Кіріспе

Англия мен Уэльстегі маңызды тас жол – М4, бастапқыда Лондон-Оңтүстік Уэльс тас жолы деп аталған, Ұлыбританияда батыс Лондоннан оңтүстік-батыс Уэльске дейін созылатын тас жол. Северн көпірінің ағылшын бөлігі 1961 және 1971 жылдар аралығында салынды; Уэльс бөлігі 1980 жылға қарай көбінесе аяқталды, бірақ Бритон Ферри көпірі маңындағы тас жол емес бөлігі 1993 жылға дейін сақталды. 1996 жылы Екінші Северн өткелі ашылғаннан кейін М4 тас жолы оған бағытталды. Лондоннан Бристольге дейінгі тас жол A4 тас жолымен қатар жүреді. 2018 жылдың 17 желтоқсанынан бері ақысыз болған Северн өзенін кесіп өткеннен кейін, тас жол A48 тас жолын жалғастырып, Кармартенширдегі Понт Абрахам сервисінде аяқталады. М4 – Уэльстегі A48(M) және M48 екі қосымша тармағынан басқа жалғыз тас жол. Шамамен 189 миль (304 км) қашықтықтағы ірі қалалар мен кенттерге Слау, Рединг, Суиндон, Бристоль, Ньюпорт, Кардифф, Бридженд, Порт Талбот және Суонси кіреді.

Тарих

Лондоннан Оңтүстік Уэльске дейінгі жаңа жол алғаш рет 1930 жылдары ұсынылды. 1956 жылы Көлік министрлігі соғыстан кейінгі алғашқы ірі жолдарды жақсарту жобаларын жариялады. Chiswick эстакадасы, бастапқыда тас жол ретінде жіктелмеген, екі қатарлы қысқа бөлім, 1959 жылы Лондон орталығы мен батысы арасындағы қозғалыстың әсерін азайту үшін ашылды. Мейденхед айналма жолы (J7–J9) 1961 жылы, Слаудан Мейденхедке дейінгі бөлігі (J5–J7) 1963 жылы, ал J1–J5 1965 жылдың 24 наурызында ашылды. J18-ден Ньюпорттың батысына дейінгі бөлік 1966 жылы, ішінде Северн көпірімен бірге ашылды. Порт-Талбот айналма жолы, сондай-ақ 1960 жылдары салынған және қазір M4 құрамына кіретін, бастапқыда A48(M) тас жолы болды, бұл нөмір қазір Кардифф маңындағы қысқа тас жол бөлігіне берілген. Көлік министрлігі бастапқыда M4 жолын Ньюпорттың батысындағы Тредегар паркінде аяқтауды жоспарлаған, ал Уэльс кеңсесі құрылғаннан кейін үкімет Кармартенширге дейін жоғары сапалы екі қатарлы тас жол салуға міндеттенді. Тас жолдың Англия бөлігі 1971 жылдың 22 желтоқсанында аяқталды, сол күні Маденхед пен Суиндон (9- және 15-қосылыстар) арасындағы 80 шақырымдық (50 миль) бөлік қозғалысқа ашылды. Уэльс бөлігі көбінесе 1970-1980 жылдар аралығында аяқталды, бірақ 1993 жылға дейін Бритон Ферри көпірінде тас жолға жатпайтын бөлік сақталды, сол кезде екінші, тек тас жолға арналған көпір ашылды. 1996 жылы Екінші Северн өткелі ашылды, оның екі жағындағы жаңа байланыс тас жолдары M4 қозғалысын жаңа өткелге бағыттады. Сонымен қатар, Северн көпірі арқылы өтетін бастапқы бағыт M48 деп қайта аталды, ал M49 Авонмуттағы M5 тас жолымен жаңа өткелді байланыстыру үшін ашылды. Жаңа M49 Оңтүстік Уэльс пен Оңтүстік-Батыс арасындағы қашықтықты қысқартты және Алмондсберидегі көлемді M4/M5 торабындағы қозғалысты азайтты.

