Кіріспе
Дурхамдағы шіркеу, Дурхам графтығы, Англия. Дурхам соборы, ресми түрде Мәсіх соборы, Ырысды Мария және Дурхамның Әулие Кутберті соборы – Англияның Дурхам қаласындағы Англия шіркеуінің соборы. Собор Дурхам епископының резиденциясы және Дурхам епархиясының бас шіркеуі болып табылады. Сондай-ақ, онда англосаксон әулиелері Кутберт пен Беденің қасиетті жерлері орналасқан. Соборда Англия шіркеуінің күнделікті қызметтері өткізіледі және 2019 жылы 727 367 келушіні қабылдады. Бұл I санаттағы ғимарат және Дурхам қамалы мен соборының Мәдени мұрасы тізіміне енген объектінің бөлігі. Собор 635 жылы құрылған, бірақ 875 жылы викингтердің шабуылына ұшыраған Линдисфарн аббаттығының мұрагері. Монахтар 882 жылдан 995 жылға дейін Честер-ле-Стритте тұрып, содан кейін Дурхамға көшіп келді. Собор 1541 жылы таратылғанға дейін монастырь болып қала берді, одан бері оны деканы мен капелла басқарады. Собор аумағы 11 ғасырдан бері Дурхам қамалының бір бөлігін құрады. Үш патшалық соғысы кезінде соборда 3000 шотландтық соғыс тұтқыны орналастырылды, олардың 1700-і ғимарат ішінде қайтыс болды. Қазіргі ғимарат негізінен 1093 және 1133 жылдар аралығында салынды, бұл англосаксондық «Ақ шіркеудің» орнына келді. Бұл романдық сәулет стилінің маңызды мысалы, ал басты залдың төбесі – тік қабырғалы күмбездің ең ерте сақталған үлгісі. Ғалилея капелласы 1170 жылдары собордың батыс жағына қосылды, ал батыс мұнаралары шамамен 1200 жылы салынды. Шығыс бөлігі 1230 жылдары ерте ағылшын готикалық стилінде кеңейтілді, ал тік бұрышты готикалық орталық мұнарасы 15 ғасырда екі кезеңде салынды. Маңызды жиһаздарға ортағасырлық епископ тағы мен Невилл экраны, Приор Кастеллдің сағаты, сондай-ақ 17 ғасырға жататын хор орындары және епископ Косин орнатқан қаріптің жабыны кіреді. Көптеген монастырь ғимараттары сақталған; монахтардың асханасында қазір собор кітапханасының бөлігі орналасқан, онда 6 ғасырға дейінгі маңызды жинақтар сақталған.
Durham Cathedral, formally the Cathedral Church of Christ, Blessed Mary the Virgin and St Cuthbert of Durham, is a Church of England cathedral in the city of Durham, England. The cathedral is the seat of the bishop of Durham and is the mother church of the diocese of Durham. It also contains the shrines of the Anglo Saxon saints Cuthbert and Bede. There are daily Church of England services at the cathedral, and it received 727,367 visitors in 2019. It is a grade I listed building and forms part of the Durham Castle and Cathedral World Heritage Site. The cathedral is the successor to the Anglo Saxon Lindisfarne Priory, which was established c. 635 but abandoned in 875 in the face of Viking raids. The monks settled at Chester le Street from 882 until 995, when they moved to Durham. The cathedral remained a monastery until it was dissolved in 1541, since when it has been governed by a dean and chapter. The cathedral precinct formed part of Durham Castle from the eleventh century. During the Wars of the Three Kingdoms the cathedral housed 3000 Scottish prisoners of war, 1,700 of whom died in the building. The present building was substantially completed between 1093 and 1133, replacing the Anglo Saxon 'White Church'. It is a significant example of the Romanesque architectural style, and the nave ceiling is the earliest surviving example of a pointed rib vault. The Galilee chapel was added to the west end of the cathedral in the 1170s, and the western towers built in approximately 1200. The east end was expanded in the Early English Gothic style in the 1230s, and the Perpendicular Gothic central tower was built in two stages in the fifteenth century. Important furnishings include the medieval bishop's throne and Neville screen, Prior Castell's Clock, and the seventeenth century choir stalls and font cover installed by Bishop Cosin. Many of the monastic buildings survive; the monks' refectory now contains part of the cathedral library, which holds significant collections dating back to the sixth century.
