Криччиет қалысы: XIII ғасырлық Уэльс бекінісінің қиратылысы

Кіріспе

13 ғасырдағы Криксиет қамалы, Гвиненд, Уэльс

Криксиет қамалы (Castell Cricieth;) – Уэльс, Гвиненд, Криксиетте орналасқан 13 ғасырдағы қираған қамал. Ол Тремадог шығанағына көз салып тұрған таулы жартасты жерде орналасқан және ішкі алаңнан, көбінесе сыртқы алаңмен қоршалғандан тұрады. Екі мұнаралы ішкі қақпа үйі – ең жақсы сақталған және көзге түсетін бөлігі, ол ішкі қабырға қабырғасымен бірге, көбінесе толық биіктігінде сақталған. Сыртқы қабырға қабырғасы, ішкі алаңдағы ғимараттар және қамалдың қалған үш мұнарасы көп қираған, ал кейбір жерлерде тек негіздері ғана қалған. Қамалды 1230 жылдары Гвиненд князі Лливелин ап Йорверт бастаған, ол, әдетте, ішкі алаң мен қақпа үйін салған. Оны оның немересі Лливелин ап Груффид кеңейтті, ол сыртқы алаңды салған болуы мүмкін. 1283 жылы Уэльсті бағындыру кезінде Англияның Эдуард I қамалды басып алды, содан кейін оны жөндеу және жақсарту жұмыстары жүргізілді, оның ішінде мұнаралар мен ішкі қақпа үйін биіктету де болды. 1294–1295 жылдары Мадог ап Лливелиннің ағылшын үкіметіне қарсы сәтсіз көтерілісі кезінде қамал қоршауға алынды, ал 14 ғасырдың басында Эдуард II тұсында одан әрі жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1404 жылы Оуайн Глиндур бастаған тағы бір сәтсіз көтеріліс кезінде ол қайтадан басып алынды. Соңғы шабуылдан кейін қамал өртенген болуы мүмкін және 1450 жылдары ол әбден қираған. Қамал жойылғанға дейін жиі түрме ретінде пайдаланылды, Гвиненд князьдерінің жоғары мәртебелі тұтқындары мен Эдуард I-нің шотланд тұтқындары осында сақталды. Кейін қамал уақыт өте келе құлдырап, 1798 жылы Дж.М.У. Тернер салған суретте романтикалық қираған орын ретінде бейнеленді. 1858 жылы қамал патшалыққа сатылды, бірақ 1933 жылы мемлекеттік қамқорлыққа қайтарылды, содан кейін кең ауқымды нығайту және археологиялық қазба жұмыстары жүргізілді. Қазіргі уақытта қамалды Уэльс үкіметінің тарихи ортаны қорғау қызметі Cadw күтіп ұстайды және ол көпшілікке ашық. 1949 жылы қамал І санаттағы ескерткіш ретінде тіркелді, ал қамалдың өзі де, оның сыртқы қорғаныстары да ескерткіштер тізіміне енгізілген.

Criccieth Castle (Castell Cricieth; ) is a ruined thirteenth century castle in Criccieth, Gwynedd, Wales. It is located on a rocky headland overlooking Tremadog Bay and consists of an inner ward almost surrounded by an outer ward. The twin towered inner gatehouse is the most prominent remaining feature and survives to almost its full height, as does the inner curtain wall. The outer curtain wall, the inner ward buildings, and the castle's other three towers are significantly more ruinous, and in places survive only as foundations. The castle was begun in the 1230s by Llywelyn ap Iorwerth, the prince of Gwynedd, who probably built the inner ward and gatehouse. It was extended by his grandson, Llywelyn ap Gruffudd, who probably constructed the outer ward. The castle was captured by Edward I of England in 1283 during his conquest of Wales and afterwards repaired and improved, work which included heightening the towers and inner gatehouse. The castle was besieged in 1294–1295 during an unsuccessful revolt against English rule by Madog ap Llywelyn, and further repairs took place under Edward II in the early fourteenth century. It was captured in 1404 during another unsuccessful revolt, led by Owain Glyndŵr. It may have been burnt after the latter attack and was certainly ruinous by the 1450s. Until it was destroyed the castle was frequently used as a prison, housing high status prisoners of the princes of Gwynedd and Scottish prisoners of Edward I. The castle was subsequently left to decay, and was considered a romantic ruin by the time it was sketched by J. M. W. Turner in 1798. It was sold by the Crown in 1858 but returned to state care in 1933, after which extensive consolidation and archaeological excavations took place. The castle is now maintained by Cadw, the historic environment service of the Welsh Government, and is open to the public. It was designated a grade I listed building in 1949, and both the castle proper and its outer defences are scheduled monuments.

