігерлер лицензия немесе тіркеу алғанға дейін, әдетте бір немесе екі жыл бойы бақылау астында тәжірибе жинауға міндетті. Бұл кезең “интернатура”, “шартты тіркеу” немесе “негізгі бағдарлама” деп аталуы мүмкін. Содан кейін, дәрігерлер қаласа, ішкі медицина саласында мамандану білімін арттыра алады, әдетте конкурстық негізде оқу бағдарламаларына іріктеледі. Солтүстік Америкада осы аспирантуралық оқу кезеңі “резиденттура” деп аталады, ал интернист мамандық таңдаса, оған қосымша “феллоушип” тағайындалады. Көптеген елдерде ішкі медицина бойынша резиденттура үш жылға созылады және денсаулық сақтаудың екінші және үшінші деңгейлеріне, алғашқы медициналық көмекке қарағанда көбірек бағытталған. Ұлттар Достастығы елдерінде резиденттураны аяқтағаннан кейін тәлімгерлер төрт жыл бойы “аға үй офицерлері” деп аталады. Осы кезеңнен кейін, міндетті түрде мамандық бойынша оқыған кезде (жедел ішкі медицинаны немесе ішкі медицинаны қоса алғандағы екі мамандық бойынша) олар “регістратор” дәрежесіне көтеріле алады. Оқудың бұл соңғы кезеңі, аспирантурадан кейінгі білім берудің алғашқы жылдары сияқты жылдық жетістіктерге емес, бәсекелестікке негізделеді.

Сертификаттау

АҚШ-та үш ұйым интернистерді (яғни, аккредиттелген резиденттік оқу бағдарламасын аяқтаған дәрігерлерді) пациенттерге көмек көрсету үшін қажетті білім, дағдылар және көзқарастар тұрғысынан сертификаттауға жауапты: Американдық ішкі медицина кеңесі, Американдық остеопатиялық ішкі медицина кеңесі және ішкі медицина бойынша сертификаттау кеңесі. Австралияда Корольдік Австралиялық дәрігерлер колледжі интернистерге (және тармақтық мамандарға) феллоу статусын береді. Канаданың Медициналық кеңесі Канададағы интернистердің лицензиялауын бақылайды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та екі ұйым осы саладағы таңдаулы мамандарды сертификаттауға жауапты: Американдық ішкі медицина кеңесі және Американдық остеопатиялық ішкі медицина кеңесі. Дәрігерлер (тек ішкі аурулар мамандары ғана емес), емтиханды сәтті тапсырған жағдайда "board certified" статусын алады.

Канада

Медициналық мектепті бітіргеннен кейін, Канададағы ішкі аурулар мамандары қосымша төрт жылдық оқудан өтуі керек. Мамандық таңдауға ниеттенген ішкі аурулар мамандары интернатураның үшінші жылынан кейін басталатын қосымша екі жылдық оқуды аяқтауы тиіс. Канаданың Дәрігерлер және Хирургтар Корольдік Колледжі (RCPSC) – Канададағы медициналық білімді бақылап, аккредиттеуден өткізетін ұлттық коммерциялық емес ұйым. Канададағы Ішкі Аурулар бойынша толық медициналық лицензия алу үшін медициналық диплом, Канаданың Медициналық Кеңесінен алынған лицензия, қажетті аспирантураны аяқтау және RCPSC сертификаты талап етіледі. Ішкі аурулар мамандары амбулаториялық емханалар, стационарлар, жансақтандыру бөлімдері және шұғыл көмек бөлімдері сияқты көптеген жағдайларда жұмыс істей алады. Қазіргі таңда мойындалған мамандықтар:

Диагностикалық гипотезаларды құру

Диагностикалық процестің келесі кезеңі үшін қай ақпараттың ең маңызды екенін анықтау өте маңызды. Осы кезеңде бекіту сияқты клиникалық қателіктер немесе ерте қорытындыға келгенің салдарынан дұрыс емес шешім қабылдануы мүмкін. Негізгі тұжырымдар анықталғаннан кейін, олар мүмкін болатын аурулардың сипаттамаларымен салыстырылады. Бұл сипаттамалар әдетте аурумен байланысты болады және ауруға шалдыққан адамның белгілі бір симптомдарға ие болу ықтималдығына негізделген. Пациент үшін мүмкін диагноздардың тізімі "дифференциалдық диагноз" деп аталады және әдетте ең ықтималдан ең азына дейін реттеледі, егер олар назардан тыс қалса, пациент үшін қауіпті салдарға әкелетін жағдайларға ерекше назар беріледі. Диагноздар тізімін жасау және бағалау кезінде эпидемиологиялық жағдайлар мен эндемиялық аурулар да ескеріледі. Тізім өзгермелі және дәрігер аурудың сипаттамасына сәйкес жағдайдың болу ықтималдығын арттыратын ("растау") немесе азайтатын ("жоққа шығару") қосымша ақпарат алған сайын өзгереді. Тізім нені анықтау үшін қолданылады, соның ішінде қандай диагностикалық тесттерді немесе бейнелеу әдістерін тағайындау керектігін анықтау үшін қолданылады. Тесттерді таңдау дәрігердің нақты тесттің ерекшелігі мен сезімталдығы туралы біліміне негізделген. Бұл процестің маңызды бөлігі – аурудың пациентте әртүрлі түрде көрінуі мүмкін екенін білу. Бұл білім дәрігерлер қолданатын аурулардың сипаттамаларының дерекқорын толықтыру үшін жинақталады және бөліседі. Бұл, әсіресе, сирек кездесетін аурулар үшін өте маңызды.