Англосаксон тілдері
Дарем кафедрасының бастауы Линдисфарн епархиясынан шығады, оны 635 жылы Нортумбрияның Освальд ханның бұйрығымен Әйден қасиетті құрды, ол 664 жылы Йоркке көшірілді. 678 жылы Кентербери архиепискобы оны Линдисфарнда қайта орнатты. Линдисфарн монастырында көптеген қасиеттілер дүниеге келді, олардың ең бағалысы – 685 жылдан 687 жылы қайтыс болғанға дейін Линдисфарн епископы болған Китберт қасиеттісі, ол Дарем соборының дамуына орасан зор үлес қосты. 875 жылы викингтердің қайталап шабуыл жасауынан кейін монахтар Линдисфарннан қашып, Китберт қасиеттісінің қабірлерін алып кетті. Линдисфарн епархиясы 882 жылға дейін көшпелі болып қалды, содан кейін монахтар Линдисфарннан оңтүстікке қарай 60 миль, ал Даремнен солтүстікке қарай 6 миль қашықтықтағы Честер-ле-Стритке қоныстанды. 995 жылға дейін олар Честер-ле-Стритте тұрды, содан кейін викингтердің тағы бір шабуылы монахтарды қабірлерімен бірге қайтадан көшіруге мәжбүр етті. Жергілікті аңыз бойынша, «Дун сиыры» және қасиеттінің өмірбаянында айтылғандай, монахтар екі сауыншы қызды іздеді, олар түсті сиырды іздеп, Уэр өзенінің иірімдерінен пайда болған жартыаралда табысты. Содан кейін Китберттің табыты жылжымайтын болды, бұл жаңа киелі орын сол жерде салынуы керек деген белгі ретінде қабылданды, ол Дарем қаласына айналды. Жартыаралды таңдаудың себептерінің бірі – оның қорғанысқа қолайлы орны, ал онда құрылған қауым Нортумбрия графының қорғауынан пайда көретін еді, оның епископы Альдхунмен осы кезде мықты туыстық байланыстары болды. Бүгінде Бейлиден басталып, собордың шығыс мұнаралары арқылы Палас Гринге дейін созылатын көшеге жақын жайылымдарда жайылатын шағын түсті сиырлардың құрметіне Дан Коу Лейн деп аталады. Бастапқыда, қасиетті Китберттің қабірлерін сақтау үшін жергілікті ағаштан жасалған қарапайым уақытша құрылыс салынды. Кейін киелі орын «Ақ шіркеу» деп аталатын, әлі де ағаштан жасалған, мықтырақ ғимаратқа көшірілді. Бұл шіркеудің өзі үш жылдан кейін, 998 жылы «Ақ шіркеу» деп аталатын тас ғимаратпен ауыстырылды, ол 1018 жылы мұнарасынан басқа толық аяқталды. Дарем тез арада қасиетті Китбертке құрмет көрсету үшін келіп-кетіп жүретін паломниктердің орталығына айналды. Король Кнут ерте паломниктердің бірі болды және Дарем монахтарына көптеген артықшылықтар мен жерлерді сыйлады. Қорғанысқа қолайлы орны, паломниктерден түскен ақша ағыны және Даремдегі шіркеуде бейнеленген билік, собордың төңірегінде қаланың қалыптасуына ықпал етті, ол қаланың ядросын құрады.
