Кіріспе

Француз математигі Жан Пьер Серр (15 қыркүйек 1926 жылы туған) – алгебралық топология, алгебралық геометрия және алгебралық сандар теориясы салаларына үлес қосқан француз математигі. Ол 1954 жылы Филдс медалімен, 2000 жылы Вольф сыйлығымен және 2003 жылы Абель сыйлығымен марапатталды.

Жеке өмір

Багс қаласында, дәріханашы ата-анасының отбасында дүниеге келген Серре Ним лицейінде оқыды, содан кейін 1945 жылдан 1948 жылға дейін Париждегі École Normale Supérieure-де білім алды. 1951 жылы Сорбонна университетінен докторлық диссертациясын қорғады. 1948 жылдан 1954 жылға дейін Париждегі Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығында (Centre National de la Recherche Scientifique) қызмет етті. 1956 жылы Франция колледжінде профессор болып сайланды және 1994 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы қызметте болды. Оның әйелі, профессор Жозиан Хеулот Серре – химик, сонымен қатар École Normale Supérieure de Jeunes Filles мектебінің директоры болды. Олардың қызы – бұрынғы француз дипломаты, тарихшы және жазушы Клодин Монтейль. Француз математигі Дени Серре – оның жүрегі туысқан ұлы. Ол шаңғы тебу, үстел теннисі және тауға өрмелеумен айналысады (Фонтенблода).

Мансап

Ол өте жас кезінен бастап Анри Картан мектебінің көрнекті өкілі болды, алгебралық топология, бірнеше кешенді айнымалылар, содан кейін коммутативтік алгебра және алгебралық геометрия салаларында жұмыс істеді, онда ол бушақтар теориясы мен гомологиялық алгебра әдістерін енгізді. Серрдің диссертациясы фибрациямен байланысты Лерэй-Серр спектрлік тізбегіне арналған. Картанмен бірлесіп, Серр сфералардың гомотопиялық топтарын есептеу үшін Эйленберг-Маклейн кеңістіктерін қолдану тәсілін жасады, бұл сол кезде топологиядағы маңызды мәселелердің бірі еді. 1954 жылы Филдс медалін табыстау кезінде Герман Вейл Серрді жоғары бағалады, сондай-ақ бұл сыйлық алғаш рет аналитик емес маманға берілгенін атап өтті. Кейіннен Серр зерттеу тақырыбын өзгертті.

Алгебралық геометрия

1950-1960 жылдары Серре мен екі жас кіші Александр Гротендик арасындағы жемісті ынтымақтастық маңызды негізгі жұмыстарға әкелді, олардың көп бөлігі Вейльдік болжамдармен шақырылды. Серрдің екі маңызды негізгі еңбегі – Faisceaux Algébriques Cohérents (FAC, 1955), бірізді кохомология туралы, және Géométrie Algébrique et Géométrie Analytique (GAGA, 1956) болды. Өзінің жұмысының басында Серре Вейльдік болжамдарды шешу үшін көбірек және жетілдірілген кохомология теорияларын құру қажеттігін түсінген. Мәселе мынада еді: шекті өрістегі бірізді шоғырдың кохомологиясы, бүтін коэффициенттері бар сингулярлы кохомология сияқты көп топологияны қамти алмады. Серрдің 1954–55 жылдарғы алғашқы кандидаттық теорияларының бірі Витт векторларының коэффициенттеріне негізделген. Шамамен 1958 жылы Серр алгебралық сорттардағы изотривиалды негізгі шоғырлардың – шекті эталь бейнелеу арқылы тривиалды болатын шоғырлардың – маңызды екенін атап көрсетті. Бұл Гротендикке эталь топологиясын және сәйкес эталь кохомологиясы теориясын дамытуға ықпал ететін маңызды түрткі болды. Бұл құралдар Гротендик және оның әріптестері Séminaire de géométrie algébrique (SGA) 4 және SGA 5 семинарларында толық дамытылды, және Пьер Делиньнің Вейльдік болжамдарды дәлелдеуіне қажетті құралдарды ұсынды.

Басқа жұмыстар

1959 жылдан бастап Серрдің қызығушылығы топтар теориясына, сан теориясына, әсіресе Галуа бейнелеулеріне және модульдік формаларға ауысты. Оның ең маңызды үлестері: Галуа когомологиясы бойынша "II болжамы" (әлі де ашық); ағаштардағы топ әрекеттерін қолдануы (Хайман Басспен бірлесіп); Борель-Серр компактификациясы; шекті өрістердегі қисықтардың нүктелерінің саны туралы нәтижелер; Галуаның ℓ-адық когомологиясындағы бейнелеулер және осы бейнелеулердің көбінесе "үлкен" бейнеге ие екендігінің дәлелі; p-адық модульдік форма тұжырымдамасы; және Ферманың соңғы теоремасын қазіргі арифметикалық геометрияның ажырамас бөлігіне айналдырған mod p бейнелеулері туралы Серр болжамы (қазір теорема). Ол FAC мақаласында (American Academy of Arts and Sciences, National Academy of Sciences, American Philosophical Society) жарияланған және көптеген құрметті докторлық дәрежелерге ие болды (Кембридж, Оксфорд, Гарвард, Осло және басқаларынан). 2012 жылы ол Америка математикалық қоғамының мүшесі атанды. Серр Францияның ең жоғары наградаларымен марапатталды: Құрмет легионының Ұлы кресті (Grand Croix de la Légion d'Honneur) және Ұлттық Құрмет орденінің Ұлы кресті (Grand Croix de l'Ordre National du Mérite).