Кіріспе

Билікті ұзақ сақтау үшін көшбасшылар қабылдаған атақ – "өмір бойы президент" атағы кейбір президенттерге олардың өмірінің соңына дейін биліктің басында қалу үшін берілген немесе өздері қабылдаған атақ. Бұл атақ кейде иесіне ізбасарды ұсынуға немесе тағайындауға құқық береді. Монарх сияқты дәстүрлі автократиялық атақтардың орнына "өмір бойы президент" атағын қолдану, титул иесінің либералды демократияны бұрмалауын көрсетеді (республикалар міндетті түрде демократиялық болуы керек емес). Шындығында, кейбір "өмір бойы президент" болғандар өздерін монарх деп жариялауға дейін барады, мысалы, Гаитиде Жан Жак Дессалин мен Генри Кристоф.

Монархқа ұқсастығы

Өмір бойына президенттік лауазымда отыру – де-факто монархия ретінде қарастырылуы мүмкін. Шындығында, атауынан басқа, саясаттанушылар өмір бойы президенттікке ие болған мемлекетті (әсіресе, отбасылық диктатурадан осы лауазымды мұра еткен жағдайда) және монархияны ажыратуда қиындықтарға кезеседі. Мысалы, Самоаның ұзақ жылдар бойы президенті болған Малиетоа Танумафили II жиі және қате түрде патша деп аталды. АҚШ Конституциялық конвенциясындағы үкімет жоспарының аясында Александр Гамильтон басшыны жақсы мінез-құлқымен сайланған губернатор етіп тағайындауды ұсынды, бұл тәртіп сайлау монархиясы ретінде қарастырылуы мүмкін екенін мойындады. Осы себепті бұл ұсыныс қабылданбады. Монарх пен өмір бойы президенттің арасындағы маңызды айырмашылық – президенттің ізбасары Түркменстан мен Самоадағыдай, міндетті түрде өмір бойы лауазымда қалуға құқығы жоқ. Өздерін өмір бойы президент деп жариялаған көптеген басшылар, шын мәнінде, өмір бойы қызмет етуге қол жеткізбеді. Көбісі өлімге дейін қызметтен алынды, ал кейбіреулері лауазымда өлтіріліп, өмір бойы президенттікке ие болды. Дегенмен, Хосе Гаспар Родригес де Франсия (Парагвай), Александре Петион (Гаити), Рафаэль Каррера (Гватемала), Франсуа Дювалье (Гаити), Иосип Броз Тито (Югославия) және Сапармурат Ниязов (Түркменстан) сияқтылар табиғи өлімдеріне дейін билік жүргізе алды. Басқалары, мысалы, 1972 жылы Заирдің Мобуту Сесе Секо, өмір бойы президенттік лауазымға ие болуға сәуессіз тырысты. Кейбір ұзақ жылдар бойы авторитарлық билік жүргізген президенттер қате түрде өмір бойы президенттер деп сипатталады. Оларға ресми түрде өмір бойы лауазымда қалуға рұхсат берілмеді және, шындығында, мерзімі бітіп, қайтадан сайлауға түсті. Алайда, мұндай сайлаулардың көпшілігі жалған болды.

Танымал мәдениетте

"Лос-Анджелестен қашу" фильмінде Клифф Робертсон сомдаған президентке Лос-Анджелесті жер сілкінісі қиратқаннан кейін, және президент сайлауда күтпеген жеңіске жеткеннен соң, конституциялық түзету арқылы өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы беріледі. Фильмнің соңында Курт Рассел сомдаған Жылан, EMP нысана алу құрылғысын қашықтан қолданып, оның диктатурасын қоса барлық үкіметтерді тоқтатып, оның режиміне аяқ қояды.