Норман
Қазіргі собор Уильям де Сент-Кала (сонымен қатар Сент-Карилеф Уильям деп те аталады) тұсында жобаланып, салынған. 1083 жылы ол Даремде Сент-Кутберт бенедиктиндік монастырын құрды және ол жердегі Сент-Кутберт шіркеуі мен қасиетті жерін басқарған зайырлы канондарды (олардың әйелдері мен балаларын) қуғынға салып, оларды Уэрмут және Жарроу монастырларынан келген монахтармен алмастырды. Шіркеудің кең жерлерін ол өзінің епископтығы мен жаңа монастырь арасында бөліп берді. Алдвинді бірінші приор етіп тағайындады. Сент-Кала епискобы Вильгельм ескі саксон шіркеуін бұзды және 1093 жылғы 11 тамызда Дархемдік премьер Тургот (Алдвиннің ізбасары)мен бірге жаңа үлкен собордың іргетасын салды. Монахтар өз қаражатынан монастырь ғимараттарын салуды жалғастырды, ал епископ собордың құрылысын аяқтауды өз міндетіне алды. Собордың негізгі мақсаты – қасиетті Кутберт пен құрметті Беданың денелерін сақтау болды. Одан бері ғимараттың көптеген бөліктері үлкен толықтырулармен және қайта құрулармен жабдықталды, бірақ құрылыстың басым бөлігі бастапқы нормандық құрылым болып қала береді. Собордың құрылысы 1093 жылы шығыс жағынан басталды. 1096 жылы хор аяқталды. 1096 жылғы 2 қаңтарда Сент-Кала епискобы Вильгельм қайтыс болған кезде, Капитул үйі оның жерленуі үшін жеткілікті дайын болды. 1104 жылы қасиетті Кутберттің сүйегі үлкен салтанатпен жаңа собордағы жаңа қасиетті орынға көшірілді. Монахтар монастырлар таратылғанға дейін Сент-Кутберт қасиетті жерін күтуді жалғастырды. (оның бір бөлігі 18 ғасырда бұзылған). Уильям Сент-Карилеф 1096 жылы құрылыс аяқталмас бұрын қайтыс болды және жауапкершілікті оның ізбасары Ранулф Фламбардқа тапсырды, ол сонымен қатар Уэр өзенінен қалаға ең ерте көпір – Фрамвеллгейт көпірін салды. Үш епископ – Уильям Сент-Карилеф, Ранулф Фламбард және Хью де Пуисет – барлығы қазір қайта салынған кафедралық үйде жерленген. 1170 жылдары Хью де Пуизет, шығыс жағындағы құлдырау мен жарылу салдарынан жұмысты жалғастыру мүмкін болмағаннан кейін, собордың батыс жағында Галилея капелласын қосты. Бес қабатты ғимарат кіреберістің орнында тұрды және әйелдер шіркеуі ретінде қызмет етті, ал орта ғасырларда үлкен батыс есігі Мәриямға арналған алтарьмен жабылған. Есік қазір епископ Томас Лэнглидің қабірімен жабылған. Галилея капелласы құрметті Беданың сүйектерін де сақтайды. Собордың негізгі кіреберісі солтүстік жағында, қамалға қарап орналасқан. 1228 жылы Солсбери епискобы Ричард ле Пур, Солсбери соборын готикалық стильде қайта салғаннан кейін, Дурхамға ауыстырылды. Мұнаралар да 13 ғасырдың басына жатады, бірақ орталық мұнараны шарттық жағдай зақымдап, 15 ғасырда екі кезеңде ауыстырылды, ал бас шеберлер Томас Бартон мен Джон Белл болды. Қасиетті Кутберт қасиетті жері собордың шығыс апсидалық бөлігінде орналасқан. Апсиданың ішкі қабырғасының орны төсеніште белгіленген және қасиетті Кутберттің қабірі қарапайым тақтамен жабылған. Алайда, белгісіз монах 1593 жылы былай деп жазды: quote, «Бұл қасиетті жер бүкіл Англиядағы ең сәнділердің бірі деп есептелді, оған сыйлықтар мен зергерлік бұйымдар көп мөлшерде берілді және тіпті осы соңғы күндері де онда жасалған кереметтер шексіз болды». 1794 жылы сәулетші Джеймс Уайатт ғимаратты күрт өзгертетін кең ауқымды жоспарларды жасады, соның ішінде Галилея капелласын бұзуды көздеді, бірақ Капитул осыдан бас тартуға үлгерді. Уайатт Розалық терезенің 15 ғасырғы бедерлерін жаңартты, дауыл кезінде жарылған бөліктерін қарапайым шынымен ауыстырды. 1847 жылы сәулетші Энтони Сальвин Козиннің ағаштан жасалған орган экранын алып тастап, шығыс жағынан көріністі ашты, ал 1858 жылы ол монастырьларды қалпына келтірді. Кафедральдық мұнараның Виктория дәуіріндегі қалпына келтіруі 1859–1860 жылдары сәулетші Джордж Гилберт Скотттың Эдвард Роберт Робсонмен (алты жыл бойы соборда жұмысшы болып қызмет еткен) бірлесіп жұмыс істеуімен жүзеге асырылды. 1874 жылы Скотт Кроссингтегі мәрмәр хор экраны мен амбонға жауапты болды. Сонымен қатар, Дурхам университетінің негізін қалауға ықпал еткен, палатиндік өкілеттіктері бар соңғы епископ Уильям Ван Милдерттің (1826–1836) мүсіні де бар.
