Кіріспе

Британдық романист және драматург сэр Томас Генри Холл Кейн (14 мамыр 1853 – 31 тамыз 1931), көбінесе Холл Кейн деп танылатын, XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы британдық романист, драматург, әңгімеші, ақын және сыншы. Кейннің өміріндегі танымалдығы беспрецедентті болды. Ол неке бұзу, ажырасу, отбасылық зорлық-зомбылық, заңсыз туған бала, нәресте өлтіру, діни экстремизм және әйелдер құқығы тақырыптарында он бес роман жазды, халықаралық әдеби жұлдызға айналды және он миллион кітапты сатты. Кейн өз заманының ең көп жалақы алатын жазушысы болды. "Мәңгілік қала" әлем бойынша миллионнан астам дана сатылған алғашқы роман. Кітаптарынан өзге, Кейн оннан астам пьесаның авторы және өз кезеңінің ең табысты драматургтерінің бірі болды; олардың көптегені Вест-Энд пен Бродвейде қойылды. Кейн өзінің жеті романын сахнаға бейімдеді. Ол жетекші актерлер мен менеджерлермен, соның ішінде Уилсон Барретт, Виола Аллен, Герберт Бербом Три, Луис Наполеон Паркер, миссис Патрик Кэмпбелл, Джордж Александр және Артур Коллинзбен бірлесіп жұмыс істеді. Кейннің көптеген романдары үнсіз қара-ақ фильмдерге бейімделді. А. Э. Коулбидің 1923 жылғы 18 454 футтық, он тоғыз катушкалық "Самарқын бала" фильмі британдық фильмдердің арасындағы ең ұзыны болды. Альфред Хичкоктың 1929 жылғы "Манксман" фильмі – Хичкоктың соңғы үнсіз туындысы. Ранкорнда Манкс әкесі мен Кумбрия анасынан туған Кейн Ливерпульде өсті. Төрт жыл мектепте оқығаннан кейін, Кейн сәулет суретшісі болып білім алды. Бала кезінде ол Ман аралындағы туыстарымен демалысын өткізді. Он жеті жасында ол Могольдта мектеп мұғалімі болып бір жыл жұмыс істеді. Кейін Ливерпульге оралып, журналистикада мансап бастады, "Ливерпуль Меркурий" газетінің жетекші жазушысы болды. Лекция оқушы және театр сыншысы ретінде ол көрнекті әдеби достар тобын құрды, олар оған үлкен әсер етті. Данте Габриэль Россеттидің ұсынысымен Кейн Лондонға көшіп, ақынмен бірге тұрып, Россеттидің өмірінің соңғы жылдарында хатшысы және серігі болды. 1882 жылы Россеттидің естеліктері жарияланғаннан кейін, Кейн төрт онжылдыққа созылған жазушылық мансабын бастады. Кейн 1895 жылы Ман аралында тұрақты тұруға көшті, ол 1901 жылдан 1908 жылға дейін Манс Кейс палатасында, оның заң шығару органының төменгі палатасында отырды. Кейн 1903 жылы Манс Ұлттық реформа лигасының президенті болып сайланды және 1907 жылы конституциялық реформа туралы петицияны дайындаған Кіс комитетінің төрағасы болды. 1929 жылы Кейнге Ман аралындағы Дуглас қаласының құрметті азаматы атағы берілді. 1892 жылы Кейн қуғынға ұшыраған еврейлердің мәселесі бойынша Ресейге барды. 1895 жылы Кейн АҚШ пен Канадаға саяхаттап, онда Авторлар қоғамын өкілдік етіп, табысты келіссөздер жүргізіп, Доминион Парламентінен маңызды халықаралық авторлық құқықтарды алды. Ұлы соғыс кезінде (1914–1918 жж.) Кейн көптеген патриоттық мақалалар жазды және "Король Альберт кітабын" редакциялады, оның түсімдері бельгиялық босқындарға көмектесуге жұмсалды. 1917 жылы Кейн Бельгия королі Альберт I-нің Леопольд орденінің офицері болды. Кейн Америкадағы көптеген әдеби келісімшарттарды тоқтатып, барлық уақытын және күшін британдық соғыс күш-жігеріне арнады. Премьер-министр Ллойд Джорджтың ұсынысы бойынша АҚШ-тағы одақтас пропагандисі ретіндегі қызметі үшін король Джордж V оны 1918 жылы Британ империясының рыцарь-командоры және 1922 жылы Ұлық серіктестер орденінің мүшесі етті. 78 жасында Кейн Ман аралындағы Гриба сарайындағы үйінде қайтыс болды.

Алғашқы жылдары

Томас Генри Холл Кейн 1853 жылғы 14 мамырда Англияның Чешир графтығы, Ранкорн қаласындағы Бриджвотер көшесінің 29 нөмірінде дүниеге келді. Холл отбасы көп жылдар бойы Камберлендте тұрғаннан кейін Ливерпульге көшіп келді, онда Сара, тігінші, Джонмен танысып, үйленді. Оның күйеуі квакер емес, Англикан шіркеуінің мүшесі болғандықтан, ол Достар қоғамымен байланысын үзіп қалды. Өмірі бойы ол квакерлік қарапайымдық пен киім-кешек салтын сақтап өтті. Джон Кейн, темір ұстасы, Мэн аралынан шыққан. Жұмыс таппағандықтан, ол Ливерпульге көшіп, кеме жасаушы болып білім алды. Кейн туған кезде ол Ранкорн портында уақытша жұмыс істеді. Бірнеше айдан кейін отбасы Ливерпульге оралды, онда Кейн балалық және жас шағын өткізді. Олар Ливерпуль портына және Манкс эмигранттарының шағын қауымына жақын орналасқан Токстеттегі Рил-стриттегі 14 нөмірлі үйді жалға алды. 1858 жылы олар 21 нөмірге көшіп келді. 1862 жылдың басында олар 5 Брогам көшесіне көшіп, онда Кейн Виндзор көшесіндегі Веслиан мектебінде оқыды. 1865 жылдың қаңтарында отбасы бұрыштағы 2 Кобург көшесіне көшіп барды. Әжесі оны "Хомми Бег" деп лақап берді, бұл манкс тілінде "кішкентай Томми" деген мағынаны білдіреді. Аралдың ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келе жатқан байырғы халықтың әңгімелері мен наным-сенімдері мол. Осы дәстүрді жалғастыра отырып, әже Кейн жергілікті мифтер мен аңыздарды немересіне үйретті, оттың жанында отырып, оған перилер, колдовствошылар, сиқыршылар және зұлым көз туралы көптеген әңгімелер айтты. Кейн тоғыз жасқа келгенде бір жылдың ішінде екі кіші қарындасын жоғалтты. Бес жасар Сара қызбадан кейін гидроцефалияға шалдықты. Он төрт айлық Эмма оның және інісі Джонның жұқтырған жөтелден туған құрылыстардан қайтыс болды. Кейн ауруынан және қайғысынан айығу үшін Мэн аралына жіберілді. Әкесі оны Рамзиге баратын кемеге отырғызды, оның пальтосына белгілі бір таңба тігіліп, туысы оны күтіп алатынына сендірді. Қатты дауыл кемеге құрлыққа жетуге мүмкіндік бермеді. Кейн үлкен қайықпен құтқарылды. Кейін ол осы оқиғаны "Бондмен" романындағы Стивен Орри жағаға шағылысқан көрінесін жазу кезінде пайдаланды. Лили Холл Кейн есімді тағы бір әпкесі есейіп, танымал сахна актрисасы болды. Лили 1914 жылдың 1 маусымында қайтыс болды. Кейн отбасы Ливерпульдегі Мертл-стриттегі Баптист шіркеуінің мүшесі болды, оған харизматикалық Хью Стоуэлл Браун басшылық етті, ол манкс және ақын Томас Эдвард Браунның інісі болды. Браунның халық алдындағы лекциялары мен кедейлер арасындағы жұмысы оны Ливерпульде танымал есімге айналдырды. Кейн Браун құрған әдеби және пікірсайыс қоғамына қатысты. Кейн өте жас кезінде Ливерпульдің оңтүстігіндегі адамдар арасында танымал болды және жоғары бағаланды. Ол онда сұранысқа ие болды, өйткені ол өзінің алғашқы сөзінен бастап аудиторияны қызықтыра алатын қабілетіне ие болды. Көлдік ақындар мектебінің және XVIII ғасырдың ең көрнекті жазушыларының еңбектерін зерттеу арқылы Кейн осы білімді өзінің кемелділік туралы түсініктерімен біріктірді және сөздік шеберлігін ораторлық деңгейге жеткізді. Он жасынан бастап Кейн Ливерпульдегі Каледония көшесіндегі Хоуп-стрит унитариан жоғары сынып мектебінде білім алды, соңғы курста бас оқушы болды. Осыған дейін ол Сент-Джеймс мектебінде оқыды және кейін бірнеше жыл бойы Ливерпуль институтының Куинс колледжінде кешкі сабақтарға қатысты. Ол көп уақытын Ливерпульдің тегін кітапханасында кітап оқып өткізді. Кейн өзінің жазуға деген құштарлығын да сезінді. Ол очерктер, өлеңдер, романдар және тарихи шолулар жазды, оларды жариялау туралы ойланбады. 19 ғасырдың барлық қалалары сияқты Ливерпуль де санитарлық жағдайға сай емес еді. 1832 жылы холера эпидемиясы болды. Бұл жаңа және түсініксіз аурудан туған үрей мен қорқыныш кеңінен тарағандықтан, көшелерде сегіз ірі көтеріліс және бірнеше ұсақ көтерілістер болды. 1849 жылы екінші эпидемия орын алды. Кейн он үш жасқа келгенде, 1866 жылдың шілдесінде холераның үшінші ошағы пайда болды. Сол кездегі өлім-жітім, көптеген жерлеу рәсімдері және ашық кеңістікте өткен дұға жиналыстары оның естелігінде қалды.

Үйреншік және мектеп мұғалімі

Он бес жасында, мектепті бітіргеннен кейін, ол Ливерпульдің Лорд-стрит көшесінде архитектор және геодезист Джон Мюррейдің шәкірті болды. Мюррей Уильям Эварт Гладстонның алыс туысы еді. Кейн Гладстонмен тағы бір рет кездесті, ол Гладстонның Сифорт Хаусындағы меншігінде болғанда. Бір күні бас геодезист таңертең келмеді, ал оның орнына он бес жасар Кейн жұмыс істеді. Кейн Гладстонға жақсы әсер қалдырды, себебі екі жылдан кейін Гладстонның інісінен Ланкаширдегі Гладстонның иеліктерінің басқарушысы болып тағайындалғысы келетіні туралы хат келді. Кейн бұл ұсыныстан бас тартты. Кейннің анасының әжесі мен атасы Ливерпульде өскен кезде оның отбасымен бірге тұрды. Оның әкесі Ральф Холл 1870 жылдың қаңтарында қайтыс болды, сол кезде Кейн он жеті жаста болған. Осы жылы Кейн мектептегі досы Уильям Тиребакпен қайта табысты, олардың ұстаздарының ісі оларды жақын қылды. Әдебиетке деген ортақ қызығушылықтарынан туындаған, олар ай сайынғы қолжазба журналды шығаруға тырысты, мұнда Тиребактың қарындасы көмектесті. Тиребак редактор, баспагер, жариялаушы және пошташы болды, ал Кейн – басты автор. Журналдың бір авторы кішкентай қалта қаражатын мұраға алды және оны инвестициялады. Шамамен он мың дана басылды, содан кейін біраз уақыттан соң №2 шықты. Осы оқиғадан кейін Тиребак саудагердің кеңсесінде кіші клерк ретінде жұмысын жалғастырды. Өзінің "маған бұрыннан бері мазалап жүрген нервтік шабуылдардың алғашқы белгісі" деп сипаттаған және кейін "өмірім бойы мені қуалайтын нервтік шабуылдардың алғашқы айқын көрінісі" деп атаған Кейн Мюрреймен жұмысын тастап, ешкімге хабарсыз, ағасы мен әпкесі Джеймс пен Кэтрин Тирмен бірге Мэн аралындағы Маголдқа кетті. Тир жергілікті мектеп мұғалімі болды, Кейннің айтуынша, ол туберкулезбен ауырады. Кейн мектепте оның көмекшісі болды. Мектеп ғимаратының бір бөлігінде жатақхана тауып, Кейн жақын маңдағы тольтанға, жартылай қираған шатырға қоныстанды. Әкесі Холлдан алған тас қалау дағдыларын пайдаланып, ол шатырды қалпына келтіріп, онда тұрды. Есіктің үстіндегі тасқа ол "Феникс коттеджі" деген атауды және 1871 жылдың 8 қаңтарын жазды. Тирдің ынталандыруымен, ол Кейннің ата-анасына оның болашақта жазушы болып өмір сүре алатынына сендіретін хат жазды. Кейн жергілікті газетке діни және экономикалық мәселелер бойынша анонимді мақалалар жазды. Кейн Раскиннің "ынталы шәкірті мен жанкүйеріне" айналды. 1872 жылдың наурыз айында оған архитектор Мюррейден хат келді, онда: "Неге сен өміріңді сол жерде бекерге ысыраптап жатырсың? Тезірек өз жұмысыңа орал!" делінген. Кейн бір апта ішінде Ливерпульге қайтып бара жатты.

