Оқ-дәрі сақтайтын белдік немесе иыққа ілінетін қалталы белдік

Кіріспе

Жеке оқтарды немесе оқ-дәрі ленталарын ұстауға арналған қалталы белдік – бандольер немесе бандолеер. Ол жеке патрондарды, оқ-дәрі ленталарын немесе гранаталарды ұстауға арналған қалталы белдік болып табылады. Әдетте, ол иық пен кеуде арқылы белге тағылады, оқ-дәрі қалталары дененің ортасы мен кеудеге орналасады. Функционалдық тұрғыдан ұқсас болғанымен, олар көкірекке тағылатын жиынтықтардан (chest rig) өзгеше, себебі олар дорбені (магазин) ұстауға арналған.

Тарих

15 ғасырдың аяғында Еуропадағы ең алғашқы қолға ұсталатын қару – шұңқыр механизмі бар аркебус болды. Пайдаланушы өзінің оғын былғары қалтада, ал ұнтағын көлемді тұмсығы бар колбада сақтаған. Тұмсық пайдаланушының аркебусына қажетті зарядты беру үшін калибрленді. 16 ғасырдың басында ауыр аркебус (кейіннен мушкет деп аталды) пайда болған кезде, қажетті ұнтақты өлшеуге жеткілікті үлкен соқпақ практикалық емес болды. Сонымен қатар, колбадан зарядты екі есе немесе үш есе көбейтуге тырысу көп уақытты алатын және қате зарядқа әкелуі мүмкін. Бұл мәселені шешу үшін әрқайсысы алдын ала өлшенген зарядты толтырған бірнеше шағын колбаларды ілетін бандолиер пайда болды. Шайқасқа барар алдында олар зарядталғандықтан, мушкетер әр зарядты дәл өлшеуге уақыт бөле алатын. Бандолиерде кішкентай ағаш бөтелкелер орнатылған. Зарядтарды бір ағаштан жасау ұсынылды; екі бөліктен (төні бар құбыр) жасалғандары бұзылуы мүмкін, ал металл зарядтар тым қатты шу шығаратын. Оқтардың саны мушкеттің өлшеміне, яғни оның атқан оғының салмағына байланысты анықталды. Әр мушкетерге оқ құюға арналған бір фунт қорғасын берілді. Мысалы, егер олардың қолында 1⅓ унциялық мушкет оғы болса, бір фунт қорғасыннан 12 оқ, яғни 12 заряд шығады. "Екі унциялық" мушкетке сегіз заряд жеткілікті болды. 16 және 17 ғасырлардағы Еуропаның барлық жерінде зарядтардың саны 8 мен 16 аралығында ауысып отырды. Сонымен қатар, бандолиерге оқ қалтасы және ұнтақ құюға арналған колба бекітілді. Онда құлып механизміне арналған майлы колба, шұңқыр сақтағыш немесе басқа да керек-жарақтар да болуы мүмкін. Шұңқыр сияқты ұшқын тудыратын құлып механизмінің дамуы алдын ала өлшенген ұнтақ заряды мен қағазға оралған қорғасын оқтың қағаз патронының дамуына жол ашты. Бандолиер енді патрондарды тасымалдауға арналған сөмкеге немесе сумкаға бекітілген иық белбеуіне айналды. Кез келген сөмке осы стильде киілетін болса, оны бандолиер сөмкесі немесе керек-жарақ сөмкесі деп атауға болады; сондай-ақ, белдеуде киілетін оқ-дәрілерді ұстайтын қалталы белбеулер де бандолиерлер деп аталуы мүмкін. 19 ғасырдың аяғында қазіргі заманғы металл патрондар мен қол гранаталарын ұстайтын бандолиердің басқа бір түрі пайда болды. Ажыратылатын дүңгіршектер мен белбеумен жабдықталған қарулардың пайдалануына байланысты бандолиерлер енді кеңінен таралмады, бірақ қосымша оқ-дәрі белбеулері көбінесе денеге бандолиер сияқты ілінеді. Дегенмен, олар әлі де мылтықтармен, қол гранаталарымен және граната лақтырғыштармен жиі қолданылады. Мылтық оқтарын дәстүрлі бандолиерлерде оңай сақтауға болады. Шын мәнінде, кейбір қосымша мылтық иық тіректері дәстүрлі бандолиерлерге ұқсас етіп жасалған, бірақ сыйымдылығы әлдеқайда шектеулі. Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстарда бандолиерлер негізінен мылтықшыларға берілді. Олар матадан жасалған және мылтық оқ-дәрілерін ұстайтын қалталарға тігілген. Азаматтық қолдануда бандолиерлерді аңшылар мен ойын-сауық атумен айналысатындар жиі киеді. Екінші дүниежүзілік соғыстағы четниктер бандолиерлерді көп пайдаланды, көбінесе екісін иықтарына, екеуін жамбастарына іліп алып жүрді, соңғыларын револьверлер мен пышақтарға қап ретінде пайдаланды. Қазіргі кезде бандолиердің тағы бір қолданысы – әскери топтың автоматты мылтықшысы. Автоматты қару көбінесе белбеумен қоректендірілетіндіктен, автоматты мылтықшы өзімен бірге қосымша белбеуді алып жүреді; оны жеке бөлімде немесе бандолиер сияқты кеудесіне іліп алады. Бандолиердің мақсаты – оқ-дәрілерді әскердің жамбасынан ауырлықты алып тастау, себебі жамбасқа тым көп салмақ түсіру қозғалысты шектеп, оқ-дәрілерді алуды қиындатады.

