Кіріспе
Лексикалық семантика (сондай-ақ тексекосемантика деп те аталады) – тілдік семантиканың бір саласы ретінде сөздердің мағыналарын зерттейді. Ол сөздердің мағынасын қалай құрылымдауды және грамматика мен құралымда олардың қалай әрекет ететінін зерттеуді қамтиды.
Lexical semantics (also known as lexicosemantics), as a subfield of linguistic semantics, is the study of word meanings. It includes the study of how words structure their meaning, how they act in grammar and compositionality,
Лексикалық семантиканы зерттеу:
лексикалық бірліктерді жіктеу және оларды талдау;
тілдердегі лексикалық семантикалық құрылымдардың айырмашылықтары мен ұқсастықтары;
лексикалық мағынаның сөйлем мағынасымен және синтаксиспен байланысы. Лексикалық бірліктер, сондай-ақ синтаксистік атомдар деп аталады, олар жеке тұрып, түбір сөздер немесе күрделі сөздердің бөліктері болуы мүмкін, немесе префикстер мен суффикстер сияқты басқа бірліктермен байланысуы керек. Алғашқылары – еркін морфемалар, екіншілері – байланысқан морфемалар деп аталады. Олар мағыналардың шектеулі ауқымына (семантикалық салаларға) жатады және жаңа мағыналарды жасау үшін біріге алады. Когнитивтік семантика – 1980 жылдардан бері лексикалық семантикада ең көп зерттеулер жүргізілген лингвистикалық парадигма/фреймворк, ол прототиптер теориясы, тұжырымдық метафоралар және фреймдік семантика сияқты жаңалықтарды енгізді.
the classification and decomposition of lexical items
the differences and similarities in lexical semantic structure cross linguistically
the relationship of lexical meaning to sentence meaning and syntax. Lexical units, also referred to as syntactic atoms, can be independent such as in the case of root words or parts of compound words or they require association with other units, as prefixes and suffixes do. The former are termed free morphemes and the latter bound morphemes. They fall into a narrow range of meanings (semantic fields) and can combine with each other to generate new denotations. Cognitive semantics is the linguistic paradigm/framework that since the 1980s has generated the most studies in lexical semantics, introducing innovations like prototype theory, conceptual metaphors, and frame semantics.
Лексикалық қатынастар
Лексикалық элементтер категория (лексикалық және синтаксистік), форма және мағына туралы ақпаратты қамтиды. Осы категорияларға қатысты семантика лексикадағы әрбір лексикалық элементке байланысты.
Белгіленген инициативтер
Кейбір тілдерде (мысалы, неміс, итальян және француз тілдерінде) инхоативтік етістіктердің бірнеше морфологиялық кластары бар. Жалпы алғанда, бұл тілдер өздерінің инхоативті етістіктерін үш топқа бөледі: міндетті түрде белгіленбеген етістіктер (олар рефлексивті дұрыс есіммен, клитикамен немесе аффиксімен белгіленбейді), ерікті түрде белгіленетін етістіктер және міндетті түрде белгіленетін етістіктер. Бұл тілдердегі себептік етістіктер белгісіз болып қалады. Хаспелмат бұны антикаузативті ауысу деп атайды. Мысалы, неміс тіліндегі инхоативтік етістіктер үш морфологиялық сыныпқа бөлінеді. А класындағы етістіктер міндетті түрде рефлексивті дұрыс есіммен (sich) инхоативтерді құрайды, В класындағы етістіктер рефлексивті дұрыс есімсіз міндетті түрде инхоативтерді құрайды, ал С класындағы етістіктер рефлексивті дұрыс есіммен немесе онсыз ерікті түрде инхоативтерді құрайды. Мысал (5)-те zerbrach етістігі B класының белгісіз инхоативтік етістігі, ол өзінің себептік түрінде де белгісіз болып қалады. Дитранзитивті етістіктерге қолданылғанда, бұл гипотеза (8а) диаграммасындағы құрылымды енгізеді. Бұл ағаш құрылымында DP-ден етістікке дейінгі бірдей жолды табуға болады. (7b) ағаш диаграммасы осы құрылымды ағылшын тілінен алынған мысалмен көрсетеді. Бұл талдау бинарлық тармақталған ағаштарға қарай жасалған қадам болды, бұл Ларсонның VP қабығын талдау арқылы алға жылжытылған теориялық өзгеріс еді. Екі нысанды сөйлемдер дитранзитивті етістіктермен кездеседі, мысалы: (9) а. Джон Мэриге қосымша жіберді. b. Джон қосымшаны Мэриге жіберді. Бұл сөйлемде екі нысан немесе толықтыратын (аргументтер) бар сияқты: Мэри, алушы және қосымша, тақырып. Дитранзитивті етістік сөз тіркестерінің аргумент құрылымы күрделі және әртүрлі құрылымдық гипотезаларға ұшырады. Бастапқы құрылымдық гипотеза (9a) және (9b)-де көрсетілген үштік тармақталу болды, бірақ 1981 жылғы Кейннің