Журналист және театр сыншысы

1872 жылдың сәуір айында он сегіз жасқа толған Кейн Ливерпульдегі үйіне оралды. Ол өзінің білімін, сурет кеңсесінде жұмыс істеу кезінде алған тәжірибесін, сәулет тақырыптарына арналған мақалаларға пайдаланды, олар кейіннен «Құрылысшы» және «Құрылыс жаңалықтары» басылымдарында жарияланды. Бұл Кейннің ұлттық аудиторияға арналған алғашқы жұмыстары болды. Осы мақалалар Раскиннің назарын аударды және ол Кейнге жігерлендіретін хат жазды. Басылымға түсуді көздеген Кейн өзінің қызметтерін бірнеше Ливерпуль газеттеріне театр сыншысы ретінде ақысыз ұсынды, олар оны қабылдады. Ол «Жулиан» деген псевдонимді қолданды. Генри Ирвинг Гамлетті ойнар алдында, оның бұл рөлді басқа актерлерден өзгеше ойнау ниеті Кейнге белгілі болды және ол бұл тақырыпта түрлі газеттерге көптеген мақалалар жазды. Шекспир мен Киелі кітапты оқығаннан бастап, олар оның «ақыл-ойының негізгі тағамы» болды. Әдебиеттануға көбірек бейімделгендіктен, ол Шекспирдің пьесаларын оқумен қанағаттанбай, Елизавета дәуірінің ең белгілі драматургтарын оқыды және «драматургиямен таныса бастады». «Суретші ретінде өзіме сенімсіздіктен және алға жылжуға деген құштарлықтан» Кейн Мюрреймен жұмысын тоқтатып, Ричард Оуэннің, кейіннен Уэйнрайт пен Ұлының кеңсесіне қосылды. Бірнеше жыл бойы ол құрылысшы Джеймс Бромлидің бас көмекшісі болды, ол оның досы болды. Мекептегі достары Уильям Тайрбак пен Джордж Роузбен бірге Кейн Шекспир қоғамының Ливерпуль бөлімшесін және Ежелгі ғимараттарды қорғау қоғамын құруға тырысты. Олар өз ұйымдарын «Ноталар және сұрақтар қоғамы» деп атады және кездесулерін атақты Корольдік институтта, Колкитт көшесінде өткізді. Кейн қоғамның президенті болды және олардың кездесулері Ливерпуль газеттерінде жарияланды. «Ноталарды» көбінесе Джон Раскин, Уильям Моррис және Данте Габриэль Россетти ұсынды. 1874 жылдың 16 қазанында Генри Ирвинг Кейнге өзінің портретін «Stray Leaves» жаңа айлық журналында пайдалануға рұқсат беру туралы өтінішіне келісімін берді. Ливерпуль қаласындағы сыншы ретінде Кейн 1874 жылдың 31 қазанында Лондонның Лицей театрында Ирвингтің бас рөлде ойнаған «Гамлеттің» алғашқы көрсетілімін тамашалады. Кейн Ирвингтің өнерін қатты ұнатып, газетте жарияланған оның құлшынысты шолуынан кейін, оны кең парақты памфлет ретінде қайта басып шығаруды сұрады, себебі ол өте жоғары сапалы болды. Кейннің ұзын поэмасы «Жерладин» 1876 жылдың наурыз айында жарық көрді. Ол Колеридждің аяқталмаған «Христабель» поэмасын аяқтау болды. Кейндер отбасы 1873 жылы Токстеттегі Оңтүстік Честер көшесінің 59-үйіне көшкен, онда Кейн кіші інісі Джонмен бір бөлмеде тұрды, ол кеме жөнелткіші болды. Джон туберкулезбен ауырып, оны ағасына жұқтырды. 1875 жылы Кейн Нью-Брайтон қаласында тұрақты тұрып, демалыс күндерін «денсаулығы үшін» сонда өткізді. Кейннің денсаулығы 1877 жылдың қаңтар айының басынан бастап нашарлай бастады. Сол жылдың сәуір айында 21 жасында Джон туберкулезден қайтыс болды. Ауыр науқас болған Кейн де осындай тағдырға ұшырамасқа қорқып жүрді. Ол аурудан айықты, бірақ бұл ауру оның өкпесіне зақым келтірді және өмір бойы бронхиттен жиі зардап шекті. 1913 жылы жазған «Сен маған берген әйел» романында ол Мэри О’Нилдің туберкулезден қайтыс болғанын суреттейді. Манчестер қалалық әкімдігі қалаға су жеткізуге арналған Тирлмир акведугін салу үшін жерді жасырын түрде сатып алып отырды. Бұл мәселе анықталғанда жергілікті тұрғындар наразылық білдірді. Тирлмир, көл ауданының орталығына жақын, бұл аймақ ертедегі табиғатты қорғаушы Уильям Вордсворт пен басқа да көл ақындары поэзиясында аталып өткені ғана емес, сонымен қатар басқалар арасында жазушылар жазғы резиденция ретінде пайдаланған. Тирлмир көліне бөгет салуға қарсы тұрып, 1877 жылы алғашқы экологиялық топ, Тирлмир қорғаныс қауымдастығы құрылды. Оны ұлттық баспасөз, Вордсворттың ұлы және Джон Раскин қолдады. Сүйікті Камбриясына қауіп төндіргеніне ашуланған Кейн бұл қозғалысқа қосылып, Парламентке өтінішхат жолдады. Тирлмирде оның «Қылмыстың көлеңкесі» романының түсірілуі болды. 1878 жылдың шілдесінде профессор Эдвард Дауден басқарған кездесуде Мэтью Арнольд оған мақтау хат жазды. Ол Китстің өмірбаянын жазған лорд Хоутонның мақтауына да ие болды. Лекция 1879 жылдың тамызында Колберннің «Жаңа айлық журналында» жарық көрді. Ирвингтің шақыруымен ол Лондонға барып, Ирвингтің өзінің басқаруымен Лицей театрындағы алғашқы көрсетілімін тамашалады. Ол 30 желтоқсанда Офелия ролінде Элен Терридің қатысуымен «Гамлет» атты жаңа қойылымын ұсынды. Осы кезде Кейн Ирвингтің бизнес-менеджерімен, Брэм Стокермен танысты, ол оның ең жақын достарының біріне айналды. Стокер кейіннен өзінің танымал «Дракула» романын «Хомми Бег» деген лақап атымен Кейнге арнады. 1879 жылы Кейн Уильям Моррис, Сэмюэл Хаггинс және Джон Дж. Стивенсонның Ежелгі ғимараттарды күту туралы ой-пікірлерін жинақтаған буклеттің редакторы болды, ол «оқуға лайық» деп сипатталды. 1879 жылы Манчестер қалалық әкімдігінде өткен Әлеуметтік ғылымдар конгресінде Кейн «Сәулеттік қалпына келтіру мәселесінің жаңа фазасы» атты баяндамасын оқыды. Ол Ежелгі ғимараттарды қорғау қоғамының мақсаты, іс-қимылдары және жетістіктері туралы айтты. Кейн бұл қоғамға өткен жылы қосылған және өмірінің соңына дейін мүше болып қалды. Бұл қоғамның негіз қалаушыларының бірі Уильям Моррис болды.

Франсис Тумблетимен достық

21 жастағы Кейн, өзін "Ұлы американдық дәрігер" деп жариялаған 43 жастағы Фрэнсис Тэмблетимен Ливерпульдегі 177 Дюк-стритте кездесті, ол халыққа емдік шөптерден жасалған эликсирлер мен патенттелген дәрі-дәрмектерді сатты, олардың американдық үндістердің құпиялары екенін айтты. Тэмблети өмірінің әртүрлі кезеңдерінде хирург, федералды әскердегі офицер және джентльмен болып танысты. Ол әрқашан атынан кейін "М. Д." деп қосып, "Дәрігер" аталымын қолданды, бірақ 1860 жылы Нью-Брансуик штатының Сент-Джон қаласында осыған байланысты айыппұл төледі. 1874 жылдың қыркүйегінен бастап Тэмблети Ливерпульге келгенін жергілікті газеттерде жарнамалап, кейіннен мақтау қағаздарын да қоса бастады. 1875 жылдың қаңтарында Эдвард Ханраттидің қайтысынан кейін, сол күні ол Тэмблети берген бір қасық дәрі ішіп, Уильям Кэрроллдың Тэмблетиді жалған мақтау қағазын жариялағаны үшін 200 фунт стерлингке сотқа бергенінен кейін Тэмблети Лондонға қашып кетті. Көптеген газеттер бұл оқиғалар туралы жазды және осы жағымсыз жариялымнан кейін Тэмблети Кейнді өзінің өмірбаянын редакциялауға шақырды. Қаңтардың соңында Тэмблети Кейін Ливерпульде он мың дана басып шығаруға баға сұрап хат жазды, сондай-ақ өзін досы сатып кеткенін айтып, Кейннің шынайы достығына риза екенін білдірді. Кейн хаттарын жібергеннен кейін, 1 ақпанда алдағы өмірбаянды талқылап, Наполеон III-тен деген хатты, ол Уайт аралынан келгендей есептелді, қоса берді. Келесі күні Ливерпульдің "Меркурий" газетінде жаңаша буклетке алғашқы жарнама шықты. Ол достарына Тэмблетиге сапарының "қиын" болғанын айтты. Кейн Лондонға шақырудан бас тартты, бірақ Тэмблети Лондонға келуге шақыруын жалғастырды, кейін телеграмма арқылы, сондай-ақ оны Америкаға жоспарланған саяхатқа шақырды. Альфред Томас Хип аборттан туған өлім үшін Ливерпульдегі Киркдейл түрмесінде дарға асылған кезде, 1857 жылы аборттық дәрі-дәрмек сатқаны үшін тұтқындалған Тэмблети жоғалып кетті. Кейн оның қайда екенін білуге тырысты. Біраз уақыттан соң Тэмблети Бирмингемдегі Юнион Пассажда кеңсе ашты. Оның хаттары қауіпті болып, Кейннен ақша талап ете бастады. 1876 жылдың тамызында Тэмблети Лондоннан Нью-Йоркке кетті. Кейнді өзімен бірге келуге көндіре алмағаннан кейін, ол бірнеше айдан соң Сан-Францискодан жалбау хат жіберді, содан кейін одан ешқандай хабар болмады.

Россетти жылдары

Кейн 1878 жылдың қарашасы мен 1879 жылдың наурызы аралығында Ливерпуль кітапханасында Данте Габриэль Россеттидің шығармалары және Рафаэльге дейінгі бауырластық қозғалысы туралы үш лекция оқыды. 1879 жылдың шілдесінде Колберннің «Жаңа айлық журналында» «Данте Россеттидің поэзиясы» атты қаңтардағы лекциясы жарияланды. Кейн журналдың бір данасын сол кезде хлорал мен вискиге тәуелділіктен зардап шегіп, дерлік уақытынан тыс қалған ақын Россеттиге жіберді. Россетти өзінің алғашқы хатын Кейнге 1879 жылдың 29 шілдесінде жазды. Бұл хат, шамамен екі жүзге жуық хаттың біріншісі болды, олар бірден келе бастады. Осы кезде Кейннің әкесі жұмыстағы апаттан қатты жарақат алды және Кейн ата-анасы мен бауырларын асырау жауапкершілігін өз мойнына алды. 1880 жылдың басында ол «Тастар зарлап тұр» атты ескі ғимараттарды қалпына келтіру туралы қысқа кітап жазды. Кітаптың екі тарауы ол Әлеуметтік ғылымдар конгресі мен Ливерпуль кітапханасында оқыған баяндамалары болды. Россетти Кейнді сол кезде «Манчестер қабырғалық суреттері» жобасымен айналысып жүрген Форд Мадокс Браунмен таныстырды. 1880 жылдың шілдесінде Браунның фрескалары туралы мақала жазу үшін келгеннен кейін олар дос болды. Кейінірек, Кейн Браунның шақыруын қабылдап, үшінші фреска – «Манчестерден даниялықтарды қуу» картинасында жұмыс істегенде, кейіпкерлердің біріне поза берді. Тағы бір сапарда ол Венераның 1639 жылғы транзитін көру үшін Крэбтриге үлгі болды, бұл бесінші фреска болды. Кейн мен Россетти 1880 жылдың қыркүйегінде кездесті, Кейн Россеттиге Лондондағы Челсидегі 16 Cheyne Walk мекенжайындағы үйіне барды, онда ол «жаман сән-салтанатта» өмір сүрді. Шамадан тыс жұмыс істеу Кейннің денсаулығына кері әсер етті және 1881 жылы, әдеби мансабына назар аударуға шешім қабылдап, ол Бромли мен Ұлы компаниясындағы жұмысын тастап, Камбриядағы Вейлдегі Сент-Джонға көшті. Көп ұзамай Россетти өзі де ауырып қалғанын жазып, Кейнге Лондонға келуін сұрады, содан кейін олар бірге Камбрияға қайтуды жоспарлады. Кейн Лондонға келген кезде Россетти пікірін өзгертті, ал Кейн Россеттидің үйлесіп тұратын адамы болды. Сентябрь айының басында, достары мен отбасының ықпалымен Россетти Фанни Корнфортпен бірге Кейнмен бірге Вейлдегі Сент-Джонс қаласында бір ай өткізді. Сол жерде Кейн Россеттиге жергілікті мифті айтып берді. Бұл миф оның алғашқы романы «Қылмыстың көлеңкесіне» шабыт берді. Ол сондай-ақ Ливерпульде апта сайын лекциялар оқыды. Кейн Россеттидің ең ірі картинасы «Беатристің өлімі туралы Дантенің арманы» картинасын Ливерпульдің Уокер өнер галереясы сатып алуы туралы келіссөздер жүргізді және 1881 жылдың қараша айында суреттің орнатылуына қатысты. 1882 жылдың қаңтарында Кейннің «Үш ғасырдың сонеттері» антологиясы жарық көрді. Россетти «кейіптегі паралич шабуылына» ұшырағаннан кейін, оның медициналық кеңесшісі Джон Маршалл мырза ауа алмастыруды ұсынды. Архитектор Джон Седдон Россеттиге Бёрчингтондағы Вестклифф бунгалосын пайдалануға ұсынды. Кейн Россеттиді Бёрчингтонға саяхатқа көндірді, және олар 1882 жылдың 4 ақпанында Кейннің әпкесі мен Россеттидің медбикесімен бірге келді. Кейн Россеттимен 1882 жылғы Пасха жексенбісінде қайтыс болғанға дейін бірге болды.