quote|[The shrine] was estimated to be one of the most sumptuous in all England, so great were the offerings and jewells bestowed upon it, and endless the miracles that were wrought at it, even in these last days.|Rites of Durham|
In 1794 the architect James Wyatt drew up extensive plans which would have drastically transformed the building, including the demolition of the Galilee Chapel, but the Chapter changed its mind just in time to prevent this happening. Wyatt renewed the 15th century tracery of the Rose Window, inserting plain glass to replace what had been blown out in a storm. In 1847 the architect Anthony Salvin removed Cosin's wooden organ screen, opening up the view of the east end from the nave, and in 1858 he restored the cloisters. The Victorian restoration of the cathedral's tower in 1859–60 was by the architect George Gilbert Scott, working with Edward Robert Robson (who went on to serve as Clerk of Works at the cathedral for six years). In 1874 Scott was responsible for the marble choir screen and pulpit in the Crossing. There is also a statue of William Van Mildert (1826–1836), the last bishop with palatine powers, and driving force behind the foundation of Durham University.
20 ғасыр
1930 жылдары Дин Сирил Эллингтонның ықпалымен, бас ғибадатхананың артындағы Әйіп Кутберт қасиетханасын қалпына келтіру жұмыстары басталды, ол ғибадат ету мен қажылыққа лайықты орталық болуы тиіс еді, және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жалғастырылды. Төрт шамдық және үстіне орнатылған жапқыш (шамамен 1950 ж.) Ниниан Компердің жобасы бойынша жасалған. 2001 жылы қосылған екі үлкен батик туы – Әйіп Кутберт пен Освальдтың бейнелері. Ғимараттың басқа бөліктерінде 1930 және 1940 жылдары Хью Рей Истонның бірнеше жаңа әйнек терезелері орнатылды. Марк Ангустың «Күнделікті нан» терезесі, басты ғибадатхананың солтүстік жағында, 1984 жылы салынды. Галилея капелласында поляк суретшісі Йозеф Пирцтің ағаштан жасалған «Жариялану» мүсіні 1992 жылы, Леонард Эветтстің «Stella Maris» терезесімен бірге қойылды. 1986 жылы собор, жақын орналасқан қамалмен бірге, ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енді. ЮНЕСКО комитеті соборды C (ii) (iv) (vi) критерийлері бойынша жіктеді, «Дурхэм соборы Англиядағы «норманд» стиліндегі архитектураның ең ірі және ең тамаша ескерткіші» екенін мәлімдеді. Собордың маңыздылығын талқылау барысында, Historic England 1986 жылғы есебінде былай деді: Жақын жерде 2011 жылы орнатылған және 2017 жылы қайта ашылған тақташа 1650 жылы Дунбар шайқасынан кейін соборда тұтқын ретінде қайтыс болған шотланд әскерлерін еске алады. Кейбір тұтқындардың қалдықтары 2013 жылы собор аумағына жақын, Palace Green жанындағы ғимарат құрылысы кезінде табылған көптеген қабірде анықталды. 2004 жылы Фенвик Лоусонның екі ағаш мүсіні, «Пиета» және «Христос қабірі», Тоғыз ғибадатхана капелласына қойылды, ал 2010 жылы Том Деннидің «Өзгеріс» әйнек терезесі бұрынғы Дурхэм епископы және Кентербери архиепископы болған Майкл Рамсидің естелігіне арналды. 2016 жылы собордың айналасындағы бұрынғы монастырлық ғимараттар, оның ішінде монахтардың жатақханасы және асханасы, «Ашық қазына» ретінде қайта ашылды, ол собордың тарихы мен мүліктерін көрсететін кең ауқымды көрме. 2009 жылдың қараша айында собор Lumière фестивалінде басты рөлде болды, оның ең жарқын сәті – собордың солтүстік жағының «Жарық тәжі» жарықтандыруы болды. 