Ерте тарих

Криксиетт маңындағы жалғыз басқа қамал – бұл қаладан шамамен 4 миль (6 км) солтүстікке қарай орналасқан Долбенмендегі мотта, оны XI ғасырда нормандар салған болуы мүмкін, бірақ көп ұзамай уэльстер басып алды. Долбенмаен, бәлкім, Эйфиондд комотының әкімшілік орталығы (маердреф) болған, ал мотта комоттың билеушілерінің сотымен (лисы) байланысты. Эйфионддтың әкімшілік орталығы 1230 жылдары Льюэллин ап Иорверт қазіргі қаланы салғанда Криксиетке көшірілді; бұған дейін Криксиеттегі жалғыз құрылым – бұл Сент-Кэтрин шіркеуі және оған байланысты ғимараттар. Қазіргі қамалдың ішкі бөлігі Льюэллин ап Иорверт 1230 жылдары, ал сыртқы бөлігі 1255 және 1282 жылдар аралығында оның немересі Льюэллин ап Груффудтың тұсында салынған болуы мүмкін. 1239 жылы Льюэллин ап Иорверттің ұлы және мұрагері Даффид ап Льюэллин Грюффудд ап Льюэллин ап Иорверт пен оның туғаннан туған ағасы және туғаннан туған немересі Оуэйн Гох ап Грюффедті Крикит қаласында тұтқындады. Бұл қамал оларды орналастыру үшін пайдаланылған болуы мүмкін. Груффуд ап Лливелин ап Иорверт сонымен қатар "Пендефик Крукит" немесе "Крикит иесі" деп сипатталады. 1259 жылы қамал тағы да түрме ретінде тіркелді, онда Ливелин ап Груффудқа қарсы көтерілген Дехьюбарт князі Маредуд ап Рис Григ орналасқан. Кастельдің соңғы Уэльс жазбаларының бірі – Льюэллин ап Груффудтың 1273 немесе 1274 жылы Крикизден Эдуард I-ге жіберген хаты. 1283 жылдың наурызында қамал Эдуард I Уэльсті жаулап алуының бір бөлігі ретінде ағылшындықтармен қолға түсті, ал патша сол жылы және 1284 жылы сапармен келді. 1283 және 1292 жылдар аралығында Пайп роллдері замокта 332 фунт стерлинг жұмсалғандығын және осы кезеңдегі соңғы шығындар 500 фунтқа жақын болуы мүмкін екенін жазды. Бұл негізінен қолданыстағы құрылыстарды, әсіресе мұнараларды жақсартудан тұрады, олар жоғарылатылды және жерүсті қабаттарына есіктер енгізілді. Сонымен қатар, сыртқы баспалдақтар бірінші қабатқа және қабырғаға шығу үшін салынған. Бұл өзгерістер мұнаралардың әр қабатын өзін-өзі қорғайтын қорғаныс құралына айналдырып, қаланы әскери тұрғыдан жаңартты. Қамалдың жанында 1284 жылдың қараша айында қалашық құрылды; оның 23 бургаж жері болды, бұл Каернарфонмен бірдей, бірақ қабырғамен қоршалған емес. 1283–1284 жылдары Уэльс қамалдарында әсіресе жақсы адам болған кезде, Криксит гарнизонында 30 гомин дефенсабиль (гарнизон ерлері), 10 баслистари (арбаушы), 15 резидуи (тұрғындар, соның ішінде күзетшілер, қақпашы және қарауыл), 1 аттиллиатор (қолдың суперинтенданты), 1 капелланус (шапалин), 1 цементарий (тастанды), 1 жыгачшы (ағашшы) және 1 фабер (өндігер) болды. Сэр Уильям Лейберн констебль болды және жылына 100 фунт төледі. 1294 жылы Крикит ағылшын билігіне қарсы Мадог ап Льюэллиннің бүлік салған кезінде қоршауға алынды. Көтеріліс кезінде Каернарфон қамалы басып алынып, қала тоналды, ал Харлех пен Аберстиуит қалалары қоршауға алынды. Сол кезде гарнизонға сэр Уильям Лейберн кірді, ол әлі де констебль, 29 адам және 41 қала тұрғыны болды. Қоршау 1295 жылдың сәуірінде алынып тасталды және қамал Ирландиядан теңіз арқылы қамтамасыз етілді. Осыдан кейін қамал қайтадан түрме ретінде пайдаланылды; 1307 және 1327 жылдар аралығында Эдуард II кезінде қақпа үйін екінші рет көтеруді қамтитын қосымша жөндеу жұмыстары жүргізілді. Дегенмен, Эдуард Қара ханзада 1343 жылы қамалдың зерттеуін тапсырған кезде, ол қайтадан қирап, жөндеуді қажет етті, бұл жалпы құны 96 фунт стерлинг болатын. Сол құжатта қамал мұнаралары үлкен мұнара, "цистерна мұнарасы", Лейберн мұнарасы және "ле gynetour" деп аталады. Ағылшын археологы Брайан О'Нил оларды ішкі қақпа үйі, оңтүстік-батыс мұнарасы (онда цистерна бар), оңтүстік-шығыс мұнарасы және солтүстік мұнарасы деп атайды. 1359 жылдан 1381 жылға дейін қамал констеблі Сир Хьюэлл и Фвиалл ("Баттл-Акшен"), ол Креси шайқасында Уэльстер корпусына қолбасшылық еткен болуы мүмкін және 1356 жылы Пуатье шайқасында Эдуард III үшін соғысқан.