Әдеби мансабының басталуы

1882 жылдан бастап Кейн Ливерпульдегі «Меркурий» газетінде жетекші жазушы болып жұмыс істеді және жазған мақалаларының тақырыбы мен саны бойынша толық еркіндік алды. Бұл оған Лондон театрларындағы көптеген премьераларға қатысып, оларды рецензиялауға мүмкіндік берді. Барретт шағымын аяқтағанда: «Менің ойымша, сіз пьеса жаза аласыз, егер бір күні маған қолайлы тақырып тапсаңыз, оны естігеніңізге қуаныштан өлемін» деді. Кейннің «Сынның торы: Көл, Шайтандық және Кокни мектептерінің алғашқы сыншыларына шолу» атты еңбегі 1883 жылы жарық көрді. Ол Ливерпульдегі лекциялар сериясымен басталды, онда Байрон, Кольридж, Хант, Китс, Шелли, Саути және Вордсворт ақындарының өмірлерінде жазылған негізсіз сын-пікірлері жарияланды. Россеттидің қайтысынан кейін Лондонға оралған Кейн 1882 жылдың шілдесінде 18 Clement's Inn-ге көшіп, академиялық досы Эрик Робертсонмен бірге тұрды, олар жиі зияткерлік жиналыстар өткізді. Кешкі астарын Клэр-маркеттегі жақын маңдағы кофеханадан әкелтіріп жейтін, оны екі жас әйел жеткізетін; олардың бірі 19 жасар Мэри Чандлер еді, ол кейін Кейнге үйленбек. Мэри Кейнмен алғаш танысқаннан кейін бірнеше ай өткен соң Джон Уорд пен екінші қыздың әкесі Кейн мен Робертсонға үлкен талап қойып, жас әйелдер «құрдымға кеткенін» айтып, некеге тұруды талап етті. Кейннің өмірбаяуын жазған автордың айтуынша, бұл «әдеттегі флирт» болған. Кейн қайтып келген соң Мэридің әкесі оны Клемент қонақүйінде тастап кетті. Мэри алты ай бойы Севеноаксқа білім алуға барды, оның қаржысын Кейн төледі; ол бала кезінде аз білім алған. 1883 жылдың қазан айының соңында төрт айға жететін қаржысы бар Кейн Мэримен бірге Уайт аралына барып, Сандаунға жақын, жартастар мен теңіз жағасындағы Вектис коттеджін жалға алды. Сол жерде ол өзінің алғашқы романы «Қылмыстың көлеңкесін» жазуға кірісті. Оның Кумбриялық тамырынан шабыттанған сюжеті, атасы Ральф Холл айтқан Көлдер аймағының ең көне аңыздарының біріне негізделген. Онда ол бала кезінде естіген және сөйлеген камбрия диалектін қолданды. «Ливерпуль Weekly Mercury» журналында серия ретінде жарық көргеннен кейін Кейннің романы 1885 жылдың ақпанында Chatto & Windus баспасында жарық көрді және бірнеше газетте серияланды. Оның беделі бірден орнады, сол кездегі романда жазушылардың ішінде алдыңғы қатарлы орын алды. Кейіннен оған «Қылмыстың көлеңкесін» жазу туралы әңгімесін жазуға шақырылды, ол «Жұмыссыз» журналында жарияланғаннан кейін 1894 жылы «Менің алғашқы кітабым» деген атпен басылды. Кейннің алғашқы романы жарық көргеннен кейін Мэри оның қоғамдық өміріне қатысты заттарды қамтитын кескін кітаптар жасады. Мэри мен Кейннің ұлы Ральф Холл 1884 жылдың 15 тамызында олардың жалға алған үйінде, Яра, Ворсли Роуд, Хэмпстедте дүниеге келді. Кейннің Лондонның көркемөнер және зиялы қауымдастықтарында көптеген достары болды. Стокер мен Ирвингтің көп жылдық досы ретінде ол Лицейдегі Ирвингтің Бифштейк бөлмесіндегі жиналыстарға тұрақты қатысып, Элен Терридің төрағалығымен Уэльс принцімен (кейінірек Эдуард VII) танысты. Бір кешкі асқа тек композитор Александр Маккензи шақырылған кезде, Кейн ережелерді бұзып, ұлы Ральфты өзімен бірге алып келді. Америкада танымал болу үшін, достарының кеңесін елемей, Кейннің «Ол – менің бүкіл әлемім» атты қысқа романы 1885 жылы Нью-Йоркте Harper & Brothers баспасында жарық көрді. «Ол – менің бүкіл әлемім» романы Мэн аралында жазылған оның алғашқы романы болды. Америка авторлық құқығына сәйкес кітаптың авторлық құқығы Харпер және Бразерске берілді, бұл жағдайды Кейн күтпеген, ол ашуланды. Кейіннен ол кітаптан көптеген материалдарды өзінің келесі еңбектерінде, әсіресе «Димстерде» қайта қолданды. «Ол – менің бүкіл әлемім» романы 1885 жылдың 21 наурызы мен 4 сәуірі аралығында «The Shadow of a Crime» журналында жарияланды. Көлдер аймағындағы Ньюлендс аңғарындағы және Викториялық Лондонның контрастты жерлерінде өтетін «Агардың ұлы» Кейннің үшінші романы 1885-86 жылдары жазылып, 1886 жылы Chatto and Windus баспасында жарық көрді. Роберт Бьюкененмен бірлесіп басталған олардың серіктестігі бірге жұмыс істемейтінін білгеннен кейін тоқтатылды. Алғашқы оқиға Виктория дәуіріндегі Лондон полиция сотында өтеді, онда қыз өзін-өзі өлтіруге тырысқан деп айыпталады, өйткені ол және заңды емес баласы Темізден суға тартылып шығарылған. Бұл оқиғаны ол тілші болып жұмыс істеген кезде көрген болуы мүмкін. Кейіннен Кейн «Агардың ұлы» романын өзінің романдарының жинақталған басылымдарынан басып тастауға тырысты. 1907 жылы Томас Нельсонға лицензия берген Чатто романды Нельсон кітапханасында басып шығарды. 1886 жылы Мэри мен Кейн Ирвингтің Эдинбургте гастрольде болған кезде оны көру үшін Шотландияға сапар шекті, олар 3 қыркүйекте шотландтық заң бойынша куәгерлердің алдында жариялап, құпия түрде үйленді. Кейннің екі сонеті «Жер қайда?» және «Күн батқаннан кейін» Уильям Шарптың 1886 жылғы «Осы ғасырдың сонеттері» антологиясына енді. Баспагер Уолтер Скотт Кейннің бұрынғы бөлмедесі Эрик Робертсонды «Ұлы жазушылар» атты серияны редакциялауға шақырды. Кейннің Кольриджді зерттегенін білген Робертсон одан ақын туралы қысқаша биография жазуын сұрады. Үш апта ішінде Кейн «Кольридждің өмірі» атты еңбегін жазып, 1887 жылы жариялады. Сол жылдың қараша айында «Димстер» Chatto & Windus баспасында үш томдық түрде жарық көрді. Ол 18 ғасырдағы Мэн аралында өтеді, онда «Димстер» атағы аралдың судьяларына беріледі. Сюжетіне қатысты күйікті ұрыс туралы әңгіме бар, денесі теңізге шығарылып, ертесіне жағаға қайта оралады. Ол бес жүзден астам ағылшын тіліндегі басылымдарда жарық көрді және барлық негізгі еуропалық тілдерге аударылды. Пьеса 1888 жылдың 17 мамырында Принцесса театрында ашылып, тоғыз апта бойы табысты өтті. Ол кейіннен Барретттің провинциялық және халықаралық гастрольдерінде көп жылдар бойы танымал болды және ол құқықтарды лицензиялаған басқалармен де сәтті өндірілді. Кейн Барретттің үлкен үлесіне ризашылық білдіріп, оны бірлескен автор деп атады.

Исландияға алғашқы сапары

Хайнеманның алғашқы жарияланымы – 1890 жылғы Кейннің үш томдық романы «Бондман», ол 18 ғасырдың соңында Мэн аралы мен Исландияда өрбіген кек алу және махаббат сюжеті. Роман Исландияның генерал-губернаторының қызына үйленген, бірақ бала туғанға дейін оны тастап кеткен теңізшінің оқиғасымен басталады. 1889 жылдың маусымы мен қарашасы аралығында ол «Мэн аралы» Times, General Advertiser және бірнеше аймақтық газеттерде бөлім-бөліммен жарияланды. Мэримен бірге Кейн 1889 жылдың тамызында Исландияға зерттеу сапары жасады, оның аясында Рейкьявиктен Крысувикке 112 шақырымдық (70 миль) бір күндік саяхат жасады. Уильям Хайнеман бастапқы сатудан қатты ләззаттанды, соңында шамамен жарты миллион дана сатылды, ол компаниясының телеграфтық адресін романның басты кейіпкерінің атымен – «Санлокс» деп атады.

Камбрия

Кейн 1888 жылы Кесвиктегі Кастлерригг коттеджін жалға алды. Келесі жылы Кейн Бен-май-Криден тапқан табысының бір бөлігімен Хоторнс үйін сатып алды. Хоторнс – Кесвиктің сыртындағы Пенирит жолында орналасқан кішкентай, төртбұрышты тас үй, ол Басентвейт көлі мен Дервентуотерге қарап тұрды. Кейн сонымен қатар Лондон қаласы, Виктория көшесіндегі Альберт Мансионда да баспана жалға алды. Хоторнс, 1811 жылы Шелли жалға алған Чеснат Коттеджі мен ақын Колридж мен Саутидің Грета Холл үйіне жақын орналасқан. Үйдің он акр жері болды, онда Кейн Исландиядан әкелген екі пони ұстады. Мэри май және ірімшік жасауды үйренді. Кейндер Хоторнста төрт жыл тұрды. 1890 жылы Брэм Стокер өзінің «Дракула» романы үшін жазбаларын бастады. Кейн 1895 жылы «Үшінші және төртінші ұрпаққа» атты журналдық сериясын жариялады. Стокер мен Кейн өмір бойы әдеби дос болды. Олардың екеуі де мезмеризмге қызығушылық танытты. Кітап түрінде жарыққа шығар алдында, әңгіме «Ішімдік: Ұлы мәселе бойынша махаббат оқиғасы» деп қайта аталды. «Ішімдік» романы Стокердің романымен бірнеше ұқсастықтарды қамтиды. 1906 жылы «Ішімдік» Джордж Ньюнес баспасынан шықты және көркем суреттерін эмигрант итальяндық-американдық суретші және рәссам Сайрус Кунео жасады. «Манчестер Гардиан» газетінде бұл оқиға «қорқынышты махаббат оқиғасы» деп сипатталды. Оқиға әкесінен алкогольге құмарлықты мұра еткен қыз туралы, ал оны гипноз арқылы жазылуға бағыттайды. 1907 жылы американдық баспа «Апплтон» бұл кітаптың екі жүз мың данасын Англияда сатқаннан кейін жариялады.