15 минуттық көрсетім Линдисфарнның тарихын және собордың негізін қалауды, Линдисфарн Ізгі хабарларынан суреттер мен мәтіндерді пайдалана отырып баяндады. Lumière фестивалі 2011, 2013, 2015 және 2017 жылдары қайталанды. Дурхэм монастырында көптеген қолжазбалар сақталған; 21-ғасырда 6-дан 16-ғасырға дейінгі кітаптарды цифрландыру жұмыстары жүргізілуде. Жобаны Дурхэм университеті мен Дурхэм соборы бірлесіп жүзеге асырып жатыр. Кафедральдық шіркеу мен монастырь арнайы шаралар болмаса, күн сайын белгілі бір сағаттарда келушілерге ашық. 2017 жылы «Ашық қазына» жаңа көрме алаңы ашылды, онда Әйіп Кутберттің сандығы және түрлі қасиетті заттар қойылды, ал 2019 жылы собор архивінен географиялық экспонаттарды ұсынатын «Әлемді карталау» жаңа көрмесі қосылды.
Сәулет
ХІХ ғасырдың соңында ағылшын сәулетшісі Джон Билсон айтқандай, хордың дәліздерінде Англиядағы ең алғашқы қабырғалы күмбездер болғандығы туралы бірнеше дәлелдер бар. Содан бері Францияның солтүстік-батысындағы Лессей аббаттығы сияқты басқа ғимараттар Дархемдегідей жоғары техникалық деңгейді жасаған алғашқы тәжірибелік қабырғаларды ұсынды деген пікір айтылды. Хордың қабырғаларында жоғары күмбездің қабырғалары болғандығына куәліктер бар. Джон Джеймс пен Малкольм Тёрлбидің арасында осы қабырғалы күмбездер төрт бөліктен тұра ма әлде алты бөліктен тұра ма деген дау бар, ол әлі де шешілмеген. Ғимараттың ерекшелігі – салыстырмалы түрде жұқа композиттік тіреулермен алмасып орналасқан, ал ірі барабан тәрізді бағаналармен және дәліздер үстіндегі трифориум ішінде жасырылған бүйірлік тіреулермен бекітілген, ең алғашқы көлденең тік аркалары. Бұл ерекшеліктер Солтүстік Франциядағы готикалық сәулеттің алғы күші болып көрінеді, мүмкін, нормандық тас қалаушылардың еңбегінің нәтижесі, бірақ ғимарат жалпы алғанда романдық стильде саналады. Тік арка мен қабырғалы күмбезді шеберлікпен пайдалану бұрынғыдан гөрі әлдеқайда күрделі және қиын жоспарларды жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Тіреулер биік ғимараттар салуға және қабырғалардағы кеңістікті ашып, үлкен терезелер жасауға мүмкіндік берді. ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енген сипаттамада сәулет стилі туралы былай делінген: «Кейбіреулер Дурхам соборын алғашқы "готикалық" ескерткіш деп жаңылысқанмен (оның және 12 ғасырдағы Иль-де-Франс аймағындағы шіркеулердің арасындағы байланыс айқын емес), бұл ғимарат, күмбездеріндегі инновациялық батылдығының арқасында, Спейер және Клюни сияқты, өз уақытынан озып кеткен тәжірибелік үлгінің бір түрін құрайды». Біріккен Ұлттар Ұйымының тағы бір веб-сайтында «нафтың төбесін қолдау үшін тік аркалар құрайтын тас «қабырғаларды» пайдалану маңызды жетістік болды және Дурхам соборы – ең алғашқы белгілі мысал» делінген [және] «Дурхам соборының нафы – ең маңызды сәулеттік элемент, өйткені ол сәулет тарихындағы маңызды өзгерісті білдіреді. Тік арка алғаш рет осы ғимаратта конструкциялық элемент ретінде сәтті пайдаланылды. Жартылай дөңгелек аркалар – конструкциялық тік аркалар қабылданғанға дейін қолданылатын тип, олардың биіктігі еніне пропорционал болуы керек». Әйіз Кутберттің қабірі шығыс жағында, Фераторийде орналасқан және бір кезде кремдік мәрмәр мен алтыннан жасалған әсем ескерткіш болған. Ол әлі де қажылық орыны болып табылады. Әйіз Кутберттің сандығынан табылган сынықтар соборда көрсетілуде.