The only other castle site near Criccieth is a motte at Dolbenmaen, approximately 4 mile (6 km) north of the town, which may have been built by the Normans in the eleventh century but was soon occupied by the Welsh. Dolbenmaen was probably the administrative centre (maerdref) of the commote of Eifionydd, and the motte is associated with the court (llys) of the commote's rulers. Eifionydd's administrative centre was transferred to Criccieth in the 1230s, when Llywelyn ap Iorwerth built the current castle; prior to this the only structures in Criccieth were the parish church of St Catherine and its associated buildings. It is probable that the inner ward of the current castle was built by Llywelyn ap Iorwerth in the 1230s and the outer ward between 1255 and 1282 during the rule of his grandson, Llywelyn ap Gruffudd. In 1239 Dafydd ap Llywelyn, the son and heir of Llywelyn ap Iorwerth, imprisoned Gruffudd ap Llywelyn ap Iorwerth and Owain Goch ap Gruffydd, his half brother and half nephew, at Criccieth. It is probable that the castle was used to house them. Gruffudd ap Llywelyn ap Iorwerth is also described as "Pendefic crukyeith", or 'Lord of Criccieth' in a contemporary eulogistic awdl poem by Einion ap Madog ap Rhahawd. The castle is again recorded as a prison in 1259, when it housed Maredudd ap Rhys Gryg, a prince of Deheubarth who rebelled against Llywelyn ap Gruffudd. One of the last Welsh records of the castle is a letter from Llywelyn ap Gruffudd to Edward I, sent from Criccieth in 1273 or 1274. By March 1283 the castle had been captured by the English as part of Edward I's conquest of Wales, and the king visited in that year and in 1284. Between 1283 and 1292 the Pipe rolls record that £332 was spent at the castle, and the final expenditure for this period may have been closer to £500. This mostly consisted of improvements to existing structures, particularly the towers, which were heightened and had ground floor doors inserted. External stairs were also constructed to give access to their first floors and the wall walks. These changes brought the castle up to date militarily by making each floor of the towers a self contained defensive unit. A borough was established next to the castle in November 1284; it had 23 burgage plots, the same number as Caernarfon, but does not appear to have been walled. In 1283–1284, when the Welsh castles were particularly well manned, the Criccieth garrison contained 30 homines defensabiles (garrison men), 10 baslistarii (crossbowmen), 15 residui (residents, including sentinels, a doorkeeper, and caretaker), 1 attilliator (superintendent of arms), 1 capellanus (chaplain), 1 cementarius (stonemason), 1 carpentarius (carpenter), and 1 faber (artisan). Sir William Leyburn was the constable and paid £100 yearly. In 1294 Criccieth was besieged as part of a revolt against English rule by Madog ap Llywelyn. The revolt took Caernarfon Castle and sacked the town, and the castles at Harlech and Aberystwyth were also sieged. The garrison at the time consisted of Sir William Leyburn, who was still the constable, 29 men, and 41 townsfolk who had taken refuge in the castle. The siege was lifted in April 1295 and the castle resupplied by sea from Ireland. After this the castle was again used as a prison; further repairs took place between 1307 and 1327 under Edward II, which included raising the gatehouse a second time. Nevertheless, when Edward the Black Prince commissioned a survey of the castle in 1343 it was again dilapidated and in need of repairs which would cost £96 in total. The same document names the castle towers as the great tower, "sister (cistern) tour", Leyburn tower, and "le gynnetour". The English archaeologist Bryan O'Neil identifies these as the inner gatehouse, south west tower (which contained a cistern), south east tower, and north tower respectively. From c. 1359 to 1381 the castle constable was Syr Hywel y Fwyall ('of the Battleaxe'), who may have commanded a corps of Welshmen at the Battle of Crécy and certainly fought for Edward III at the Battle of Poitiers in 1356.

Кейінгі тарих

Қаланың құлдырауы XV ғасырдың бірінші жартысында болды, ол өртенген кезде қирады. Ішкі қақпаның қабырғалары, оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс мұнаралары қызыл түске боялған, әрқайсысынан қазба жұмыстары кезінде өрттенген материалдың қабаттары табылды. Өрт 1404 жылы, Оуайн Глиндурдың көтерілісі кезінде қала басып алынғанда және 1450 жылғы құжатқа сәйкес, "толыққанды жойылған" болуы мүмкін. Дегенмен, сол құжатта қаланың гарнизоны үлкейтіліп, құрылысты жөндеу туралы ештеңе айтылмаған, сондықтан көтеріліс толық қирауға себеп болмаған болуы мүмкін. Егер осылай болса, өрттер 1450 жылдан кейін көп ұзамай болған, себебі қала бекініс ретінде қолданылғаны туралы ешқандай қосымша мәлімет жоқ және Глиндурдың жұмыстан босатылғаннан кейін констебльдер тағайындалғаны туралы жазбалар да жоқ. Жақын орналасқан қала да зардап шекті; 1535 және 1545 жылдар аралығында Уэльс арқылы саяхат жасаған Джон Лиланд оны "толық дерлік құлаған" деп сипаттады, ал Томас Пеннант шамамен 1784 жылы "кедей қала" деп атады. Криксиет – романтик суретші Дж.М.У. Тернердің төрт түрлі түсті зерттеулерінің нысаны болды, сондай-ақ Криксиет жағажайындағы құтқару жұмыстарын және қаланы фон ретінде бейнелейтін бір толық акварель. Тернер 1798 жылы Солтүстік Уэльс жағалауына сапар жасағанда эскиздерін жасады, ал акварель 1835 жылға жатады. Тернер соңғы туындысында белгілі бір еркіндік танытып, шындығында болғаннан биік жартастарды және Криксиет толқындарының әдеттегі үлгісіне сәйкес келмейтін теңізді бейнеледі. 1858 жылы қала Уильям Ормсби Горге, 2-ші барон Харлехке сатылғанға дейін Корольтің кезінде қалпына келтіру жұмыстары жүргізілген болуы мүмкін, ал Лорд Харлех 1879 жылы әлдебір жөндеу жұмыстарын жүргізгені белгілі. 1933 жылы Джордж Ормсби Гор, 3-ші барон Харлех, қаланы Жұмыс кеңсесінің қамқорлығына тапсырғанға дейін тағы жұмыстар жасалды. Мемлекет құрылысты нығайту жұмыстарын жүргізіп, қазба жұмыстарын Брайан О'Нил қадағалауымен жүзеге асырды; бұл қазбаларға дейін сыртқы ауланың көп бөлігі және оңтүстік-шығыс мұнарасының бір бөлігі топыраққа көмілген еді. Кейбір жерлер қасақана жабылып қалған болуы мүмкін, себебі солтүстік мұнарада "жаңа" кірпіштер мен қытайлық ыдыстар табылды және он тоғызыншы ғасырда балалар қираған жерде ойнауына жол бермеу үшін толтырылған деген жергілікті әңгіме бар. Қазіргі уақытта қала Уэльс үкіметінің тарихи ортаны қорғау қызметі Cadw-ға қарасты, онда Уэльс қамалы туралы көрмелер мен ақпараттар, сондай-ақ 12 ғасырдың англо-нормандық жазушысы Джеральд Уэльстің еңбектері ұсынылады. Орташа есеппен жылына 42 000 мен 48 000 аралығында келушілерді қабылдайды; COVID-19 пандемиясы кезінде бұл көрсеткіш төмендеді, ал 2021 жылы 31 527 адам келді.

