Кіріспе
1987 жылы Ларри Нивен, Джерри Пурнелл және Стивен Барнстың романы. «Хероттың мұрасы» – американдық жазушылар Ларри Нивен, Джерри Пурнелл және Стивен Барнстың 1987 жылы алғаш жарық көрген ғылыми фантастикалық романы. Репродукция және фертильділік саласындағы сарапшы доктор Джек Коэн кітапқа консультант ретінде тартылып, жауластырушы Гренделдердің өмірлік циклын жасады. Бұл «Херот» сериясының бірінші кітабы. Оқиға Тау Сети жұлдызының төртінші планетасы Авалонға алғашқы адамдардың қонысын құру шараларына арналған.
The Legacy of Heorot is a science fiction novel by American writers Larry Niven, Jerry Pournelle, and Steven Barnes, first published in 1987. Reproduction and fertility expert Dr Jack Cohen acted as a consultant on the book, designing the novel life cycle of the alien antagonists, the grendels. This is the first book in the Heorot series. It concerns the establishment of the first human colony on Avalon, the fourth planet of Tau Ceti.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Екі жүз отарлаушы Авалонға келді, Географиялық жұлдыздық кемесіндегі тоқтатылған анимацияда Жерден 100 жылдық сапар жасағаннан кейін. Ерекше физикалық және психикалық қабілеттерімен таңдалған отарлаушылар қорқынышты жағдайды анықтайды: тоқтатылған анимация олардың зиялылығы мен ойлау қабілеттерін зақымдаған. Бірінің зияны жеңіл, ал екіншілерінің ақыл-ойы нашарлаған; сегізін қайта тірілту мүмкін емес. Отарлаушылар оқшау аралда қоныс салып, егін өсіріп, жақын жердегі суларды жер бетіндегі түрлермен – самлонды толықтырып, жер үсті жануарларымен толтырады. Отарлаушылар өз қауіпсіздігіне тым сенімді болып, экспедиция қауіпсіздігі офицерінің (және бұрынғы әскери қызметкердің) – Кадман Вейландтың наразылығын тудырады. Мазасыз оқиғалар басталганда – жоғалып кеткен жануарлар, бұзылған қоршаулар – отарлаушылардың нашарлаған санасы жағдайды дұрыс талдауға кедері келтіреді. Вейланд қорғанысты күшейту үшін саботаж жасады деп күдік туады. Оны есірткімен улап, байлап тастағанда, монстр қонысқа шабуыл жасап, он отарлаушыны өлтіреді. Оған жасалған қатысты жек көріп, Вейланд колониядан колонияға жақын таудағы оқшау шаруашылыққа кетеді. Вейландқа романдық қызығушылығы бар отарлаушы Мэри Энн оны өзімен бірге тұруға көндіріп, оның баласын күтеді. Ақырында Вейланд колонияның қорғанысына көмектесуге келіседі. Отарлаушылар аралының экологиясына таңғалады, себебі тіршілік иелері үшін жеткілікті тамақ көзі жоқ сияқты. Денсаулық сақтаушылар жасаған зерттеуде, грендерлердің (Беовульфқа сілтеме жасай отырып, қазір осылай аталады) сыртқы түрі мен мінез-құлқы крокодилге ұқсас, күшті жақтары мен тырнақтары бар және иттің иісінен де жақсы иіс сезу қабілетіне ие екені анықталды. Оның миы кем дегенде горилла сияқты ақылды екенін көрсетеді. Оның су астында бірнеше метрге дейін жасырынуға мүмкіндік беретін шноркелі бар. Оның жүрек-қан тамырлар жүйесі мен бұлшық еттері оған адамнан әлдеқайда күшті және төзімділік береді. Грендел өте оттегімен қанығуға қосымша қанды қанға шығарады, бұл азот оксидінің ішкі жану қозғалтқыштарына тигізетін әсері сияқты – 100 шақырымнан астам жылдамдықпен қысқа мерзімді жылдамдыққа қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл қасиет грендерді қауіпті етеді, бірақ сонымен бірге оларды жоюдың кілті болып табылады. Суперзарядтағышты пайдалану грендердің тез қызуына себеп болады, егер олар суға тез барып суынып кетпесе, олар өледі. Осы біліммен, технологиясымен және тактикасымен отарлаушылар бірнеше ай ішінде аралының грендер тұрғындарын жоя алады, бұл Вейландты оған қарсы шыққандар үшін батыр етеді. Бірнеше айдан кейін, колония ғалымдары алаңдататын жағдайды анықтайды: грендер мен сулы самлон – бір түр. Олардың өмірлік циклы құрлықтағы бақалар