Мұхаммедті тыйым салу

"Кейннің Мұхаммеді" – 1890 жылы актер-менеджер Генри Ирвинг үшін жазылған, ислам пайғамбары Мұхаммедтің өміріне негізделген төрт актілі тарихи драма. 1889 жылдың күзінде Ирвинг, Генри де Борньенің "Магомет" атты жаңа пьесасының көшірмесін Кейнге ұсынды, оны Брам Стокердің әйелі Флоренс ағылшын тіліне аударған. Ирвингке ағылшын тіліндегі құқықтарды Франциядағы Théâtre Français директоры Жюль Кларти берген еді, және ол Кейннің пьесаны Лицейде қою үшін қайта қарауын сұрады. Француз үкіметі Борньенің пьесасын 1890 жылдың 22 наурызында тоқтатты, бұл Осман сұлтаны Абдул Хамид II-нің араласуына байланысты болды. Кейн пьесаның сюжетін "тарихи деректерге сәйкес келмейтін, кейіпкерлерді дұрыс бейнелемейтін, ойлау жолынан батыстық, сезімдерінен париждік" деп сипаттады. Ол өзінің нұсқасын жазуды жалғастырды, ол Мұхаммедтің Меккеден қашуына және жылдар өткен соң Мединадан жеңіспен оралуына баса назар аударды. Сценарийлерді Кейн қолмен жазып, содан кейін Ирвинг Стокерге теріп беруді тапсырды. Тексерілген беттер Ирвингтің түзетулерімен және көбінесе Стокердің ұсыныстарымен қайтарылды. 20 маусымда француздың "Journal des débats" газетінде мақала жарық көрді, одан кейін "The Pall Mall Gazette" газетінде Борньенің "Магомет" пьесасын Ирвингтің ағылшын қойылымымен байланыстыратын толырақ мақала жарияланды. Уильям Генри (Абдулла) Куиллиам наразылық акцияларын ұйымдастырды. Кейн сияқты ол да Мэн аралынан шыққан, Ливерпульде өскен және Мароккоға сапар шеккен. Ислам дінін қабылдаған Куиллиам Ұлыбританиядағы алғашқы мешітті құрды және Абдул Хамид II оны Британ аралдарының шейх әл-Исламы етіп тағайындады. Пьеса Лондонда қойылатын болады деген қауесет Ұлыбританиядағы мұсылман қауымдастықтарында алабалық тудырды, Үндістанның кейбір аймақтарындағы британдық билікке қауіп төндірді және елдің Осман империясымен қарым-қатынасын шиеленістірді. Пьесаны сахналық қойылымдарға лицензия беретін Лорд Чемберлен, Эдвард Бутл Вильбрахам, 1-ші граф Латтом тыйым салды. Латтомның араласуы ерекше жағдай болды, бұл британ үкіметінің жоғары деңгейдегі алаңдаушылығын көрсетті. Кейннің аяқталған пьесасын Эдвард Смит Уиллард Америкада қою үшін қабылдады. 1890 жылы Ренанның "Христос өмірі" атты еңбегінен әсер алып, ол өзінің нұсқасын асығыс жазуға кірісті. Нәтижеге көңілі толмаған ол кітапты жариялаудан бас тартты, тіпті 1894 жылы оған үш мың фунт стерлинг ұсынғанына қарамастан.

Марокко

1890 жылы наурыз айында Кайн үш апта бойы Марокконың Танжер қаласына сапар шегіп, мұсылман және еврей халқының өмірін зерттеді. Британ консулдығының қызметкерлерінің кеңесін ескермей, Кайн күндіз де, түнде де Қасбаны жалғыз аяқпен аралап шықты. 1891 жылы көктемде келесі романы – «Құрбандық қой» үшін жергілікті бояуды жинау үшін Танжерге оралғанда, ол малярия қызуынан зардап шекті. Кайн Иоан Пердикаристің үйіне қонаққа барып, Англияға қайтқанға дейін оның күтіміне ие болды. Сол жылдың шілде айында «Кішкентай Мэнкс ұлты» жарық көрді. Алғашқыда бұл кітап 1891 жылдың 22 және 29 қаңтарында, сондай-ақ 4 ақпанында Лондон Корольдік институтында Мэн аралының тарихы бойынша үш лекция ретінде оқылған. Кітап Мэн ақыны Томас Эдвард Браунға арналған, ол Кайнге Мэн аңыздары мен балладалары туралы мәліметтер берген. «Құрбандық қой» романы Кайн Мароккодан оралғаннан кейін, әлі де малярияның әсерінен құтылмағанда, Хоторнсте жазылды. Алғаш рет 1891 жылдың шілдесінен қазанына дейін «The Illustrated London News» журналында, ал кейін 1891 жылдың қазанынан 1892 жылдың қаңтарына дейін «The Penny Illustrated Paper» журналында бөлім-бөліммен жарияланды. Оқиғада кішкентай Наоми есітпейді, сөйлей алмайды және көзі көрмейді. Оның анасы қайтыс болған. Ол әкесінің үйінде тұрады. Израиль жақсы адам болу үшін өзгергенде, Наоми жоғалтқан сезімдерін қайта табуға бастайды. Роман 1891 жылдың қыркүйегінде Уильям Хайнеманн баспасынан екі томдық болып шықты және бірден Еуропа, Америка және Канадада жарияланды. Мароккода солтан Абд әр-Рахманның өмірінің соңғы жылдарында өтетін оқиға антисемиттік қуғын-сүргінді әшкерелейді және «марокколық тирандықтың қатаң айыптамасы» деп сипатталды. Кайннің британдық еврей қауымымен байланысы оның жастық шағына дейін жетеді. Романшы Израиль Зангвилл Кайнды сионистік қозғалысқа қатысуға шақырды. «Құрбандық қой» романы еврейлерге деген жағымды көзқарасының арқасында Кайнге көптеген хат әкелді. Осы уақытта Кайн мен Мэридің екінші ұлы Дервент 1891 жылдың 12 қыркүйегінде дүниеге келді.

Ресейге жіберілген

"Кедей" кітабы жарық көргеннен кейін, Кайнға бас раввин және Ресейлік еврей комитетінің төрағасы Герман Адлер жүгінді. Ресейдегі қырғындар мен одан туындаған зұлматтар салдарынан еврейлер Ресейден қашып жатты. Ешбір еврейге кіруге рұқсат етілмейтініне көз жеткізген Адлер, Кайннан комитет атынан Ресей мен Польшаға баруын сұрады. Кайнның 1891 жылғы Рождестводан кейін Ресейге аттану жоспарлары, ондағы ашаршылық пен көтерілістерге байланысты 1892 жылдың 15 маусымына дейін кешіктірілді. Кайн сапарды өз қаражатымен қаржыландырып, комитет ұсынған жәрдемақыдан бас тартты. Ол Адлердің иврит тіліндегі хатын, сапары барысында әр түрлі қалалардағы раввиндерге көрсету үшін алып жүрді, бұл оған "қайда барса да жомарт күтімді қамтамасыз етті" және орыс билігінен қорғау үшін Кайн сол кездегі премьер-министр лорд Солсбериден хат алды. Кайн Елді мекендер аймағындағы бірнеше еврей қауымдастықтарын аралады, бірақ холера індетінен көптеген адамдар қаза болғандықтан, шекаралық қалалардан әрі ілгерілемеді. Өзі де сол тағдырға ұшырармын деп қорқып, 1892 жылғы қазанда лорд Альфред Теннисонның қосылу рәсіміне қатысу үшін Лондонға оралды. Кайн қосылу рәсімінен кейін Лондонда қалды және "Капитан Дейвидің бал айлары", "Соңғы мойындау" және "Соқыр ана" атты үш повесть үстінде жұмыс істеді, олар 1893 жылы "Капитан Дейвидің бал айлары" деген бір томдық жинақ ретінде жарық көрді. Кітапты Стоккер өңдеді және оған арнады. Оның ұсынысымен тақырыптық повестің соңғы бөлігі қайта жазылды және "Соңғы мойындау" қосылды.

Мэн аралы

"Манксман" романын жазу мақсатымен Кейн Гриба сарайын алты айға жалға алды. Бұл сарай Мэн аралындағы Дуглас-Пил жолына қарап тұрған, мұнаралы үй болды. 1894 жылдың тамыз айында Хайнеман баспасынан бір томдық түрінде жарық көрген бұл кітап үш томдық романдар жүйесін аяқтады. Оқиға балықшы Питтің шаңырағынан басталады, оны Кейттің әкесі оған үйленуге тым кедей деп есептейді. Пит байлық табу үшін кетеді, ал кейін қайтыс болған деп хабарлайды. Кейт Питтің туысы және досы Филипке ғашық болады. Пит қайтып оралып, қиын жағдай тудырады. Питтің кейіпі Пилдегі балықшылардан және Оңтүстік Африкада алмаз өндіру арқылы байлыққа ие болған манкстың өкілі Джозеф Мильхресттен жасалған. "Манксман" романы Ұлыбританияда шамамен 400 000 дана сатылды. Ол он екі тілге аударылып, 1913 жылға дейін жарты миллионнан астам данасы таралды. 1984 жылдың маусым және шілде айларында Лондонда болған кезде Кейн Филипті басты рөлде ойнатып, "Манксман" романының сахналық нұсқасын жазды. Кейн оны Герберт Бербом Триге ұсынды, бірақ ол Хеймаркет театрының көрермендеріне ұнамайды деп қабылдамады. 1894 жылдың 22 тамызында, кітап жарық көргеннен кейін үш апта өткен соң, Уилсон Барретттің қойған нұсқасы Лидстегі Гранд театрында ашылды. Сұраныстың артуына байланысты Мэн аралы Паром компаниясы Ливерпульден Дугласқа мыңдаған туристерді тасымалдау үшін жаңа кемелер сатып алды. 1894 жылы жарнамалық тариф заңына сәйкес Мэн аралы Жарнама комитеті құрылды. Банкирлер, жергілікті кәсіпкерлер және құрылысшылар жаңа қонақүйлер, пансионаттар мен ойын-сауық орындарын салды. Олар Мэн аралын демалыс орны ретінде жарнамалау үшін комитет құрып, Лондон қаласында кеңсе ашты, оны Кейннің інісі басқарды. Кейн "Димстер" романын Дуглас эспланадасындағы пансионатта алты аптада жазғанда, осы өзгерістерді байқады. Ол аралдың экономикалық өркендеуі осы сауданы дамытуға байланысты деп сенді. Кейннің Мэн аралындағы оқиғаларды баяндайтын романдарының табысы туризмді дамытуға септігін тигізді. Аралдың ұлттық күні – Тинвальд күні, оның романдарының арқасында Англияда да, Америкада да кеңінен танылды. Кейн мен Гриба сарайы келушілер үшін қызығушылық тудырды. 1902 жылдың тамыз айында Ұлыбританияны патшалық яхтамен аралап жүрген король Эдуард VII және королева Александра Мэн аралына келді. Олар Мэн топырағына аяқ басқан алғашқы британ монархтары болды. Король Кейннің көптеген еңбектерін оқыған және оларды оқығаннан кейін аралды көруге ниеттенді. Королева Кейннің манкс романдарынан ләззат алып, оның кейіпкерлері қай жерде өмір сүргенін білуге қызығушылық танытты. Корольдік сапар келушілерге Кейннің қонақжайлылығы ұнады. Ол корольдік жұпқа олардың яхтасына қосылып, келесі күні аралды аралап шығуға шақырылды.

Канада авторлық құқығы

Канадада авторлық құқықтар британдық заңдар мен құқықтық негіздермен реттелген кезде, Канада үкіметі 1889 жылғы Авторлық құқық туралы заң жобасын қабылдауға тырысты. Канадалық баспагерлер АҚШ-тан келген бәсекелестікті шектеуге ұмтылды. 1895 жылдың 27 наурызынан кейін британдық авторлық құқықты кітаптардың шетелдік қайта басылымдарынан алынатын баж салығы тоқтатылатын болды. Бұл жағдай, «Канада авторлық құқығы мәселесі» деп аталды, британ үкіметін алаңдатты, олар Авторлық құқық қауымдастығы мен Авторлар қоғамын да тартып, олардан пікір сұрады. Кейн аталған талқылаулар барысында белсенділік танытты, оның араласулары пікірталас бағытын өзгертті. Американдық баспагерлер өз нарықтарына авторлық құқық төлемдері жасалмаған арзан канадалық қайта басылымдардың көптеп құйылу қаупін сезді. Кейннің ұсынысымен Авторлар қоғамы 1895 жылдың 25 ақпанында Канада авторлық құқығы туралы заңға қарсы бірауыздан дауыс берді. Кейн «Барлық авторлар осы заңның қабылдануына қарсы бірігіп күш салуы керек» деп мәлімдеді. Қоғам 1500-нен астам авторлар мен баспагерлердің қол қойған петициясын Риппон маркизіне жіберіп, Виктория патшайымынан Канада авторлық құқығы туралы заңға келісім бермеуін сұрады. Егер заң қабылданса, басқа колониялар да осындай талаптармен шығуы мүмкін, бұл авторларды бүкіл колониялық нарықтан айырылу қаупіне ұшыратады. Авторлар қоғамы Кейннің Канададағы өкілі ретінде әрекет етуі және 1889 жылғы Канада заңы бойынша Канада үкіметімен келіссөздер жүргізуі үшін шақырды. Сол сияқты Фредерик Ричард Далди Авторлық құқық қауымдастығын өкілдік етті. Эдмунд Ньюком, Канада Әділет министрінің орынбасары, 1895 жылдың тамызында Канада авторлық құқығы мәселесін шешу үшін Англияға сапар шекті, бұл сапар бірнеше рет кейінге қалдырылған еді.