The castle's downfall came in the first half of the fifteenth century, when it was destroyed by fire. The walls of the inner gatehouse, south west tower, and south east tower are burnt red, and a layer of burnt material has been found during excavations in each. It is probable that the fire occurred in 1404, when the castle was captured during the rebellion of Owain Glyndŵr and, according to a document of 1450, "totally destroyed". Nevertheless, that same document enlarged the castle's garrison and does not mention repairs to the structure, so it is possible that the revolt did not cause total ruin. If this is the case then the fires took place not long after 1450, as there are no further references to the castle being used as a fortress and no record of constables being appointed after Glyndŵr's sacking. The adjacent borough also suffered; it was described as "clene decayed" by John Leland, who travelled through Wales between 1535 and 1545, and by Thomas Pennant in c. 1784 as a "poor borough town". Criccieth is the subject of four colour studies by the Romantic artist J. M. W. Turner, as well as one full watercolour depicting salvage on Criccieth beach with the castle in the background. The sketches were undertaken when Turner visited the coast of North Wales in 1798, and the watercolour dates from 1835. Turner took some artistic licence with the latter, depicting the cliffs higher than in reality and depicting the sea in an unlikely position according to the usual pattern of Criccieth's tides. It is possible that some restoration work took place under the Crown before the sale of the castle in 1858 to William Ormsby Gore, 2nd Baron Harlech, and Lord Harlech certainly undertook some restoration work in 1879. More work took place in 1933 before George Ormsby Gore, 3rd Baron Harlech, placed the castle under the guardianship of the Office of Works. The state carried out extensive consolidation of the fabric, and the castle was excavated under the supervision of Bryan O'Neil; prior to these excavations much of the outer ward and part of the south east tower were buried. Some parts of the site may have been covered deliberately, as the north tower contained "modern" bricks and china and there was a local tradition that it was infilled in the nineteenth century to prevent children playing in the remains. The castle is now maintained by Cadw, the historic environment service of the Welsh Government, and includes exhibits and information on Welsh castles as well as the 12th century Anglo Norman writer Gerald of Wales. It typically receives between 42,000 and 48,000 visitors per year; this number dropped during the COVID 19 pandemic, and 31,527 people visited in 2021.