сияқты. Шөппен қоректенетін самлон – етқоректі грендердің жас түрі. Жас самлон еркек болып, жетілгенде әйелге айналады. Бұл әрекеттесудің қажеті жоқ, өйткені грендер суға ұрықтандырылмаған жұмыртқаларды самлон ұрықтандыруы үшін салады. Кейбір бақалар сияқты, грендер де жемісаударлар. Егер басқа жем болмаса, олар өз балаларын жейді. Колонияның аралында барлық басқа жем көздері бұрыннан таусылған, ал грендер ерекшелік емес, әдеттегідей жемісаударлыққа бет бұрған. Отарлаушылар ересек грендерді жойды. Бірақ қазірде самлонның санын бақылау мүмкін емес, сондықтан олардың барлығы грендерге айналады, яғни бірнеше ондаған грендердің орнына қазір мыңдаған грендер бар. Вейланд қайтадан бақылауды өз қолына алады. Колониядағы жүкті әйелдер, балалар және аса қажетті мамандар Географиялыққа эвакуацияланады. Гренделдер судан алыс аң аулай алмайды, сондықтан басқалары Вейландтың таулы лагеріне көшіріледі. Шайқас басталады. Бастапқыда отарлаушылардың технологиясы мен тактикасы оларға жақсы қызмет етеді. Вейланд грендердің мінез-құлқын бақылайды және оларды өлген грендерден алынған қанмен шашып, әсіресе "суперзарядтағыш" химиялық затымен араластырғанда, грендер топтарын акулаға жем секілді жіберуге болатындығын анықтайды. Трейсерлік оқтар олардың денелеріндегі суперзарядтағыш безді тұтандыру үшін қолданылады. Бірақ олардың саны азайып бара жатқанда, олардың жеке күші артады, өйткені әрбір өлген грендер қалғандарына азық болады. Ақырында, ең мықты және жылдам грендер ғана қалады, ал отарлаушылар Вейландтың таудағы бас сауғалауына жоспарлы түрде шегінуді бастайды. Отар жақындаған сайын отарлаушылар оларға тағы да суперзарядтағыштар шашып, оларды тағы да ашуға салады. Олар жардан өрлеп бара жатқанда, Вейланд тұзақ құрып, одан да көп грендерді өлтіреді. Гренделдер, адамдар сияқты ақылды болмаса да, уақыт пен тәжірибе берілгенде үйрене алады. Олардың мінез-құлқы өзгереді, өйткені қалған отарлаушыларға жету үшін өлмейтінін, олардың орнына өлтіруге болатын басқа грендер бар екенін түсінеді. Колония сақталды. Бір жылдан кейін грендер жоғалуға айналды. Енді грендердің өмірлік циклы белгілі болғандықтан, отарлаушылар аң аудыруды жалғастырады, бірақ бұл жолы самлонға да шабуыл жасайды. Жаңа тактика, суперзарядтағыштарды шашу және жазылған грендердің шақыруларын қолдану, оларды дерлік күнделікті жұмысқа айналдырады. Жердегі балықтар жоқ, оларды қайтадан енгізбейді, грендерді өз түрлерін жоюға көмектесуге мәжбүр етеді. Енді қайта құру басталуы мүмкін. Гренделдерге қарсы күрес колонияда әйелдердің көптігіне және көп әйелдік некеге негізделген жаңа әлеуметтік құрылымның қалыптасуына әкелді. Құрлық зерттелуде, отарлаушылардың үміттері жоғары. Отарлаушылар олардың шайқасының тарихы Жер халқын жаңадан бастауға шабыттандырады деп үміттенеді.
Қабылдау
Kirkus Reviews романының «жартысы қызықты, ал қалғаны қанды да көңілді кетіретін» екенін айтты, сондай-ақ «абсурдты түрде мақтанғаныш цитаталар мен сілтемелер» және «күш көп, бірақ ақыл жеткіліксіз» екенін атап өтті. Алайда, Los Angeles Times газеті романның «ғылыми фантастикада Беовульф аңызын қайта жазу сияқты қаупі бар әрекетті» тек қана көңіл көншітпейтін ғана емес, «үлкен жетістікке жеткізгенін» жазды. Дейв Лэнгфорд The Legacy of Heorot туралы White Dwarf #91 журналында жазды және былай деді: «Мистер Мачоның бекінісіне он мыңдаған, күшті, ет жегісі келетін тритонның үздірімсіз шабуылынан туған қызығушылыққа қарамастан, менің ойымда бұл кітап үш есе қысқа болғанда жақсырақ оқылған болар деген ой мазалады. Міне, солай болды». J. Майкл Капарула The Legacy of Heorot кітабын Space Gamer/Fantasy Gamer No. 85 журналында қарап, «Бұл екі түрдің өмір мен өлім үшін күресі, және осы қос шиеленіс кітапты ерекшелендіреді. Ұсынылады» деп түйіндеді.