Ағза
17 ғасырда Даремде Смит жасаған орган болды, ол 1876 жылы «Әке» Уиллис (Генри Уиллис және Ұлдар) органымен ауыстырылды, ал кейбір құбырлары Дарем қамалының шіркеуінде қайта қолданылды. Harrison & Harrison 1880 жылдан бастап органмен жұмыс істеді, 1905 және 1935 жылдар аралығында қалпына келтірілді, 1970 жылы жаңа консольмен қайта құрылды, сондай-ақ классикалық үнмен оң бөлім қосылды, ал 1981 және 1996 жылдары одан әрі жаңартулар мен шағын өзгерістер енгізілді. C. Ходжсон Фаулер жобалаған және Клейтон мен Белл безендірген корпус 1876 жылы салынған және хор галереяларында орналасқан.
Органисттер
Дурхемдегі алғашқы органшы 1557 жылы Джон Бримли болды. Атақты органшылардың арасында композиторлар Томас Эбдон және Ричард Хей Ллойд, "Ежелгі және қазіргі заманғы қайта қарастырылған ән жинағының" редакторы Джон Дайкс Бауэр және (суб-органшы ретінде) хор жетекшісі Дэвид Хилл болды. Қазіргі Хор шебері және органшы - Дэниел Кук, ол 2017 жылы Джеймс Ланселотты алмастырды. Орынбасары - Джозеф Бич.
Хор
Мұнда ересектерден тұратын әуеншілер, хор стипендияларының иегерлері және балалар хоры бар. Балалар хоры Chorister мектебінде білім алады. Дәстүр бойынша балалар хорында тек ұлдар болған, бірақ 2009 жылдың қараша айында собор алғаш рет қыздарды хорға қабылдады. Қыздар мен ұлдар кезекпен қызмет етеді, әуенді бірге орындамайды, тек Пасха, Адвент және Рождество сияқты маңызды мерекелерде ғана екі "жоғарғы дауыс қатары" бірігеді.
Қоңыраулар
Орталық мұнарада ағылшын стилінде дыбысталатын он қоңырау ілінген. Ең ірісінің салмағы , диаметрі D нотасына дейін келтірілген. Бес қоңырау (4, 7, 8, 9 және 10) Шіркеу ғимараттары кеңесі (бұрынғы Шіркеулерді күтіп-ұстау кеңесі) тарапынан тарихи маңызы бар деп танылған, олар 1693 жылы құйылған. Қалған қоңыраулар 1780 (3), 1781 (5), 1896 (6), 1980 (1 және 2) жылдары құйылған.