Аяқталғаннан кейін

2005 жылдың сәуірінде полиция камерасы бар көліктердің жылдамдығын тексеру 14 және 18 қиылысы арасында халық наразылығына әкелді, онда бірнеше жүз көлік автожолдың зардап шеккен бөліктерінде «баяу жүру» акциясын өткізді. 2007 жылдан 2010 жылдың қаңтарына дейін Кастлтон (29-шы қиылыс) мен Корйтон (32-шы қиылыс) аралығындағы бөлік алты жолаққа дейін кеңейтілді. Жоспар 2010 жылдың 25 қаңтарында Уэльстің бірінші вице-министрі Иуан Уин Джонс тарапынан ресми түрде ашылды. 2009 жылы 23a және 29-шы қиылыстар арасындағы автожолдың Ньюпорт бөлігі жаңа бетонды орталық бөлігімен жаңартылды. 2010 жылдың ақпан айында Оңтүстік Уэльстегі M4 магистралі сутегі станцияларымен жабдықталған алғашқы сутегі тас жолы болады деп ұсынылды, және уақыт өте келе M4 бойымен Оңтүстік-Батыс Англияға қосымша станциялар салынуы күтілуде. 2008 жылдан 2010 жылға дейін 11-ші қиылыс жаңа төрт жолақты қиылыс, екі жаңа көпір және басқа да жұмыстармен кеңейтіліп, жаңадан жасалды. 65 миллион фунт стерлингтік жобаға Мереоак айналма жолының және Шинфилдке жақын орналасқан A33 Swallowfield айналма жолының бір бөлігін жөндеу кірді, сондай-ақ екі қолданыстағы көпірдің жаңартылуы да осы жобаға енді, олардың бірі жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге, ал екіншісі автобустарға арналған. Бұған қоса, жергілікті Автомобиль жолдары агенттігі мен Өрттен қорғау қызметі кеңселерінің көшірілуі, ұзын жаяу жүргіншілер көпірінің желісі, жаңа автобус жолағы және айналма жол құрылысы да кірді. Жақын жердегі тұрғын үйлер үшін дыбыс тоқтату қабырғалары да орнатылды. 2008 жылдың сәуірінде құрылыс салушылар сирек кездесетін Vickers пулеметтік бекінісін сақтап, оны жартас торғайларға арналған мекенге айналдыру туралы шешім қабылдады.

Бұрынғы көпірлер бойынша төлем

Северн көпірінде (көпірлерінде) ашылғаннан бастап 2018 жылға дейін жол ақысы алынып келді. 1966 жылы автомобильдер үшін жол ақысы ондық жүйеге дейін 12 1/2 пенс болған, ал 1980 жылдардың соңында 1 фунт стерлингке дейін өсті. Шамамен 1991 жылы жол ақысы екі есеге артты, бірақ кезекті қысқарту мақсатында тек батыс бағытында ғана алынды. 1996 жылдан кейін екі көпірде де жол ақысы батыс бағытында тең болды және 2000 жылдан кейін күрт өсіп, 2017 жылы автомобильдер үшін 6,70 фунт стерлингке жетті, бұл Уэльс кәсіпкерлерінің наразылығына себеп болды. 2018 жылдың 17 желтоқсанында Северн өзеніндегі екі көпірдегі жол ақысы жойылды, ал бұрынғы жол ақысы жиналатын орындар 2019 жылы алынып тасталды.

Сақтау

Екінші Северн өткелінің және Англиядағы 123 мильдік (198 км) тас жолдың күтілуі мен техникалық қызмет көрсетуі National Highways-тің жауапкершілігінде. Уэльстегі 76 мильдік (122 км) бөлік – Оңтүстік Уэльс магистральдық агентінің жауапкершілігінде.

Жылдамдық шектері

Ұзындығының басым бөлігінде ұлттық жылдамдық шектері қолданылады. Ерекшеліктер мыналарды қамтиды: Лондон ішінде екі бағытта Chiswick Flyover. 4-ші қиылыс пен Chiswick Flyover арасында, тек шығысқа қарай. Port Talbot көтерілген бөлігінде 40-шы және 41-ші қиылыстар аралығында. 2006 жылы тұрақты жылдамдық камерасы алынып тасталды, себебі ол кептеліс тудырады деп есептелді. 2014 жылдың шілдесінде орташа жылдамдық камерасы орнатылды; ол алғашқы алты айда шамамен 500 000 фунт стерлинг айыппұл жинады. Ньюпорттағы 24-ші және 28-ші қиылыстар арасындағы учаскеде.