Құрылыс реті

Қаланың құрылыс тізбегі талқылау нысаны болып табылады және сақталған құрылымды талдауға көп тәуелді; Уэльс құрылыс жұмыстары жеткілікті түрде құжатталмаған, ал қамалға жұмсалған шығындар туралы ағылшын тіліндегі есептер сақталған болса да, олар ақшаның не үшін жұмсалғанын көрсетпейді. Құрылымды қарастыру арқылы қаланы мерзімдеуге жасалған алғашқы әрекет 1784 жылы Уэльстегі саяхатында антиквар Томас Пеннант жасады. Эдуард I қамалдың "демеушісі" болғанына қарамастан, Пеннант Криксиеттің тума Уэльс ханзадасы салғанына "күмәнсіз сенді", себебі ішкі қақпа Долуэдлен қамалына ұқсас. Дегенмен, ол қақпа мұнараларының дөңгелек сыртқы жақтарын Эдуардтық қосымша деп жаңылысты. 1905 жылы «Archaeologia Cambrensis» журналында жарияланған Гарольд Хьюздің қалаға жасаған толық зерттеуі, сол ғасырдың соңында қазба жұмыстары жүргізілгенге дейін қаланың қалпын көрсетеді. Жер үстіндегі құрылымды аңыз гүлдері, қазіргі заманғы қалпына келтіру және оба жасырды, ал сыртқы қоршаудың көп бөлігі мен оңтүстік-шығыс мұнарасы жерге көмілді. Бұл қаланың күнін және бастапқы жоспарын анықтауды қиындатты, әсіресе сыртқы қоршаудың – мысалы, Хьюз қазір оңтүстік-шығыс мұнарасы ретінде танылатын нәрсе қақпа болуы мүмкін деп болжайды. 1933 жылы Криксиет мемлекеттік қамқорлыққа алынғаннан кейін, Брайан О'Нилдің басшылығымен кең ауқымды археологиялық қазбалар басталды және Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін көп ұзамай аяқталды. Осы уақыт ішінде қаланың жерге көмілген бөліктері ашылды және көптеген заттар табылды; маңызды табыс – батыс ішкі қақпа мұнарасынан табылған алтын қоладан және Лимож эмалінен жасалған крест, қазір Амгуэдфа Кэмридің коллекциясында сақталады. О'Нил осы жаңалықтардың негізінде үш негізгі құрылыс кезеңі болды деген қорытындыға келді: біріншісі XIII ғасырдың басында және ішкі қоршаудың көп бөлігін қамтыды, екіншісі шамамен 1260 жылға дейін және сыртқы қоршаудың көп бөлігін қамтыды, ал үшіншісі Англия қаланың иелігіне алғаннан кейін Эдуард I және Эдуард II жасаған алғашқы екі кезеңге қосымшалар жасады. О'Нилдің үш құрылыс кезеңін анықтауы кеңінен қабылданды және қазбалармен бірге қаланың қазіргі түсінігінің негізін құрайды. Содан бері академиялық пікірталас құрылымның қай бөлігі қай кезеңге жататынын анықтауға қарайды. 1970 жылы қалаға арналған нұсқаулықта С.Н. Джонс сыртқы қоршау ішкі қоршаудан бұрын салынғанын ұсынды; алайда, бұл теория кейінгі тарихшылар тарапынан қолдау алмады және Ричард Авент 1989 жылғы нұсқаулықта О'Нилдің құрылыс тізбегіне оралды. 1983 жылы Авент солтүстік мұнараның ағылшын жұмысы екенін ойлады, бірақ 1989 жылы Лливелин аб Иорверттің құрылысшысы екенін ықтимал деп санады. Ішкі қақпаның дизайны тағы бір пікірталас тақырыбы болды. Чеширдегі Бистон қамалы негізгі көз болды деген консенсус бар, бұл теорияны Ричард Авент, Лоуренс Кин және Рейчел Суоллоу сияқты археологтар қолдады. Бистон 1220 жылдары Лливелин ап Иорверттің одақтасы Ранулф де Блондевилл салған. Ол жартасқа салынған және оның ішкі қақпасы екі D пішіндес мұнарадан тұрады, олардың әрқайсысында екі жебелі ойықтары бар камера және қақпадан өту үшін тоқтау және екі есік бар. Олардың айырмашылықтары бар: Криксиетте әр күзет бөлмесіне үш жебелі ойығы бар, ағаш емес, тас қақпалы қақпасы бар және оның мұнаралары ұзын және апсидалық бекіністерге ұқсас. Сондай-ақ, Криксиет қақпасы мен Линкольнширдегі Болингброк қамалы арасында, сондай-ақ Ранулф де Блондевилл салған ұқсастықтар байқалды; Поуистегі Монтгомери қамалымен, оған 1228 және 1231 жылдары Лливелин ап Иорверт шабуыл жасады; және Монмутширдегі Ақ қамалмен. Екінші және үшінші қамалдар Юбер де Бургпен байланысты, ол шекара лорды және Оңтүстік Уэльстегі маңызды күш. Авенттің айтуынша, қақпаның дизайнына нақты кім ықпал еткені белгісіз, бірақ оның нәтижесі – Криксиетте «әскери технологияның соңғы жетістіктері» «Уэльс қамалының кездейсоқ стилімен» біріктірілген.

The building sequence of the castle is the subject of debate and relies heavily on analysis of the surviving fabric; the Welsh building work is poorly documented, and although English accounts of expenditure on the castle survive they do not record what the sums were spent on. An early attempt to date the castle by observing its fabric was made by the antiquarian Thomas Pennant in his 1784 Tour in Wales. Despite Edward I being the "supposed founder" of the castle, Pennant would "entertain no doubt" that Criccieth was built by a native Welsh prince because of the similarity of the inner gatehouse to Dolwyddelan Castle. He did, however, incorrectly believe that the rounded outer faces of the gatehouse towers were an Edwardian addition. A more thorough survey of the castle by Harold Hughes, published in Archaeologia Cambrensis in 1905, gives some idea of the state of the castle before it was excavated later that century. The above ground fabric was obscured by ivy, modern restoration, and a cairn, and much of the outer ward and the south east tower were buried. This made it difficult to ascertain the date and original plan of the castle, particularly that of the outer ward — for example, Hughes speculates that what is now identified as the south east tower may have been a gateway. When Criccieth was placed in state care in 1933 extensive archaeological excavations were begun, under the direction of Bryan O'Neil, and continued until shortly after the outbreak of World War II. During this time the buried portions of the castle were uncovered and many objects were recovered; a significant find was a crucifix made of gilt bronze and Limoges enamel, found in the western inner gatehouse tower and now in the collection of Amgueddfa Cymru. O'Neil concluded from these discoveries that there were three primary building phases: the first dated to the early thirteenth century and included most of the inner ward, the second was dated to c. 1260 and included most of the outer ward, and the third consisted of later additions to the first two phases undertaken by Edward I and Edward II after the English capture of the castle. O'Neil's identification of three building phases is widely accepted, and together with the excavations forms the basis of the contemporary understanding of the castle. The academic debate has since shifted to identifying which parts of the fabric belong to which phase. In his 1970 guide to the castle, C. N. Johns suggested that the outer ward predated the inner ward; however, this theory was not supported by later historians and Richard Avent reverted to O'Neil's building sequence in his 1989 guide. For his part, in 1983 Avent thought it likely that the north tower was English work, but by 1989 considered Llywelyn ab Iorwerth to be the more probable builder. The source for the design of the inner gatehouse has been another topic of debate. There is consensus that Beeston Castle in Cheshire was the primary source, a theory supported by archaeologists including Richard Avent, Laurence Keen, and Rachel Swallow. Beeston was built in the 1220s by Ranulf de Blondeville, an ally of Llywelyn ap Iorwerth, and is broadly similar to Criccieth. It was built on a crag and its inner gatehouse consists of two D shaped towers, each containing a chamber with two arrowloops facing the approach, and a gate passage guarded by a portcullis and a pair of doors. There are differences: Criccieth has three arrowloops to each guardroom, had a stone–vaulted gate passage rather than a wooden ceiling, and its towers were longer and similar to apsidal keeps. Similarities have also been noted between the Criccieth gatehouse and that at Bolingbroke Castle in Lincolnshire, also built by Ranulf de Blondeville; with Montgomery Castle in Powys, which was attacked by Llywelyn ap Iorwerth in 1228 and 1231; and with White Castle in Monmouthshire. The second and third castles were associated with Hubert de Burgh, a marcher lord and major power in South Wales. Whatever the exact inspiration for the gatehouse, the result, according to Avent, is that at Criccieth "the latest advances in military technology" are combined with the "somewhat haphazard Welsh castle building style".