АҚШ пен Канадаға алғашқы сапары

Кейн 1895 жылдың 25 қыркүйегінде әйелі Мэри және үлкен ұлы Ральфпен бірге Нью-Йоркке келді. Онда оны Нью-Йорктегі баспагері Уильям Эпплтон күтіп алды, ол халықаралық авторлық құқық үшін күресте белсенді қатысушы болған. Ол өзімен бірге Чемберленнен Канада үкіметіне жолдау хатын алып келді. Келесі айда Кейн Канадаға жетіп, баспа ісінің жетекші өкілдерімен кездесті. Ол Оттавада Канаданың премьер-министрі Маккензи Боуэллмен және Канаданың әділет министрі Чарльз Тэппермен ұзақ әңгімелесті. Канада авторлық құқық қауымдастығының өтінішімен Кейн Торонтоға барып, Торонто баспагерлерімен келіссөздер жүргізді. Кейн канадалық баспагерлер, Канада авторлық құқық қауымдастығы және ағылшын авторлары арасындағы дауды шешті. Баспагерлерге басқа елдерде жарияланғаннан кейін алпыс күн ішінде Канадада жарияланбаған авторлық құқықпен қорғалған туындыларды қайта басып шығару құқығы берілген ұсынылған шешім авторлық құқық туралы заң жобасына енгізілді. 1895 жылдың 25 қарашасында Кейн заң жобасын Оттавадағы авторлық құқық конференциясында ұсынды, онда барлық тараптар келісім білдірді. Канада билігі мен баспагерлер Англиядан ұсынылған ұсынысқа қанағаттанды, сондай-ақ американдық авторлар мен баспагерлер де оған разы болды. Алайда, бұл заң жобасы заңға айналмады, 1889 жылғы заңнан бас тартылып, 1900 жылға қарай икемдірек шешім табылды.

АҚШ-қа екінші сапары

Екі жыл бойы жазылған Кейннің "Христиан" романы 1897 жылы Хайнеманн баспасында жарық көрді. Бұл роман Ұлыбританияда миллионнан астам дана сатылған алғашқы туынды. Кітап Россеттидің "Мария Магдалина Шимон парызшылдың есігінде" атты өлеңінен шабыттанды, ол суреті үшін жазылған және көктегі қақпаларға кіре жатқан әйелді тоқтатуға тырысатын адамды бейнелейді. Кейін Кейн Шотландияда лекциялық тур жасап, "Үй, сүйкімді үй" повесін жеке актерлік қойылым түрінде көрсетті. "Христиан" романы Ұлыбританияда 1896 жылдың желтоқсанынан 1897 жылдың қарашасына дейін "Виндзор" журналында, ал АҚШ-та 1896 жылдың қарашасынан 1898 жылдың қаңтарына дейін "Мунси" журналында бөлім-бөлім жарияланды. Көбінесе Викториялық Лондон қаласында өтетін бұл роман Глори Квейл – тәуелсіз өмір сүретін, актриса болған жас әйел және дінге келуші Джон Стормның тарихын баяндайды. Бұл Кейннің әйелдер мәселесін алғаш рет көтерген туындысы еді. Джон Сторм кейіпкерінің прототипі – Беркли Чапелінің (Мейфэр, Лондон) англикандық дін қызметкері, құрметті және пастор Джеймс Аддерли, сондай-ақ англикандық епископ болған отец Стэнтон. Кейн 1896 жылы кітапты драмалық шығармаға айналдырды. Оның пьесасы халық арасында осыншалықты танымал болды, тіпті "Daily Mail" газеті оны суреттерімен бірге қалың қағазда жариялады. Кейін Нью-Йоркке сапар шегіп, онда бірқатар лекциялар мен оқулар өткізді. Виола Аллен пьесаны алғаш рет 1898 жылдың 25 қыркүйегінде Нью-Йорктің Олбани қаласында сахнаға қойды. 1898 жылдың 10 қазанында Нью-Йорктегі "Knickerbocker" театрында ашылған бұл қойылым жиырма бір апта бойы көрсетілді. 1898 жылдың 15 қарашасындағы кешкі қойылымға мыңға жуық дін қызметкері қатысты. Джордж С. Тайлер "Христиан" романының Бродвейдегі қойылымынан бір миллион доллар табыс тапты деген хабар бар. Лондонға оралғаннан кейін Уилсон Баррат Кейнге Австралиялық менеджерден алған аванс төлемінің жартысын сыйлады. Кейн ақшаны да, пьесаны да қабылдамады. Баррат драматургиялық шығармаға бірлесіп жұмыс істеу туралы келісімге қол жеткізгендіктен Кейнді сотқа берді. "Христиан" романы алғаш рет 1899 жылдың қазан айында Англияда Йорк герцогының театрында қойылды. Бірақ екі айдан кейін сәтсіз аяқталды. Кейн әпкесі Лилидің Глори Квейл рөлін ойнауына және күйеуі Джордж Дейдің басқаруымен гастрольдік қойылымға рұқсат берді, ол 1907 жылға дейін үш труппамен үздіксіз көрсетілді. Фин саясаткері және жазушысы Айно Малмберг өзінің елінің атынан Кейннен көмек сұрағаннан кейін, ол Фин Ұлттық театрына фин тіліндегі құқықтарды ұсынды. Финляндия сол кезде Ресей империясының құрамында болды және тәуелсіздікке ұмтылып жатқан еді. Малмберг Кейннің шығармаларын фин тіліне аударды. 1901 жылдың қаңтар және сәуір айлары аралығындағы сапарында Кейн өзінің ең үлкен коммерциялық табысы – "Мәңгілік қала" романын аяқтады. Бұл Кейннің алғаш рет пьеса ретінде жоспарланған жалғыз романы. Оқиға 1900 жылы Римде Папа Пий X-тің юбилейлік тойында, Ватикан мен Италия мемлекетінің шіркеудің уақытша билігі туралы дау-дамайдың қызу шағында басталады. Социалист және республикашыл Дэвид Росси Италия королін өлтіруге қатысқан деген айып тағылады. Ол жемқор премьер-министр Барон Бонеллиге қарсы тұрады. Бонелли өзінің сүйіктісі Донна Рома Волонна мен Росси арасындағы махаббат оқиғасының аяқталуына жол бермеуге тырысады. "Мәңгілік қала" романы 1901 жылы Ұлыбританияда "The Lady's Magazine" журналында, ал АҚШ-та 1901 жылдың ақпан және тамыз айлары аралығында "Collier's Weekly" журналында бөлім-бөлім жарияланды. Содан кейін ол бірден Хайнеманн баспасында кітап түрінде жарық көрді, бастапқы тиражы 100 000 дананы құрады, жиырма алты рет қайта басылды, тек ағылшын тілінде ғана миллионнан астам дана сатылды және он үш тілге аударылды. Сахналық бейімдеу 1902 жылдың 2 қазанында Лондонның Корольдік театрында ашылды, продюсері актер және менеджер Герберт Бербом Три, ал қосымша музыкасын итальян композиторы Пьетро Масканьи жазды. Пьеса Лондонда ашылғаннан кейін бір апта өткен соң Кейн романды қайта басып шығарды, барлық саяси бөлімдерін алып тастап, пьесаның сюжетіне сәйкес оны "театрлық басылым" етіп шығарды. Америкалық "Мәңгілік қала" қойылымы 17 қарашада Нью-Йорк қаласындағы Виктория театрында премьераланды, Рома рөлінде Виола Аллен, Бонелли рөлінде Фредерик Де Белльвиль, Росси рөлінде Эдвард Дж. Морган ойнады. Кейн репетицияларды бақылады. 1903 жылдың соңына қарай "Мәңгілік қала" қойылымы Англияда, АҚШ-та, Австралияда және Оңтүстік Африкада алты труппамен көрсетілді.

Үй ішіндегі сөздер

1901 жылы Кейн Чарльз Диккенс 1850 жылы негізін салған әдеби журнал "Household Words" журналын сатып алды. Ол ұлы Ральфті бас редактор етіп тағайындады, және ол 1904 жылы сатылды. "Мәңгілік қала" 1901 жылғы Рождестволық және 1902 жылғы қаңтар нөмірлерінде екі бөлімге бөлініп жарияланды. Ол көптеген мақалалар мен шығармалар жазды, соның ішінде Папа Лео XIII туралы, онымен жеке кездесу өткізген, "Монаның қызы" әңгімесі және "Манксман" романының бөлімдері. Оның Рим католицизмі туралы жазғандары, протестанттық клуб ретінде құрылған Лондонның Ұлттық клубының мүшелеріне зор наразылық тудырды. 1902 мен 1904 жылдар аралығында Кейндер Уимблдон орталығындағы Лондондағы үлкен ерте викториандық үйді, "Эрмитаж" үйін жалға алды. Бұл үй шотланд жазушысы Маргарет Олифанттың соңғы тұрағы болған.

Исландияға екінші сапары

"Жұмсақ бала" романы үшін жергілікті колорит алу мақсатымен Кейн 1903 жылы Исландияға сапар шекті. Рейкьявиктен басталган екі саяхатының бірінде ол Тингвеллир аңғарында шамамен 200 футтық үңгірді тапты, кейіннен ол "Халлдың Хелин" (Халл үңгірі) деп аталды. 26 тамызда Кейн Исландия Альтингинің жабылу салтанатына қатысты, онда ол аралдың губернаторы Магнус Стивенсеннің қонағы болды. Соңғы парламенттік кешкі ас кезінде Кейн "жазулары кеңінен танымал және Исландияда жоғары бағаланған көрнекті "скальд" (бард) ретінде таныстырылды". "Жұмсақ бала" романы 1904 жылдың қараша айында Хайнеман баспасында жарық көрді және он үш тілге аударылды. Роман ауылдық Исландиядағы қой шаруашылығымен айналысатын қауымда өтеді, сонымен қатар Лондонда және Францияның Лазурь жағажайында да оқиғалар орын алады. "Жұмсақ бала" романында Магнус үйлену күнінде оның болашақ әйелі Тораның композитор ағасы Оскарға ғашық екенін біледі. Магнус оны келісімнен босатып, Тора Оскарға үйленеді. Тора қайтыс болғаннан кейін, қайғыға батқан Оскар өзінің барлық шығармаларының жалғыз даналарын оның қабіріне қояды. Кейін ол қабірін ашып, музыкасын қайтарып алады. Кейннің Россеттидің Элизабет Сиддалдың қабірін ашуына ұқсас оқиғаны пайдалануы, Россетти оның қабірімен бірге жерленген өлеңдерін қайта тапқан болатын, Кейн мен Россетти отбасы арасындағы қарым-қатынастың уақытша тоқтауына себеп болды. "Жұмсақ бала" бірден сахналық қойылымға көшірілді, ал авторлық құқықпен қорғалған алғашқы қойылым Дугластың Ұлы театрында өтті. Америкалық және британдық қойылымдар 1905 жылы бірнеше күн аралығында ашылды: 28 тамызда Вашингтондағы Ұлттық театрда, 4 қыркүйекте Нью-Йорктегі Нью-Амстердам театрында және 7 қыркүйекте Лондонның Дрюри-Лейндегі Корольдік театрында. Джордж Александр Оскар рөлін орындады, ал Кейннің әпкесі Лилиан Тора рөлінде ойнады. Дрюри-Лейнде ұзақ уақыт қойылғаннан кейін, 1907 жылы қайта қойылды. 1906 жылдың қыркүйегінде Кейннің "Бондмен" драмалық нұсқасы Лондонның Корольдік театрында, Дрюри Лейнде қойылды, онда бас рөлді Патрик Кэмпбелл ойнады, ал Кейннің ұлы Дервент (он алты жаста) сахнада алғаш рет өнер көрсетті. 1982 жылдың қараша айында Болтондағы Корольдік театрда авторлық құқықпен қорғалған қойылым өтті. Кейн пьесаны Артур Коллинс үшін қайта жазды, оқиғаның бір бөлігін Сицилияға көшіріп, аяқталған соңы жасады. Қойылымның ең қызықты бөлігі күкірт шахтасының жарылуы мен жанартаудың атқылауы болды. 1906 жылдың сәуір айында Коллинс пен Кейн зерттеу сапарына шықты, онда олар Сицилияның күкірт кендерінің бас инспекторы Леоне Тестамен бір күн өткізді, ал Неапольге барғанда Везувий тауының атқылауын көрді. Қойылым он бір апта бойы, содан кейін Адельфи театрында сегіз аптаға созылды және "Жұмсақ бала" қайта қойылды. Бұл қойылым Ұлыбритания мен Америкада гастрольдік сапармен жүрді. Жапон актері және жапондық заманауи театрдың негізін қалаушы Отодзиро Каваками 1909 жылы Жапонияда пьесаны сахналады, оқиға орынын Жапония мен Филиппинге ауыстырып, жанартаудың атқылауын қосты. 1910 жылдың наурыз айында Осакада Кавакамидің жаңа батыс үлгісіндегі Теикоку за театры ашылғанда, алғашқы қойылым "Бондмен" болды. 1908 жылы "Менің өмірбаяным" жарық көрді, оны Брам Стокер "автобиография емес, автобиографиялық сипаттағы еңбек және оның көптеген достарының өмірі мен мінез-құлқына, олардың өмірі мен жұмысына тигізген әсеріне, оның ақыл-ойының біртіндеп жетілуіне және әрбір кітабының табысы оған одан әрі мүмкіндіктер бергеніне түсінік береді" деп сипаттады.