By the late 15th century, the earliest viable handheld firearms in Europe were the arquebus fitted with a matchlock mechanism. The user kept his shot in a leather pouch and his powder in a flask with a volumetric spout. The spout was calibrated to deliver the proper charge for the user's arquebus. With the advent of the heavy arquebus (later known as a musket) in the early 16th century, a spout large enough to measure the required powder was impractical. Furthermore, trying to double or triple charge from a flask was time consuming and could create a “missed” charge. A bandolier from whence would hang several little flasks each filled with a dedicated premeasured charge was the solution to this problem. Since these were loaded prior to going into battle, the musketeer could take the time to accurately measure each charge. The bandolier was fitted with small wooden bottles called charges. The charges were recommended to be turned from a single piece of wood; a two piece design (tube with a bottom) could come apart and metal charges make too much noise. The number of charges was determined from the size of the musket, that is, the weight of the ball it fired. Each musketeer was issued a pound of lead from which they would cast their ammunition. For instance, if they had a 1⅓ ounce musket ball, a pound of lead would provide them with 12 balls, hence, 12 charges. A “two ouncer” would have eight charges. Throughout Europe in the 16th and 17th centuries, the number of charges varied between 8 and 16. Additionally, the bandolier would be fitted with a bullet pouch and a priming flask. It might also carry an oil flask for the lock mechanism, a match keeper or other accessories. The evolution of a sparking type lock mechanism, such as the flintlock, paved the way for the development of paper cartridge containing a premeasured powder charge and a lead ball wrapped in paper. The bandolier then became a shoulder strap fitted to a bag or satchel wherein the cartridges could be carried. Eventually, any bag worn in the same style may also be described as a bandolier bag or possibles bag; similarly, pocketed belts holding ammunition worn around the waist may also be called bandoliers. A somewhat different form of bandolier came into use in the late 19th century that held modern metallic cartridges and hand grenades. Bandoliers are now less common due to the use of detachable magazines and belt fed firearms, though extra ammunition belts are often carried around the body like a bandolier. They are, however, still often used with shotguns, hand grenades, and grenade launchers. Shotgun shells can easily be stored in traditionally designed bandoliers. In fact, some aftermarket shotgun slings are designed in a fashion similar to traditional bandoliers, albeit with a far more limited capacity. In World War I and World War II, bandoliers were issued primarily to riflemen. They were made of cloth, stitched into pockets which held clips of rifle ammunition. In civilian use, bandoliers are often worn by hunters and recreational shooters using shotguns. The Chetniks of World War II made heavy use of bandoliers, often carrying two over the shoulder and two around the hip, using the latter as a holster for revolvers and daggers. Another modern use of a bandolier is for the automatic rifleman of a military fireteam. Since a squad automatic weapon is often belt fed, an automatic rifleman will carry an extra belt on his person; either in a separate compartment or slung over the chest in bandolier fashion. The bandolier was used to keep ammunition off a soldier's hips, as carrying too much weight on the hips can constrain movement and cause difficulty in retrieving the ammunition.