Мердіжан сызығы
1829 жылы деканы мен Капитулы солтүстік галереясының едені мен қабырғасына меридиан сызығын салуға рұқсат берді. Жақын орналасқан терезедегі ою-өрнектегі дөңгелек тесік, еден деңгейінен шамамен 3 метр биіктікте, күн меридианды басып өтетін дәл уақытта күн сәулесін сызыққа түсіретіндей етіп жасалған. Бұл құрылысты қаладағы Драйберннің Уильям Ллойд Уортон мен Дархам мектебінің сол кездегі директоры Карр жасады.
Кино және теледидар
Дарем соборы көптеген кино және теледидар туындыларында түсірілім алаңы ретінде қолданылған. Собордың ерекше романдық сәулетінің арқасында, ол жоғары бюджетті фильмдерде бірнеше фантастикалық орындардың рөлін сомдады, сонымен қатар бірқатар телебағдарламаларда өзінің түрінде де көрсетілген.
Фильм
Собордың фильмдегі алғашқы маңызды пайда болуы 1996 жылы Томас Хардидің "Джуд" романының бейімделуінде болды. Фильмде Кристофер Экклстонның собордың сыртында тас қалаушы ретінде жұмыс істеген көріністері көрсетілген, сондай-ақ собордың ішінде және оған іргелес Пребендс көпірінде түсірілген көріністер бар. Кейт Бланшетттің ойнаған "Елизабет" фильмінде собор Вестминстер сарайы мен Уайтхолл ретінде бейнеленген. Дарем соборы Гарри Поттердің алғашқы екі фильмінде ("Философ тасы" және "Құпиялар палатасы") Хогвартс Сиқыр және Қадір-қасиет мектебі ретінде пайда болды. The Cloisters мектеп аулаларының бірі ретінде, Chapter House профессор Макгонагалдың сынып бөлмесі ретінде, ал Triforium жоғарғы қабаттары Тыйым салынған дәліз ретінде бірнеше сахналарда қолданылды. Собордың сыртқы архитектурасы фильмдерде пайда болған Хогвартс моделінің дизайнына үлкен әсер етті, ал модельдің бір бөлігі фантастикалық мұнаралармен толықтырылған собордың стилінде ерекше көзге түседі. "Ақ қар және аңшы" фильміндегі сарай декорациясы негізінен Дарем соборының архитектурасына сүйенген. Төндіріс тобы соборда төрт күн бойы интерьердің 3D-суреттерін түсіріп, жиналған деректерді физикалық және цифрлық декорацияларды жасау үшін пайдаланды. Ең айқындысы, фильмдегі тақ отыратын бөлмеде собордағы бағаналармен бірдей үлгіде жасалған бағаналар бар. Собордың ішкі көріністері 2019 жылғы Marvel супергеройлар фильмі "Авангерлер: Соңғы ойын" Асгардтың ішкі орны ретінде көрсетілді. Кен Лоучтың "Ескі емен" фильмінен бір сахна Дарем соборында түсірілді.
Теледидар
Дарем соборы бірнеше телебағдарламада көрсетілген. Оның көптеген көрсетілімдерінің ішінде Treasurehunt ойын-шоуы және BBC-нің Songs of Praise және The Antiques Roadshow сияқты танымал бағдарламалары бар. Архитектура тарихшысы Дэн Крюкшенк соборды 2002 жылғы BBC телеарнасының "Британияның ең үздік ғимараттары" атты деректі фильмінде өзінің таңдаған төрт ғимаратының бірі ретінде таңдады. 2009 жылдың қыркүйегінде Стинг соборда арнайы Рождестволық концерт өткізді. Концерттің көрсетілімі Ұлыбританияда BBC2 Imagine арнасында, ал АҚШ-та PBS Great Performances арнасында болды. 2009 жылдың қарашасында концерт "A Winter's Night Live From Durham Cathedral" атты DVD-де жарық көрді. 2010 жылы собор "Climbing Great Buildings" бағдарламасында көрсетілді, онда жүргізуші Джонатан Фойл соборды альпинистік арқандармен аралап зерттеді. 