Сәулет

Қалашық жағалаудағы тасты мүйісті алып жатыр. Ол дерлік концентрлі, ішкі ауласы оңтүстік-шығыстан басқа барлық жағынан сыртқы ауламен қоршалған. Ішкі аула дөңгелек емес алты жақты қоршау құрайды және солтүстік жағында екі мұнаралы қақпа және оңтүстік-шығыста мұнара орналасқан. Сыртқы аула шамамен үшбұрышты, мүйістің пішінін қайталайды, солтүстік және оңтүстік-батыс бұрыштарында мұнаралар мен оңтүстік-шығыста қарапайым қақпа бар. Қалашықтың құрлыққа қарайтын жағы екі ормен қоршалған. Жоғарыда айтылғандай, қамал үш негізгі кезеңде салынған деген жалпы пікір бар. Бірінші кезең 1230 жылдары Лливелин ап Иорверт үшін жасалған жұмыстарды қамтиды, бұл, әдетте, ішкі ауладан тұрды. Екінші кезең 1255 және 1282 жылдар аралығында Лливелин ап Груффуд үшін, ал үшінші кезең 1283 және 1292 жылдар аралығында Англияның Эдуард I және 1307 мен 1327 жылдар аралығында Англияның Эдуард II үшін жүргізілді. Бірінші екі кезең құрылыстың көп бөлігін құрайды, ал үшінші кезең негізінен Уэльс құрылысын жетілдіруден тұрады.

Ішкі палата

Ішкі қақпа үйі – қамалдың ең жақсы сақталған құрылысы, себебі ол үш сыртқы жағынан дерлік толық биіктігінде сақталған. Ол екі D пішіндес мұнарадан тұрады, олардың арасында қақпа өтеді және үш кезеңде салынған. Бірінші кезеңі – Лливелин ап Иорверттің бастапқы құрылысы, ол ғимараттың төменгі үштен екі бөлігін құрайды. Екінші кезеңі, болжам бойынша, Эдуард I жүзеге асырған, ол құрылыстың биіктігін арттырып, жаңа қоршаулар мен қоршау үшін тесіктер жасады. Үшінші кезеңі, әдетте, Эдуард II жасаған жөндеу жұмыстарының бөлігі болып табылады; ол қақпа үйін тағы да биікке көтерді, екінші кезеңдегі қоршауларды жапты және үстіне жаңаларын жасады, олардың бірі шығыс мұнарасында сақталған. Қақпа аркасы қайта құрылған. Қақпа үйінің артқы қабырғасы қираған, бірақ шығыс жағында бірінші қабатқа дейінгі баспалдақтың қалдықтары сақталған. Баспалдақ үш кезеңде салынған, алғашқы екеуі – бастапқы баспалдақ және Лливелин ап Груффид тұсында кеңейтілген. Эдуард I тұсында баспалдақ тағы кеңейтілді және бірінші кезеңде платформа құру үшін салынды, ол, әдетте, перде қабырғасының қабырғалық жүрісіне ағаш баспалдақтың негізін құрады. Бұл қабырғаның алдындағы вестибюль қақпа үйінің екінші қабатына және қақпа үйі қабырғасының қалыңдығындағы баспалдаққа кіруге мүмкіндік берді, ол өз қабырғасына шықты. Қақпа үйінің бірінші қабатының ортасында қақпа өткелі орналасқан. Оны қақпа аркасы ішінде жартылай сақталған ойықтары бар порткуллис және шамамен ортасында екі есік қорғады. Өткелдің арт жағында табиғи бұлақтан су алатын су қоймасы бар. Құдықтың алдында мұнаралардың жер қабаттарында орналасқан екі шамамен бірдей күзет бөлмесіне кіретін есіктер орналасқан. Әрбір бөлмеде қақпаға жақындауды қорғайтын үш жебе саңылауы бар. Бірінші және екінші қабаттар ағаш бөлімдермен кішігірім бөлмелерге бөлінген болуы мүмкін, бірақ бірінші қабат бөлінбеген және зал ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Әр деңгейде батыс мұнарадағы проекциядан кіретін латрина бар. Батыс мұнарадағы бөлмелердің бірі шіркеу болған болуы мүмкін, өйткені қазба жұмыстары кезінде айқышқа шегеленген мүсін табылған. Екі жоғарғы қабатты да негізінен қираған артқы қабырғадағы терезелер жарықтандырған болуы мүмкін; жалғыз терезе шығыс мұнараның бірінші қабат деңгейінде сақталған. Артқы қабырғада ошақтар да болған болуы мүмкін, өйткені қазба кезінде он үшінші ғасырдың соңы немесе он төртінші ғасырдың басындағы ошақтың сынықтары да табылған. Ішкі палатаның басқа маңызды ерекшелігі – солтүстік-батыс мұнарасы, ол қақпа үйімен бір уақытта салынған, бірақ Эдуард I тұсында ішкі және сыртқы жағынан қайта жаңартылған. Оның батыс қабырғасының биіктігі шамамен 20 фут (6 метр) және ошақтың қалдықтары бар, бірақ қалған бөлігі қираған. Бастапқыда жер қабатына жоғарғы қабаттан баспалдақ арқылы кірсе, кейіннен Лливелин ап Груффид салған есік арқылы кірсе керек. Мұнараның ішкі жағында қайта жаңартумен бірге салынған баспалдақтың негізі бар, бірақ ол аяқталмаған немесе кейіннен бөлшектелген. Мұнараның шығыс және батыс жағында латрина шұңқырлары орналасқан, бұл оның үш қабатты болғанын көрсетеді. Солтүстікке қарай перде қабырғасының іргелес бөлігіндегі төрт шұңқыр бастапқы құрылыстың бөлігі болып табылады және жер және бірінші қабат деңгейіндегі латриналарға қызмет еткен. Мұнара қайта жаңартылған кезде осы латриналардың жер қабатына кіреберісінің үстінде баспалдақ салынды, ол қабырғаға және, мүмкін, мұнараның бірінші қабатына кіруді қамтамасыз етті. Шығыс жағында қорғасын құбыр үшін тас арна сақталған, ол цистернаға су құйған. Қалған бөлігі перде қабырғасымен қоршалған, оның биіктігі қақпа үйі мен оңтүстік-шығыс мұнара арасындағы бөліктен басқа толық. Қабырғаның оңтүстік және батыс бөліктері, сондай-ақ қабырға батыс қақпа үйі мұнарасымен кездесетін жері және жартылай қабырға сақталған. Қабырғаға қарсы тұрған ғимараттардың іздері аз, бірақ негіздер мен арқалық тесіктері олардың болғанын көрсетеді, сондай-ақ 1292 жылғы "патша залы" туралы мәлімет бар. Оңтүстік-шығыс бұрышында, мұнараға іргелес орналасқан оңтүстік қақпа, бастапқыда артқы және кейін екі палата арасындағы байланыс құралы ретінде қызмет еткен қарапайым ашылу. Қақпаның маңындағы тас төселген шаршы алаңның не екенін нақты білмейміз, бірақ бұл пеш болған болуы мүмкін.