Мысырлық ұлтшылдық

1906 жылғы 13 маусымда британдық офицерлер Египеттің Деншавай ауылында көгершіндерді ойын үшін атып өлтірді. Бұл ауылдың тұрғындары көгершін шаруашылығымен айналысқан еді, нәтижесінде офицерлер мен бірнеше ауыл тұрғыны арасында қақтығыс болды. Бір ауыл тұрғыны, әділетсіз түрде кісі өлтіруде айыпталып, сол жерде қаза болды. Төрт ауыл тұрғыны дарға асылды, ал қалғандары түрмеге жабылып, қатаң еңбекке және қамшымен ұруға үкім етілді. Деншавай оқиғасы Мысырдың британдық оккупациясы тарихында шешуші кезең болды. Бұл оқиға Мысыр мен Ұлыбританияда зиялылар мен әдебиетшілердің қатысуымен қызу саяси пікірталас тудырды, соңынан 1882 жылдан бері Мысырдың де-факто үкімшісі және британдық бас консулы Лорд Кромердің отставкаға кетуіне әкелді. Ақын Уилфред Скавен Блант өзінің «Адлеттің зұлматы» атты памфлетінде бұл оқиғаны жариялады. Джордж Бернард Шоу египеттік тұтқындардың босатылуын мақсат ете отырып, «Жаңа дәуір» журналында жарияланған петицияның жобасын жасады. Шоу «Деншавай қорқынышын» Джон Буллдың «Басқа арал» кітабына жазған алғы сөзінде айыптады. Кейннің бұл пікірталасқа жауабы – оның «Ақ Пайғамбар» атты даулы романы болды. Шоу «Ақ Пайғамбарды» қарап, «Патшалық пен діннің масқаралары» еңбегінде әдеби цензураға қарсылық білдірді. Роман ХХ ғасырдың басында, британдық оккупацияға жиырма жыл толған Мысырда өтеді және Омдурман шайқасының салтанатты қайта жандандырылысымен басталады. «Ақ Пайғамбар» – британдық офицер полковник Чарльз Джордж Лордтың өзімшілдік пен бүлікшілдікке қарсы күрескен мұсылман пайғамбары Исмаил Амирге қосылу туралы әңгіме. Лорд оны Христиан және Жақиямен салыстырады. Амир Суданда британдықтарға қарсы төңкеріс жасауды жоспарлайды, саяси амбициялары артып келеді. «Ақ Пайғамбар» – Кейннің қайта басылмаған жалғыз кітабы, оның египеттік ұлтшылдыққа деген ықыласы коммерциялық сәтсіздікке алып келді. Кейн романға Мұхаммед пен Махди туралы материалдарды пайдаланды. Әйелімен бірге ол Мысырға үш зерттеу сапары жасады: 1907 жылдың наурыз-мамыр айларында, содан кейін 1908 жылдың қаңтар-мамыр айларында және 1909 жылы да осындай сапар жасады, оған актер және режиссер Герберт Бербом Три қосылды. Кромер 1907 жылы Мысырға келген кезде Кейнмен кездеспеді, керісінше, Кейн оған мысырлықтардың «Англияның Мысырдан қауіпсіз болған кезде кету уәдесін орындауын» және «ұлттық тәуелсіздікке заңды талаптарға мойын бұруын» сұрап хат жазды. Алғаш «Ақ Христиан» деп аталған роман 1908 жылдың желтоқсаны мен 1909 жылдың қарашасы аралығында «The Strand Magazine» журналының британдық және американдық басылымдарында бөлім-бөлім жарияланды, содан кейін жеті тілге аударылды. Араб тіліндегі аударма Каирде шығатын «Әл-Минбар» газетінде жарияланды. Дуглас Слэйден «Ақ Пайғамбардың» алғашқы екі бөлімін оқып, «Пирамидалар трагедиясы: Мысырдағы әскер өміріне қатысты роман» романын жазу идеясы туды. Алғы сөзін аяқтап, ол «Мен оның Египеттегі британдық әскерді халыққа ұсынған жалған жарыққа қарсы шығуға міндеттімін деп ойладым» деп жазды. Авторлық құқықпен қорғалған қойылым 1908 жылғы 27 қарашада Лондонның Гаррик театрында қойылды. Beerbohm Tree-нің Лондондағы Ұлы патша театрында романның драмалық нұсқасын қою жоспарлары, оны режиссерлік етіп, басты рөлде ойнауға ниеттенгені, Лорд Чемберленге ойынға лицензия беруден бас тартуға лобби жасау қаупінен кейін тоқтатылды. Кромер Лорд Чемберленнің департаментіне «Египеттегі ұлтшыл агитацияның жағдайы оның кейбір ерекшеліктерін драмалық түрде көрсетуді ақылға сыймайтын қылып жасады» деп наразылық білдіргені хабарланды. Джон Лордтың кейіпкері Кромер деп кеңінен есептеледі. Хайнеманның 1909 жылғы 12 тамызда жариялаған «Ақ Пайғамбар» романына байланысты Кейн «The Daily Telegraph» газетінде «Шығыстың қырлары» атты сегіз мақалалық серия жариялады. Хайнеман Шоудың «Ақ Пайғамбардың сыншылары» кітабын кітапша ретінде жариялап, романның саяси көзқарасын қолдады. Бұл кітап екінші басылымның алғы сөзі ретінде жарық көруге тиіс болған. 1910 жылғы 15 тамызда Кейннің «Димстердің» жаңа сахналық бейімделуі «Епископтың ұлы» деп аталды. Ол Даглас, Мэн аралындағы Гранд Театрында ашылды, Кейннің ұлы Дервент Дэн рөлін сомдады. Ол 1910 жылғы 28 қыркүйекте Лондонның Гаррик театрында Брансби Уильямспен Дан рөлінде ашылды, ол жеті қойылымға созылды.

" Сен маған берген әйел " деген тақырыпта айтылған дау

Кейннің 1913 жылы Хайнеман баспасында жарық көрген «The Woman Thou Gavest Me: Being the Story of Mary O’Neill» романы «оның барлық романдарының арасында ең үлкен резонанс тудырды». Тоғыз тілге аударылған кітапқа әлем бойынша 200 000-нан астам алдын ала тапсырыс түсті. «Сен маған берген әйел» романымен қатар Комптон Маккензидің «Зұлым көше» және В. Б. Максвеллдің «Жұрттың бақшасы» романдарына да олардың талаптарына сай келмегендігі үшін бойкот жасамақ болды. Авторлар бойкотқа қарсы жарнамалық науқан жүргізді. «Сен маған берген әйел» – Кейннің әйел мәселесін көтеретін екінші романы, ол сол кездегі «ажырасу заңдарын» сынап көрсетті. «Қоғамның күнәлары» туралы уағыздарымен танымал Бернард Воган ата, Кейннің кітабында «рим-католик доктринасы мен тәжірибесі туралы қызықсыздық байқалады» деп айыптады. Роман Жаңа Зеландияның Окленд қаласындағы католик федерациясы сатудан алып тастағысы келген бірнеше кітаптың ішінде болды. Батыс Австралияның Уиндхэм қаласында Литтл Ривер механика институтының ақысыз кітапханасы кітапты тыйым салып, өртеуге бұйрық берді. Америка газеттерінде методист пасторының қызының, белгілі бір отбасының ұлына тұрмысқа шығып, кейін ажырасып, баласынан айырылғаны туралы жаңалықтар тарады. Ол әдепсіздік үшін көшеде тұтқындалды. Үш күн түрмеде отырғаннан кейін, АҚШ президенттігіне бес рет кандидат болған Юджин В. Дебс оны өз үйінде бағып-қағуға алды. Бұл Индиана штатындағы Терре-Хауттегі христиандыққа қарсы Дебстің наразылығы болды. Дебстің нақты өмірде шешкен мәселесі мен Кейннің Мэри О’Нилл туралы құрастырған оқиғасы арасында ұқсастықтар бар: Мэри бақытсыз некеге тұрып, бүкіл әлем оған қарсы болғандықтан, баспанасыз көшеде қалады. «Сен маған берген әйел» 1913 жылдың соңына дейін бес рет қайта басылып, шамамен жарты миллион данасы сатылды. Еуропада ағылшын әдебиетін Холл Кейн, француз әдебиетін Анатоль Франс, итальян әдебиетін Габриэль Д’Аннунцио, ал неміс әдебиетін Германн Судерман ұсынды. «Ұзын романдардағы әрбір сөз үшін елуден алпыс центке дейін табыс тапқан ағылшын романистерінің қатарында Холл Кейн мен Мари Корелли бар. Осындай ақша табушылармен салыстырғанда, Диккенс, Такерей және Джордж Элиот өз еңбегі үшін аз төленген».

Саясат

1901 жылғы 24 қазанда Кейн 267 дауыспен Рамси сайлау округінің либералды бағытталған тәуелсіз кандидат ретінде Кіс палатасының мүшесі болып сайланды. Кейн 1900 жылғы 2 ақпанда Дэмбелл банктік компаниясының құлдырауынан кейін Кіс палатасына сайлауға түсуге тырысты. Құлдырау салдарынан бірнеше адам отставкаға кетіп, зейнетке шықты, нәтижесінде 11 толықтыру сайлауы өтті. Банк аралдың ақшалай депозиттерінің көп бөлігін иеленгендіктен, кәсіпкерлер мен тұрғындар ақшасыз қалды. 1903 жылғы жалпы сайлауда Кейн тағы бес жылға қайта сайланды. Кейннің сайлау кампаниясы барысында ол аралға доминион мәртебесін беруді, мандық азаматты лейтенант-губернатор қызметіне тағайындауды, тікелей сайланатын Заң шығарушы кеңес құруды және Тинвальдқа бағынысты, оған есеп беретін ведомстволық лауазымдарға тағайындауды қолдады. 1903 жылы «Холл Кейннің манс саясаты туралы хаттары мен сөздері» атты кітапша жарық көрді, онда оның сайлаудағы сөйлеген сөзі және Daily Mail мен Black and White басылымдарында жариялаған мақалалары, оның тәжірибесі мен ұмтылыстары сипатталған. Оның бір ғана сайлаудағы сөйлеген сөзін ескере отырып, Кейн Ұлыбританияның Жерді мемлекеттік меншікке алу қоғамының вице-президенті болып тағайындалды. Манс Ұлттық реформа лигасы 1903 жылғы жалпы сайлауда конституциялық және әлеуметтік реформаны басты мәселелер етіп қойды, бұл журналист және баспагер Сэмюэл Норристің парламенттік емес бастамасынан кейін болды. Оған Ұлыбританиядағы саяси өзгерістерді талап ететін либералдық талаптар ықпал етті. 1903 жылы Кейн Манс Ұлттық реформа лигасының алғашқы президенті болып сайланды. 1904 жылы жаңа Кіс палатасы конституциялық реформа жөніндегі комитет құрды, оған Кейн төрағалық етті, ол 1907 жылғы конституциялық реформа туралы петицияны дайындады. Кейн 1908 жылы белсенді саяси өмірден зейнетке шықты. Басқа да жұмыстарының көптігіне байланысты ол Кіс палатасында сирек сөйледі, сондай-ақ саясатқа үлкен көлемде уақыт бөле алмады. Рамсидегі толықтыру сайлауынан бұрын Кейнге Ллойд Джордж британ парламентіне қатысуға шақырды, бірақ ол бас тартты.