2011 жылы алғаш эфирге шыққан BBC теміржол саяхаты Майкл Портильомен бірге Даремге және соборға сапар жасады. Брэдшоудың жол көрсеткішіне сүйене отырып, ол осы жол көрсеткіште айтылған жергілікті викториялық саясатты талқылады және собор хорымен кездесті. "Ричард Уилсон: Жолда" бағдарламасында актер Ричард Уилсон 1930 жылдарғы Shell Guide бойынша саяхаттап, соборға барды. Грейсон Перридің "All Man" атты деректі фильмі собордағы оның туындысын таныстырумен аяқталды. Тони Робинсонмен бірге түсірілген "Британның ұлы соборлары" бағдарламасының төртінші эпизоды, Channel Five арнасында көрсетілді, онда Дарем соборы тақырыбы ретінде таңдалды. Онда Робинсон собордың сәулеті, епископтардың тарихы және қажылықтың тарихын зерттеді. 2019 жылдың мамыр айында собор мұнарасының қайта жаңарту жұмысы аяқталғаннан кейін, BBC Breakfast телеарнасы мұнарадан тікелей эфирде хабар таратты, осылайша собордың қайта ашылуына үлесін қосты. Собор Кэтрин Куксонның "Өмірдің толқыны" және "Қанаты жоқ құс" атты екі теледрамасында ерекше көзге түседі. Соңғысында собор және оны қоршаған өзен жағалаулары да жарнама материалдарында маңызды орын алды. Сонымен қатар, ол "Инспектор Джордж Гентли" телесериалының бірнеше эпизодында интерьер және экстерьер сахналарымен көрсетілді.
Өнер мен әдебиетте
Летиция Лэндонның атмосфералық өлеңі, «Дарем соборы», 1835 жылы Фишердің сурет салу бөлмесінің альбомдық жинағында, Томас Алломның собор ішіндегі суретінің гравюрасымен бірге жарияланды. Бұл өлең 2023 жылы Бенджамин Майерстің шығарған «Кадди» атты кітабында да кездеседі. Кітап Сент-Кутберт тарихын баяндайды, бірақ ол шығармашылық көркем әдебиет туындысы.
Дурхам соборы Легода
Дарем соборы өзінің Легодан толыққанды жасалған көшірмесін көрсететін. Ол Open Treasure құруды қолдау мақсатындағы жүлделі қайырымдылық науқанының бөлігі ретінде жасалды және 2013 жылдың шілдесінде басталды. Үш жылдан астам уақыттан кейін, 2016 жылдың шілдесінде аяқталды және Undercroft мейрамханасы мен Собор дүкені арасындағы собордың Undercroft фойесінде қойылды. Көшірме собор 300 000 Лего кірпішінен тұрады, биіктігі 1,52 метр, ал ұзындығы 3,66 метр. Онда сонымен қатар интерьер де модельденген, яғни шатыр, хор, орган және боялған әйнек терезелердің бәрі Легодан қайта жасалған. Оның құрылысы бір Лего кірпішіне 1 фунт стерлингтен ақша жинау арқылы қаржыландырылды. Open Treasure, собордың жаңа мұражайын құруға қолдау көрсету мақсатындағы қоғамдық қайырымдылық науқаны аясында 300 000 фунт стерлинг жиналды. Қайырымдылық жасағандардың 182 елінен келген қонақтар болды. Собор дизайн жөнінде Bright Bricks компаниясымен, ал модельді құрастыру және қонақтардың қайырымдылықтарын қабылдау үшін Лего еріктілерінен командамен жұмыс істеді. Айналасындағы медиа және маркетингтік науқан Лего жобасына, әсіресе жергілікті кәсіпкерлер мен ұйымдардан қосымша қолдау көрсетті, сондай-ақ Жанина Рамирес, Джордж Кларк және Джереми Вайн сияқты танымал тұлғалардың қолдауына ие болды. Тарихшы және тележүргізуші Джонатон Фойл бірінші кірпішті салу құрметіне ие болды. Жобаның бір бөлігі ретінде собор тарихын көрсететін бес Лего анимациялық қысқа фильмдер сериясы түсірілді. Солтүстік-шығыс аймағындағы режиссер Мэтт Джеймс Смит собормен бірлесіп осы қысқа фильмдерді жасады.