Байланыс

Диагностика процесінің маңызды бөлігі – қарым-қатынас. Интернист медициналық көмек көрсететін топтың басқа мүшелерімен, оның ішінде басқа интернисттермен, радиологтармен, мамандармен және зертхана техниктерімен синхронды және асинхронды қарым-қатынас жасайды. Командалық жұмысты бағалауға арналған құралдар бар және олар түрлі жағдайларда қолданылған. Пациентпен қарым-қатынас диагностикалық процестің кезінде хабардар келісімді және бірлескен шешім қабылдауды қамтамасыз ету үшін де маңызды.

Емдеу

Емдеу әдістері көбінесе бастапқы диагнозға қарай фармакологиялық және фармакологиялық емес емдерді қамтиды. Қосымша емдеу опцияларына физиотерапия және оңалту сияқты мамандандырылған көмекке жолдау кіреді. Жедел стационарлық және амбулаториялық жағдайларда емдеу ұсыныстары өзгеше болады. Күтімнің үздіксіздігі және ұзақ мерзімді бақылау пациенттің жақсы нәтижелері үшін маңызды.

Алдын алу және басқа қызметтер

Жедел жағдайларды диагностикалау және емдеуден басқа, интернист ауруға шалдығу қаупін бағалап, профилактикалық тексерулер мен шараларды ұсына алады. Интернист қолданатын құралдардың бірі – генетикалық бағалау. Интернисттер сондай-ақ операция алдындағы медициналық тексерулерді жүзеге асырады, оның ішінде жеке бағалауды және операциялық тәуекел туралы хабарлауды қамтиды. Жаңа буын интернист даярлау – мамандықтың маңызды бөлігі. Жоғарыда айтылғандай, медициналық білімді аяқтағаннан кейін лицензияланған дәрігерлер аккредиттелген білім беру бағдарламалары аясында ұсынады, бұл бағдарламалар көбінесе оқу ауруханаларымен байланысты. Зерттеулер көрсеткендей, оқу және оқудан тыс мекемелерде емделушілердің жағдайында ешқандай айырмашылық жоқ. Медициналық зерттеулер медициналық білім беру бағдарламаларының маңызды бөлігі болып табылады, сонымен қатар көптеген лицензияланған дәрігерлер білімдерін аяқтағаннан кейін де ғылыми-зерттеу қызметімен айналысып жүреді.

Этика

Кез келген медициналық мамандыққа заңдық және этикалық мәселелер кіріп жатады. Нақты заңдар мемлекеттен мемлекетке өзгеше болуы мүмкін және этикалық талаптармен үндес келуі немесе келмеуі де мүмкін. Сондықтан, кез келген медициналық мамандық үшін берік этикалық негіз аса маңызды. Батыс әлеміндегі медициналық этика ережелері көбінесе игілік, зиян келтірмеу, пациенттің тәуелсіздігі және әділдік сияқты төрт принципті қамтиды.

Пациент-дәрігер қатынасы

Қарым-қатынас дәрігердің құзыреттілігі, науқасқа құрмет және қажет болған жағдайда тиісті жолдама беру міндеттеріне негізделеді, ал науқастың талаптары – емдеу жоспарына қатысты шешім қабылдау және келісім беруге немесе одан бас тартуға құқығын қамтиды. Жақсы қарым-қатынас мызғын қарым-қатынастың кілті болып табылады, бірақ оның этикалық жақтары да бар, соның ішінде электрондық байланысты дұрыс қолдану және нақты құжаттама жүргізу.

Емдеу және телемедицина

Дұрыс қарым-қатынас орнатылмағанда, қашықтан алынған ақпарат негізінде дәрі-дәрмектерді тағайындауды қоса алғанда емдеу көрсету, бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда, жақсы тәжірибе саналмайды. Бұл ерекше жағдайларға бір практика ішіндегі өзара көмек және халық денсаулығының шұғыл немесе төтенше мәселелері жатады. Дегенмен, тиісті қолдану және нақты ережелер болған жағдайда тәуекелдерді азайтуға болады және күтімге қолжетімділікті арттыру сияқты пайдаларға қол жеткізуге болады.

Басқа тақырыптар

Басқа негізгі этикалық мәселелерге жеке өмірге қатысты құпиялылық, медициналық жазбалардың дұрықтығы мен толықтығы, электрондық денсаулық сақтау жазбалары, ақпаратты жария ету, хабардар ету және келісім беру кіреді. Пациенттен ақпаратты жасыру әдетте этикаға қарсы және пациенттің хабардар шешімдер қабылдау құқығын бұзу болып есептеледі. Дегенмен, егер пациент ақпарат алудан бас тартса немесе ақпаратты басқа біреуге беруді сұраса, немесе пациенттің шешім қабылдау қабілеті төмендеген жедел жағдайда ақпаратты бермеу қажет болуы мүмкін.