The inner gatehouse is the most prominent surviving castle structure, as it survives to almost full height on its three outer sides. It consists of two D shaped towers with a gate passage between them and was built in three phases. The first was Llywelyn ap Iorwerth's initial construction, which consists of approximately the bottom three quarters of the building. The second phase was probably undertaken by Edward I and raised the height of the structure, creating new battlements and holes for a hoarding. The third phase is probably part of the repairs undertaken by Edward II; it heightened the gatehouse again, blocking the second phase battlements and creating new ones above, one of which survives on the eastern tower. The gate arch is a reconstruction. The rear wall of the gatehouse is ruinous, but the remains of the stair to the first floor survive on the east side. The stair was also constructed in three phases, the first two consisting of the original stair and a subsequent widening under Llywelyn ap Gruffudd. Under Edward I the stair was widened again and the first phase built up to form a platform, which probably formed the base for a wooden stair which led up to the wall walk of the curtain wall. A lobby off this wall walk gave access to the second floor of the gatehouse and to a straight stair in the thickness of the gatehouse wall, which led to its own wall walk. The centre of the ground floor of the gatehouse is occupied by the gate passage. It was protected by a portcullis, the grooves for which partially survive just within the gate arch, and a pair of doors approximately halfway along. There is a water cistern at the rear of the passage, fed by a natural spring. Just before the cistern are the doors into two near identical guard chambers, which occupy the ground floors of the towers. Each chamber contains three arrowslits which guard the approach to the gatehouse. The first and second storeys were probably divided by wooden partitions into smaller chambers, but it is possible that the first floor was undivided and used as a hall. At each level there is a latrine accessed from a projection on the west tower. One of the chambers in the west tower may have been a chapel, as a crucifix was found during excavations of the ground floor. It is probable that both upper floors were primarily lit by windows in the ruined rear wall; the only surviving window is at first floor level in the east tower. The rear wall may also have contained fireplaces, as fragments of late thirteenth or early fourteenth century chimney were also found during excavations. The other major feature of the inner ward is the south west tower, which is contemporary with the gatehouse but was refaced both internally and externally under Edward I. Its western wall stands to approximately 20 feet (6 m) and contains the remains of a fireplace, but it is otherwise ruined. The ground floor would originally have been accessed via a ladder from the floor above, but was later entered from a doorway which was probably inserted by Llywelyn ap Gruffudd. The interior of the tower contains the base of a staircase contemporary with the refacing, but this was either left incomplete or later dismantled. There are latrine chutes on the east and west sides of the tower, which suggest that it was of three storeys. Four chutes in the adjoining section of curtain wall to the north are part of the original construction, and served latrines at ground and first floor level. A staircase was built over the ground floor entrance to these latrines when the tower was refaced, and provided access to the wall walk and possibly the first floor of the tower. A stone channel for a lead pipe survives on the exterior of the east side, which fed a cistern. The remainder of the ward is enclosed by a curtain wall, which stands to almost its full height except for the stretch between the gatehouse and south east tower. The wall walk survives on the southern and western stretches, as well as the parapet and half an embrasure where the wall meets the west gatehouse tower. Little trace remains of the buildings which stood against the wall, but footings and beam holes indicate that they existed, as does a 1292 reference to the "king's hall". In the south east corner, adjacent to the tower, is the south gate, a simple opening which originally served as a postern and later as a means of communication between the two wards. It is uncertain what the square area of cobbles adjacent to the gate represents, but it may have been an oven.