Ұлы соғыс

Ұлы соғыс басталған кезде Кейн 61 жаста болды. Британдықтар Чарльз Мастерман басқаратын Соғыс пропагандасы бюросын құпия түрде құрды. Кейн Мастерман шақырған жиырма бес жетекші автордың бірі болды. 1914 жылдың 2 қыркүйегінде бюроның Лондондағы штаб-пәтері – Веллингтон Хаусында соғыс кезінде Ұлыбританияның мүддесін барынша насихаттау мақсатында жиналды. Көп ұзамай Кейн Ұлыбританияның елу үш жетекші жазушысының бірі болды, олар Мастерман дайындаған манифестке қол қойды. 17 қыркүйекте жарық көрген құжат арнайы телеграмма арқылы «Нью-Йорк Таймс» газетіне жіберілді. Кейн барлық күш-жігерін британдық соғыс күш-жігеріне арнау үшін Америкадағы 150 000 долларлық әдеби келісімшарттардан бас тартты. Бельгияны басып алудан кейін Кейн Бельгияның жер аударылған королі Альбертті қолдап, «Король Альберттің кітабын» басқарды. Бұл идея Кейннің болды және 1914 жылғы Рождествода «The Daily Telegraph» басылымында жарияланды. Кітаптан түскен 20 000 фунт стерлинг «Daily Telegraph Belgium Fund» қорға аударылды, ол британдықтардың Бельгиядағы босқындарды қабылдап, оларды күтіп-бағуға жұмсалған күш-жігерін қолдау үшін құрылған еді. Бұрынғы жылдары Кейн осы томдардың бірнешеуін редакциялаған, соңғысы 1905 және 1908 жылдары королева Александраның қайырымдылық қорына арналған. Кейн Бельгиядағы оқиғаларға қатысты өз көзқарастарын білдіру үшін авторларды, суретшілерді, композиторларды, мемлекет қайраткерлерін және көптеген белгілі адамдарды шақырды. «Альберт патша кітабында» сол кездегі ең танымал екі жүз елу адамның еңбектері жазылған. Олардың арасында британ премьер-министрі Асквит, содан кейін Адмиралтейство лорды Уинстон Черчилль, суретшілер Клод Моне мен Джон Коллиер және композитор Клод Дебюсси болды. Бельгия королі Альберт 1918 жылы бельгиялық босқындарға көрсеткен гуманитарлық көмегі үшін Кейнді Бельгия Леопольд орденінің офицері етіп тағайындады. Бельгиялық суретші Альфред Йоннионың Кейн портреті Бельгия үкіметінің Көркемсурет департаментімен сыйға тартылды. Кейн Американы соғысқа қосылуға шақырды, негізінен «The New York Times» газетіне мақалалар жазып, 1915 жылы Америка Құрама Штаттарында бірқатар дәрістер оқыды, бірақ олар жақсы қабылдамады. 1915 жылдың қыркүйегінде соғыстың бірінші жылының соңында Кейннің «The Daily Telegraph» газетіне қосқан үлесімен Фердинанд, Кайзер және «Люзитания» кемесінің суға батуы туралы мақалалар сериясы «The Drama of 365 Days: Scenes in the Great War» деп аталатын кітап болып жарық көрді. Кейн 1915 жылдың 29 қазанында Лондонның Санкт-Пол соборында медбике Эдит Кавеллдің еске алу рәсіміне қатысты; Бірінші дүниежүзілік соғыста Брюссельдегі барлық жақтағы сарбаздардың өмірін құтқарып, ерекшеліксіз аталып өтілген британдық медбике. Оның есебі 30 қазанда «The Daily Telegraph» газетінде және басқа газеттерде кеңінен жарияланды. 1916 жылы ол Лорд Роберт Сесилмен бірге Сыртқы істер министрлігінде соғыстан кейін Ұлттар Лигасын құру жөнінде жұмыс істеуге шақырылды. «Our Girls: Their Work for the War» – 1916 жылдың желтоқсан айының басында Хачинсон мырзалар басып шығарған Кейннің Рождестволық кітабының атауы. Ол Кейннің оқ-дәрі министрлігіне жазған мақалаларынан тұрады, сонымен қатар әйелдердің фабрикаларда және ауруханалардағы жұмыс өмірі туралы қосымша әңгімелерді қамтиды. Ол қару-жарақ жасаушы қыздарға жіберуге арналған сыйлық ретінде жоспарланған. 1917 жылы отандық пропагандаға назар аудару үшін Ұлттық соғыс мақсаттары комитеті құрылды. Премьер-министр Дэвид Ллойд Джордж Кейнді комитетке Германияның басып кіруі кезінде не болатынын көрсету үшін жасалған «Жеңіс пен бейбітшілік» атты үгіт-насихат фильмінің сценарийін жазуға шақырды. Жаңадан аяқталған фильмнің терісінің көп бөлігі 1918 жылдың маусымында Лондон кинокомпаниясы кеңсесінде болған өртте жойылды. Ол соғыс аяқталған кезде төрт ай бойы қайта түсірілді және ешқашан жарық көрген жоқ. 1917 жылдың соңында Кейнге одақтас елдердің пропагандашысы ретінде және алдыңғы қатарлы әдебиет адамы ретінде соғыс күш-жігеріне қосқан үлесі үшін баронеттік мәртебе ұсынылды. Кейн мұрагерлік атақтан бас тартып, оның орнына рыцарлық атақты қабылдады. Ол Британ империясының ең жоғары орденінің қолбасшысы болды, оны «Сэр Томас» емес, «Сэр Холл» деп атауын талап етті.

Соғыстан кейін

1914 жылы басталған Кейннің "Адамның иесі: Күнә туралы әңгімесі" Ұлы соғысқа дейін тоқтатылып, 1918 жылы қару тоқтағаннан кейін қайта жаңғырылды. Бұл Бесси Коллистердің заңды емес бала тууы туралы оқиға. Баланың әкесі, Виктор Стоуэлл судья ретінде Бессиді олардың баласын өлтіргені үшін соттауға тиіс. Хайнман романды 1921 жылдың шілде айында жариялады. Басылған алғашқы жүз мың дананың жетпіс мыңы алдын ала тапсырыс бойынша сатылды. Өзінің жасы мен денсаулығына байланысты Кейн бұл оның соңғы романы болатынын мәлімдеді. "Мәңгілік қала" романы ағылшын тілінде бір миллион дана сатылды, ал "Димстер" романының ағылшын тілінде 52 басылымы жарық көрді. Кейіннен Кейннің романдарының жинағы жарық көрді, оны да Хайнман баспасы шығарды, бірақ бұл басылым жариялану ретімен емес, көпшілік сұранысына қарай реттелді. Келесі жылы Кейн Хорацио Ботмлидің негізін салған "Sunday Illustrated" газетін сатып алды. Кейннің соңғы романы "Кнокалой әйелі" 1923 жылы жарық көрді, бұл жолы Cassell баспасынан шықты. Кейннің Германияға қарсы сезімі татуласу мен бейбітшілікті қолдауға айналды. Редакциялық түсіндірмеде Ньюман Флауэр бұл оқиғаның жариялануға арналмағанын, бірақ Флауэр қолжазбаны көріп, Кейнді оны дереу жариялауға көндіргенін айтады. Кітапта британдық Мона Крейннің неміс тұтқыны Оскар Хайнеге ғашық болуынан кейін нәсілдік жеккөрушіліктің зияны туралы айтылады. Оқиғаның ортасы – Ман аралының батыс жағалауындағы Кнокалой шаруашылығы, ол 1914-1918 жылдары шетелдік азаматтарды ұстау лагеріне айналды. Кейн бұл шаруашылықтың бұрынғы бөлік иесі болды және үкіметке лагерь құруды ұсынды. Бұл лагерь Еуропадағы алғашқы және ең ірі лагерь болды, онда жиырма бес мыңға жуық шетелдік және екі мың британдық күзетші болды. Бұл жерге Гриба қамалынан көрінуге болады, ол Кейннің Манкс үйі, төрт шақырым қашықтықта орналасқан. Сол жылы ол "Sunday Illustrated" газетін сатты. 1923 жылғы Атыс тоқтаған күні Кейннің алғашқы радио хабарламасы, "Бейбітшілік кеңесі" Лондондағы Британдық радио хабар тарату корпорациясынан ұлтқа жолданды. Кейннің өмірінде жарық көрген соңғы еңбегі – 1928 жылы Россеттидің туғанына 100 жыл толуына орай жаңартылған "Россетти естеліктері" кітабы болды, оның атауы қысқартылды. Өмірінің соңғы сегіз жылында Кейн өзінің өмірлік жұмысына, яғни 1893 жылы бастаған "Мәсіх өміріне" арнады. Кейн кем дегенде үш рет Палестина мен Трансиорданияға барды, соңғы сапары 1929 жылы болды; ол сол кездегі ең белгілі теологтармен кеңесіп, тақырып бойынша қол жеткізе алатын барлық кітаптарды оқыды. Денсаулығы нашарлап, кітапты аяқтай алмады. Ол өлім алдында дайындаған мәлімдемесінде "кітаптың бестен бірі жариялауға дайын, ал қалған бөлігі басқа автордың аяқтауына мүмкіндік бермейді" деп жазды. Оның ұлдары бұл мәлімдемені елемеді және кітапты кең ауқымды редакциялаудан кейін 1938 жылы оның ұлдары оны өлгеннен кейін жариялады. Қолжазбадағы мәтін мен сөздер үш миллион сөзден тұрады, олардың көпшілігі түсініксіз болғандықтан, Кейннің бұрынғы хатшылары оны көшіруге шақырылды. Журналист Роберт Лейтон оны жарты миллион сөзден азайту үшін редактор ретінде жұмысқа алынды. "Кітап жақындардан қатты сынға ұшырады және сатылымы жоғары болмады". Уинстон Черчилльмен бірге Кейн 1922 жылдың қазанында әдебиетке қосқан үлесі үшін Ұлыбританияның құрметті серігі орденімен марапатталды және 1929 жылы жазулары арқылы Ман аралын насихаттағаны үшін Дуглас қаласының құрметті азаматы атанды.

1910-шы жылдар

Кейннің көптеген романдары қара-ақ үнсіз фильмдерге бейімделді. Алғашқы фильм адаптациясы – Австралиядағы West's Pictures компаниясы түсірген «Христиан» (1911). 28 минуттық рұқсатсыз фильм Франклин Барреттің режиссерлік дебюті. «Христиан» Уильям Андерсон компаниясының сахналық қойылымының актерлік құрамын пайдаланды. Fox Film Corporation 1916 жылы «The Bondman» фильмінің рұқсатсыз нұсқасын АҚШ-та түсірді, бұл олардың De Luxe брендімен шыққан алғашқы фильмі болды. Fox компаниясының 110 музыканты «The Bondman» көрсетілімдеріне сүйемелдеді. Музыка авторы – Fox компаниясының музыкалық директоры Макс Штайнер. Фильм қаржылық және сындық сәттілікке ие болды және 1918 жылы Fox компаниясының «Үлкен алтылығының» бірі ретінде қайта шығарылды. «The Bondman» фильмінің тағы бір нұсқасы «Қызыл Самсон» (1917) деген атпен Аустро-Венгрия империясында шықты. Режиссері – Майкл Куртис, ол 1916 жылға қарай Венгрияның ең маңызды режиссерлерінің біріне айналды. Кейннің романының алғашқы ресми фильм адаптациясы – Vitagraph Liebler компаниясы АҚШ-та шығарған «Христиан» (1914). Бұл олар түсірген алғашқы сегіз катушкалы фильм. Vitagraph өзінің фильмдерін эксклюзивті көрсету үшін Батыс 42-ші көшедегі Харрис театрын жалға алды, алғашқы көрсетім «Христиан» фильмі болды, онда Эрл Уильямс және Эдит Стори ойнады. Кейн фильмнің сценарийін жазды, бұл танымал автордың өзінің туындысының сценарийін жасаған алғашқы тәжірибесі болды. Vitagraph штатындағы Юджин Муллинс Кейннің сценарийін негізге алды. Джордж Лоан Таккердің бейімдеуі мен режиссерлігімен түсірілген «Христиан» (1915) Лондон фильм компаниясының туындысы. 9 000 футтық фильмде Джон Сторм рөлін Кейннің ұлы Дервент Холл Кейн ойнайды. The Manxman (1916) фильмін де Лондон фильм компаниясы түсірді, режиссері – Таккер. Ол Мэн аралында түсірілді және шыққанда Ұлыбритания мен Америкада үлкен қызығушылық тудырды. Бұл АҚШ-та таратылған, қаржылық және сындық сәттілікке жеткен сирек британдық фильмдердің бірі болды. Дервент Холл Кейн мен Мариан Суэйннің қатысуымен түсірілген The Deemster (1917) – Arrow Film Corporation компаниясының алғашқы көркем фильмі. Род-Айленд штатының Блок-Айленд аймағында түсірілген фильм бастапқыда Кейннің 1910 жылғы «The Deemster» драмасының сахналық бейімделуі бойынша «Бишоптың ұлы» деп аталды, онда Дервент Холл Кейн де Дэн Милрея рөлін ойнаған және фильм осы туындыға негізделген. Кейн өндіріс процесіне тығыз қатысты; Англияда тұрып, ол сценарийді қарап шықты және пайдаланылатын ғимараттардың эскиздерін жасады. Адольф Цукордың Famous Players Film Company компаниясы «Мәңгілік қала» (1915) фильмінің алғашқы нұсқасын жасады. 100 000 долларлық эпикалық фильмде сахна жұлдызы Паулин Фредерик ойнайды. 1914 жылы Лондон мен Италияда түсірілген фильм Ұлы соғыстың басталуына байланысты тоқтап, Нью-Йоркте аяқталды. Famous Players компаниясы бастапқыда «Мәңгілік қала» және басқа да маңызды фильмдерді тарату үшін Select Booking Agency агенттігін құрды. Кейн Лондондағы Marble Arch Pavilion-да өткен британдық премьераға қатысқаннан кейін продюсерлерге құттықтау телеграммасын жіберді. Фильм 1918 жылы Paramount компаниясының «Success Series» сериясының бір бөлігі ретінде қайта шығарылды. Премьер-министр Дэвид Ллойд Джордж 1917 жылы Кейнді Ұлыбританияда түсірілген және Герберт Бренон режиссерлік еткен «Жеңіс және бейбітшілік» (1918) үгіт-насихат фильміне сценарий жазуға шақырды. Кейн Ұлттық соғыс мақсаттары комитетінің кино кампаниясы бөлімінің бас кеңесшісі болып тағайындалды. Ллойд Джордж Кейнді кино саласындағы тәжірибесі мен «әдебиетке бейімділігімен» таңдады. 1917 жылдың 20 қыркүйегінде Нью-Йорктің Итака қаласында Бренонның өкілі Кейннің американдық агенті Дервент Холл Кейннен «Сен маған берген әйел» фильмінің киноқұқығын алды, жұмысты 1917 жылдың қарашасында бастауды жоспарлады. Фильм жарнамаланды, бірақ Бренон оны ешқашан түсірмеді. Беула Мари Дикс бейімдеген «Сен маған берген әйел» (1919) фильмін Famous Players–Lasky компаниясы түсірді. Фильмде Мэри МакНейл рөлін Кэтрин Макдональд ойнайды. «Сен маған берген әйел» фильмін аяқтағаннан кейін ол өзінің жеке өндіріс компаниясын құрды.