талдауынан кейін Ларсон әр толықтырғыштың етістікпен енгізілетінін мәлімдеді. Ларсонның кез келген екі нысанның иерархиялық (жоғары) реті сызықтық ретімен сәйкестігін көрсету үшін жасалған сынақтарының мысалдары: екіншісі біріншісімен реттеледі (c-команда). Осылайша, олар етістіктің себептік етістікке қосылған екі VP бар екеніне қосымша дәлел келтіреді. (14a) және (14b) мысалдарында екі нысанның әрқайсысы NP + PP құрылымдарымен ауыстырылады. (14) а. Сатоши Тюбингенге Дамрон нұсқаулығын жіберді. b. Сатоши Дамрон нұсқаулығын Тюбингенге жіберді. Бек пен Джонсон (15а) -дағы нысанның қозғалыс етістігіне басқа қатынасы бар екенін көрсетеді, өйткені ол иеленушінің (9а) және (15а) -дағыдай "ИЕ БОЛУ" мағынасын жеткізе алмайды. (15а) -да Сатоши - жанды иеленуші және сондықтан кимименге ие болуына себеп болады. Сатошидің (15b) -дегі РП-ы пайдалы сипатта және міндетті түрде "ИЕ БОЛУ" мағынасын білдірмейді. (15) а. Тило Сатоши үшін кимимен пісірді. b. Тило кимименді Сатоши үшін пісірді. Сондықтан олардың құрылымы бірдей емес. Айырмашылықтар Ларсонның трансформациялық теориясына қарама-қайшы сөйлемдердің семантикасы мен синтаксисінде жатыр. Көрінбейтін вербалды бірлігі бар VP қабықшаларының құрылымдық болуына қосымша дәлел "қайтадан" қосымшасы немесе модификаторының қолданылуында беріледі. (16) сөйлем екі мағыналы болып, екі түрлі мағынаны қарастыру құрылымындағы айырмашылықты көрсетеді. (16) Сали қайтадан есікті ашты. Алайда (17а) -да есікті ашу әрекеті қайталанған Сали екені анық. (17b) -де оқиға есіктің ашылуында және Сали оны бұдан бұрын ашқан болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Осы екі түрлі мағынаны беру үшін "қайтадан" екі түрлі жерде VP-ға қосылады және осылайша екі оқиғаны таза құрылымдық өзгеріспен сипаттайды. (17) а. Сали есікті қайтадан ашуға тырысты. b. Есіктер құрттар кірмеу үшін жабылып қалды, бірақ Сали есікті қайтадан ашты.
(9) a. John sent Mary a package. b. John sent a package to Mary. It appears as if the verb send has two objects, or complements (arguments): both Mary, the recipient and parcel, the theme. The argument structure of ditransitive verb phrases is complex and has undergone different structural hypothesis. The original structural hypothesis was that of ternary branching seen in (9a) and (9b), but following from Kayne's 1981 analysis, Larson maintained that each complement is introduced by a verb. Following are examples of Larson's tests to show that the hierarchical (superior) order of any two objects aligns with a linear order, so that the second is governed (c commanded) by the first. In so doing, they also give further evidence of the presence of two VPs where the verb attaches to a causative verb. In examples (14a) and (b), each of the double object constructions are alternated with NP + PP constructions. (14) a. Satoshi sent Tubingen the Damron Guide. b. Satoshi sent the Damron Guide to Tübingen. Beck and Johnson show that the object in (15a) has a different relation to the motion verb as it is not able to carry the meaning of HAVING which the possessor (9a) and (15a) can. In (15a), Satoshi is an animate possessor and so is caused to HAVE kisimen. The PP for Satoshi in (15b) is of a benefactive nature and does not necessarily carry this meaning of HAVE either. (15) a. Thilo cooked Satoshi kisimen. b. Thilo cooked kisimen for Satoshi. The underlying structures are therefore not the same. The differences lie in the semantics and the syntax of the sentences, in contrast to the transformational theory of Larson. Further evidence for the structural existence of VP shells with an invisible verbal unit is given in the application of the adjunct or modifier "again". Sentence (16) is ambiguous and looking into the two different meanings reveals a difference in structure. (16) Sally opened the door again. However, in (17a), it is clear that it was Sally who repeated the action of opening the door. In (17b), the event is in the door being opened and Sally may or may not have opened it previously. To render these two different meanings, "again" attaches to VPs in two different places, and thus describes two events with a purely structural change. (17) a. Sally was so kind that she went out of her way to open the door
once again. b. The doors had just been shut to keep out the bugs but Sally opened
the door again.