Сыртқы бөлім

Солтүстік мұнараның бірінші қабатының негізі сақталған, ал оның биіктігі оңтүстік-шығыс бұрышындағы сәуле тесіктерімен белгіленген. Оның үш сыртқы жағында қиғашталған қабырғалар бар, ал солтүстік-шығыс қабырғасында екі жұп дәретхана шұңқырлары орналасқан, бұл мұнараның екі қабаттан тұрғанын көрсетеді. Эдуард I ішкі қабырғаға қарсы кең, көлбеу сатыстар салдырған, ал олардың негізінен оңтүстік-батысқа қарай тас төселген алаң созылып жатыр. Бұл ерекшеліктер мұнараға орнатылған қозғалтқышқа оқ-дәрі жеткізуге арналған деп жорылған. Оңтүстік-батыс мұнарасы сыртқы бекіністегі ең ірісі, бірақ ең қираған жағдайда. Оның төменгі қабырғалары сыртқы бекіністің қалған бөлігімен бірдей кезеңде салынған, бірақ батыс бұрышының көп бөлігі жоғалып кеткен. Алғашқы құрылысында мұнара екі қабаттан тұрған және Лливелин ап Йорверт салған Долведелан қамалының шығыс мұнарасының бастапқы пішініне ұқсас болған болуы мүмкін. Жерде ағаш еденге тіреу болған жалпақ тастар сақталған. Жоғарғы қабырғалар, мүмкін Эдуард I тұсында қайта жаңартылған; сол кезде еденге есік салынып, солтүстік-шығыс қабырғасына қарсы бірінші қабатқа баспалдақ салынған, ал екінші қабат қосылған болуы мүмкін. Бұл сатыс қабырғадағы бұрыннан бар ойықты жапқан. Мұнара әсем безендірілген; баспалдақ пен бірінші қабатқа кіретін есіктер жиектелген және шар тәрізді тоқтаулармен әшекейленген, ал ішкі жағынан табылған археологиялық заттарға екі тіреу кіреді, біреуі жапырақтармен, екіншісі адам басымен ойылған, сондай-ақ жапырақты капитель. Сыртқы қақпа үйі бастапқыда ішкі жағында есігі бар қабырға арқылы қарапайым өткел болған. Біраз уақыттан кейін өткелдің сыртқы жағына екінші қақпа қосылып, оның шығыс қабырғасы қалыңдатылған, бұл осы жақтағы ойықты ұзартуды қажет еткен. Қалың қабырға ішкі бекіністің оңтүстік бұрышына дейін созылып, оның оңтүстік қақпасына кіруді бақылаған болуы мүмкін. Соңында, Эдуард I тұсында қақпаның алдына қарапайым барбикан салынған. Ішкі қабырғадан айырмашылығы, сыртқы қабырға жоғары деңгейде сақталмаған, сондықтан көптеген ерекшеліктері жоғалып кеткен. Оңтүстік-шығыс мұнарасы мен ішкі қақпа үйі арасында қабырғаның қалың бөлігі орналасқан, бұл қабырғаға апаратын баспалдақтың орнын көрсетеді. Оңтүстік-батыс және солтүстік мұнаралар арасындағы бөлікте бірнеше ойықтардың негіздері сақталған, соның ішінде оңтүстік-батыс мұнараның баспалдағымен жабылған ойық та бар. Бұл қабырғаның ортасы екі қабырға арасындағы өткелге арналған, ол бастапқыда шатырмен жабылған; сыртқы қабырғаның тарлығы оның ішкі қабырғадан кейінірек салынғанын көрсетеді.

The north tower survives to the base of its first floor, the level of which is indicated by beam holes in the south east corner. It is battered on its three outer sides and the north east wall contains two pairs of latrine chutes, suggesting that the tower had two floors. A flight of wide, shallow steps was built against the inner wall by Edward I, and running south west from their base is a cobbled platform. These features have been interpreted as being for the transportation of ammunition for an engine mounted on the tower. The south west tower is the largest in the outer ward, but the most ruinous. Its lower walls are contemporary with the rest of the outer ward, but the western corner has almost entirely vanished. As originally built the tower may have consisted of two storeys and resembled the original form of the east tower of Dolwyddelan Castle, built by Llywelyn ap Iorwerth. There are flat stones on the ground which probably carried a wooden floor. The upper walls have been refaced, probably under Edward I; at the same time a doorway was inserted into the ground floor, a staircase built against the north east wall to give access to the first floor, and a second floor probably added. The staircase blocked a pre existing embrasure in the curtain wall. The tower was richly decorated; the doors to the staircase and first floor are chamfered and decorated with ball stops, and archaeological finds from the interior include two corbels, one carved with foliage and the other with a human head, and a foliate capital. The outer gatehouse was originally a simple passage through the curtain wall with a doorway at its inner end. Shortly afterward a second gate was added at the outer end of the passage and its eastern wall thickened, which necessitated lengthening the embrasure on this side. The thickened wall may have extended to the southern corner of the inner ward, controlling access to its southern gate. Finally, under Edward I a simple barbican was constructed in front of the gatehouse. In contrast to the inner curtain wall, the outer curtain wall does not survive to a high level and as a result few features remain. Between the south east tower and the inner gatehouse is a thicker portion of wall which probably marks the site of a stair to the wall walk. The stretch between the south west and north towers contains the bases of several embrasures, including the one blocked by the south west tower stair. The centre of this section of wall is narrow to accommodate a passage between the curtains, which was originally roofed over; the narrowness of the outer wall here is an indication that it post dates the inner.