1920-шы жылдар

Кейн 1920 жылғы «Дарби мен Джоан» фильмінің сценарийін жазды. Master Films компаниясы түсірген фильмді Перси Нэш режиссерлік етті, басты рөлдерді Дервент Холл Кейн мен Айви Клоуз сомдады. Көптеген сахналар Мэн аралында түсірілді. 1923 жылғы «Христиан» фильмінің төртінші бейімделуін Goldwyn Pictures жасады, режиссері – атақты Морис Турнеур. Турнеур бірнеше актерлермен бірге түсірілімдерге қатысу үшін Мэн аралына сапар шекті, онда оларға Кейн қосылды. Кейн өзінің туындысының түсіріліміне көмектесті және Турнеурмен күнделікті кеңестер өткізді. Фильм АҚШ-та аяқталғаннан кейін, оның көшірмесі Лондонға Кейнге жіберілді, ол фильмге қосымша мәтіндерді жазды. А. Е. Коулби бейімдеген және режиссерлік еткен 1923 жылғы «Забдол бала» фильмін 1920 жылдардың басындағы ең ірі британдық кинокомпаниясы – Stoll Pictures түсірді, ол компанияның 1923 жылғы шығарылымдарының маңызды бөлігі болды. 37 000 фунт стерлингке тұсқан бұл фильм сол кездегі ең қымбат британдық туынды болды. 18 454 футтық фильмнің ұзындығы оны коммерциялық тұрғыдан ең ұзақ британдық фильм етті. 4 сағат 40 минуттық фильм екі бөлімнен тұрады, екінші бөлімі «Забдол баланың оралуы» деп аталды. 1923 жылғы Samuel Goldwyn Company-ның «Мәңгілік қала» фильмінде Бенито Муссолини де түсті. Фильмді Джордж Фицморис режиссерлік етті, түсірілімдер Римде, Римге шабуылдан бір жыл өткен соң жүргізілді, нәтижесінде Муссолинидің Ұлттық фашистік партиясы Италияда билікке келді. Фильмде Муссолини халықты коммунизмнен құтқаратын көшбасшы ретінде бейнеленеді. Кейн бұл бейімделуге наразылық білдірді және одан өзінің атын алып тастауға тырысты. Белгілі швед актері және режиссері Виктор Сёстрем Goldwyn Pictures үшін түсірген алғашқы американдық фильм «Адамның шебері» фильміне негізделген. Алғашқы атауы «Сот және әйел» болды, бірақ соңында «Есімді ата» (1924) деп өзгертілді. Samuel Goldwyn роман аяқталмас бұрын фильм құқығын алу үшін келіссөздер жүргізе бастады. Paramount Pictures 1927 жылы «Кнокалой әйелін» «Barbed Wire» фильмі ретінде түсірді, бұл неміс режиссері Эрих Поммердің екінші американдық фильмі. Фильм Бірінші дүниежүзілік соғыстың бір кезеңін көрсетеді, онда неміс тұтқындары француз әйелдерінің жек көруіне ұшырайды, бірақ олардың арасында махаббат оянып жасайды. Содан кейін Альфред Хичкок Мэн аралына «Манксман» (1929) фильмін түсіру үшін келді, бірақ ол мен Кейн арасында жақсы қарым-қатынас болмады, сондықтан фильмнің қалған бөлігі Корнуоллда түсірілді. «Манксман» Хичкоктің соңғы нұсқаусыз фильмі болды. Кейн одан қанағаттанбады. «Заложник» (1929) атты британдық нұсқаусыз фильмінің режиссері Герберт Уилкокс болды.

1930 жылдар

1922 жылы армиядан зейнеткерлікке шыққаннан кейін полковник Ханна Ұлыбританиялық фильмдерді цензуралау кеңесіне қосылып, 1930 жылдар бойы вице-президент және бас цензура лауазымын атқарды. Гаумонт Бритиш компаниясының "Ақ Пайғамбар" фильмін түсіру жоспары полковник Ханнаның наразылығынан кейін тоқтатылды, себебі ол фильмде "британ әскерін қорлау мен күлкіге тосып алуға ұқсайтын" көріністер бар деп санды және "атты әскердің көтеріліске шығып, 100 адамның өліміне себеп болатын ешқандай көрініс экранда көрсетілмейді" деді. 1931 жылы Кейн қайтыс болғанға дейін Metro Goldwyn Mayer компаниясы "Христиан" фильмінің экрандық құқықтарын 8000 фунт стерлингке сатып алып, дыбысты фильм түсіруді жоспарлады.

Жеке және үй шаруасы

Кейннің бойы алшақ, киімдері әдемі әрі көзге түсетін болатын. Оның қара қоңыр, сәл ілгері шығыңқы көздері өткір қарағандай сезім тудыратын. Шашы қызыл алтын түсті, сақалы жеміш қызылына жақын еді, оны Шекспирдің Стратфордтағы бюсті сияқты қырқып тастаған, тіпті адамдар ұқсастығын байқамаса, өзі көрсетуге дайын тұратын. Өмірі бойы денсаулығына алаңдап, қам жеп жүрді. Мұның себебі көбінесе шамадан тыс жұмыс істеу немесе өмірдегі басқа да стрестер болатын, кейде ол жүйкелік шаршауды өзінің мәселелерінен қашу үшін сылтау ретінде пайдаланатын. 1912 жылы ұлы Дервент Холл Кейннің заңды емес қызы Элин дүниеге келді, оны Кейн мен Мэри өзінің баласы ретінде тәрбиеледі. 1914 жылы Мэри Лондондағы Хэмпстед Хитке қарайтын Хит-Броу атты үйге ие болды. Ұлы соғыстан кейін бұл үй тым үлкен болып кетті, содан Мэри Хэмпстед Хитке қарайтын Хит Энд Хаусқа көшіп өтті. 1922 жылы олар ресми түрде ажырасып кетті; Кейн Мэримен бірге өмір сүре де алмады, толығымен одан бас тарта да алмады. Осыдан кейін екеуі де түрлі ауруларға шалдықты. 1931 жылдың 31 тамызында 78 жасқа толған Кейн комаға түсіп, өз үйінде, Гриба Кастл (Мэн аралы) қаза болды. Өлім куәлігінде "жүрек тоқтауы" деген диагноз қойылған. Оның қазасына байланысты премьер-министр Рамзи Макдональд, король Георг V және королева Мэри көңіл айту жолдады. 1931 жылдың 4 қыркүйегінде Кейннің жерлеу рәсімінде Мэн аралының қоғамдық өмірінің барлық салаларынан келген өкілдер табытты ілесіп жүрді. 60 мың мэндық және демалысқа келгендер 25 шақырымдық жол бойында құрмет көрсетті. Дугласта көпшілік көшелерді жапты, көптеген дүкендер жұмылын тоқтатты. Мэн епископы сөз сөйледі. Кейн Кирк Могольд шіркеуінің маңына жерленді. 1931 жылдың 9 қыркүйегінде Лондонның Сент-Мартин-ин-зе-Филдс шіркеуінде естелік қызмет өтті. Пастор Р.Дж. Кэмпбелл сөз сөйледі. Премьер-министр атынан Чарльз Патрик Дафф, ал Ллойд Джорджты А.Дж. Сильвестр ұсынды. 1932 жылдың наурыз айында, күйеуінің қайтыс болғаннан кейін алты ай өткен соң Мэри Холл Кейн пневмониядан қайтыс болды. Ол күйеуінің қасына жерленді. Олардың қабірінің үстіне ирландиялық әк тастан жасалған обелиск орнатылды, онда Кейннің романдарынан алты кейіпкер мен Мэридің бейнесі бейнеленген. Дизайн шіркеу ауласында сақталған ежелгі Могольд шіркеуінің айқыш пішініне негізделген. Ескерткіштің авторы суретші Арчибальд Нокс. Холл Кейннің мүсіні Дугласта орнатылған, ол Дервент Холл Кейннің мүлігінен қаржыландырылды.

Қабылдың мұрасы

Холл Кейн өз заманында өте танымал және көп сатылатын жазушы болды. Адамдар оны көру үмітімен үйінің алдына жиналатын. Оған "қазір поп-жұлдыздар мен футболшыларға ғана арналған құрмет көрсетілді", бірақ бүгінде ол дерлік белгілі емес. Аллен мұның екі себебін айтады: біріншіден, Диккенспен салыстырғанда, оның кейіпкерлері айқын бейнеленбеген, керісінше, "шеттері нашар" болып келеді, ал Диккенстің кейіпкерлері "даймондтай айқын"; екіншіден, Кейннің кейіпкерлері де көбінесе ұқсас болады. Оның сюжеттеріне де осы айтуға болады. Дегенмен, басты кемшілігі, Кейннің романдары романтикалық және эмоционалды болғанымен, оларда юмор жоқ, керісінше, тым шыншыл және ауырлыққа толы.

Саналы бағалау

Виктория дәуірінің ең бай романистерінің бірі болғанына қарамастан, Кейн кейінгі сыншылардың көпшілігі оны қарапайым мелодрамашы деп санады. Г.К. Честертон "Пеннилік қорқыныштарды қорғау" деген еңбегінде: "Бұл қарсылық, судьялар тарапынан айтылған қарсылықтың әдеби құндылығымен ешқандай қатысы жоқ екені анық. Жаман әңгіме жазу қылмыс емес. Hall Caine мырза көшеде еркін жүреді және антиклимакс үшін түрмеге отырытылмайды" деді. Томас Харди Кейнді оның артық өзімшілдігі үшін сынады. Лютер Мундейдің "Достықтар шежіресі" атты еңбегінде Оскар Уайльд Кейн "дауысының ең жоғары нотасында жазды" дегенді айтқан.

Холл Кейн әуежайы

Мэн аралында Рамзи қаласының жанында орналасқан Hall Caine Airport әуеайлағы болды. Ол жобаның бастамашылары болған оның ұлдары Гордон Холл Кейн мен Дервент Холл Кейннің құрметіне аталған. Hall Caine Airport Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін қысқа мерзімге дамыды. Ол Англия, Шотландия және Ирландия әуежайларына жүзе тасымалдайтын жолаушылар рейстерін қабылдады. 1937 жылға қарай, ол орналасқан жеріне байланысты пайдаланылмай қалды. Гордон Холл Кейн мен Дервент Холл Кейн екеуі де әуеайлақтың дамуына ерекше мән берді, оны аралдың тағы бір бөлігі деп есептеді, бұл олардың қайтыс болған әкесімен байланысты болатын. Олар Мэн аралының, әсіресе оның көлік инфрақұрылымының дамуына қатты қызығушылық танытты. Сондай-ақ, олар Рамзи қалалық әкімдігін жобаға тартуды қалады, өйткені әуеайлақ қалаға зор пайда әкеледі деп ойлады. Hall Caine Airport-тан соңғы коммерциялық рейс 1937 жылғы 2 қазанда сағат 16:15-те ұшып кетті.

Шығармашылық емес

Кейн санауға келмейтін көптеген мақалалар мен әңгімелер жазды, олардың тізімі ешқашан жүргізілмеген.