Ақылды автомобиль жолы

M4 тас жолының бірінші бөлігі, Бристольдің солтүстігіндегі 19 (M32) және 20 (M5) қиылыстары арасында өзгермелі жылдамдық шектеулері бар және жартылай уақыттық қатайтылған жол жиегі бар. 2014 жылдың жазында құрылысы аяқталды. Ньюпорттағы 24 және 29-шы қиылыстар арасындағы тағы бір бөлігінде 2021 жылға дейін өзгермелі жылдамдық шектеулері болды, содан кейін орташа жылдамдық камераларымен тұрақты шектеуге өзгертілді. 2010 жылы 3 және 12-ші қиылыстар арасындағы тас жолдың «ақылды» тас жолға айналдырылатыны жарияланды. 32 миль (51 км) ұзындығындағы бұл жоба аяқталғаннан кейін Ұлыбританиядағы ең ұзын «ақылды» тас жолға айналды. Жұмыс 2018 жылдың күзінде басталды және 2021 жылдың желтоқсанында жоспардан бұрын, 848 миллион фунт стерлинг сомасында аяқталды. «Ақылды» тас жолдарға одан әрі жаңарулар мерзімсіз тоқтатылды.

Бринглас туннельдері

Бринглас туннельдері М4 тас жолын Ньюпорт қаласындағы Бринглас төбесінің астынан өткізеді. Бұл туннельдер Ұлыбритания тас жол желісіндегі алғашқы және жалғыз екі құбырлы туннельдер болып табылады (Дартфорд туннелі M25 тас жолының бөлігі ретінде қарастырылмайды). 2011 жылдың шілде айында бір туннельде жүк көлігі өртенгені салдарынан тас жол жабылды. Ешкім зардап шекпеді және қаза болғандар да жоқ, алайда туннель жабық қалды, ал қалған туннельде шамамен бір ай бойы қарсы бағытталған қозғалыс жүйесі сақталды, бұл үлкен саяхат кешігуіне әкелді.

Автобус жолағы

1999 жылдың маусым айында M4 автобустық жолағы 2 және 3 қиылыс арасындағы үшінші қатарда құрылды, бастапқыда сынақ жобасы ретінде, ал 2001 жылдан бастап тұрақты түрде қолданысқа енгізілді. Осы кезеңде аталған учаскеде жылдамдық шегі төмендетілді. Автобустық жолақ шығыс бағытындағы қадамда болды; Брентфорд қаласының жанындағы Чизвик эстакадасының батыс жағынан 3-ші қиылысқа (A312) дейін, Хитроу әуежайы мен Лондон орталығы арасындағы 15 мильдік (24 км) қашықтықтың бір бөлігін қамтиды. Бұл жолақтың аралық шығу орындары болған жоқ және оны автобустар, автобустар, мотоциклдер, жедел жәрдем көліктері және лицензияланған таксилер пайдаланатын, бірақ шағын таксилерге рұқсат берілмеді. 2010 жылдың желтоқсан айында автобустық жолақ 18 айға тоқтатылды. 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына орай уақытша қайта іске қосылды, содан кейін толығымен жабылды.

Жолдың саңылаулы беткі қабаты

М4 автожолының 35-шы қиылысына жақын жерде, дренажды жақсартатын және шуды азайтатын кеуекті асфальтпен жабылған автожолдың бір бөлігі бар. Күшті жаңбыр жауғанда жүргізушілер басқа көліктерден шашыраған судың азайғанын және көру мүмкіндігінің жақсарғанын байқайды. Бұл арнайы жабын Бі-Би-Си-дің "Ертеңгі әлем" бағдарламасында көрсетілген. 1993 жылы осы жерде жаңа жол жабынының алғашқы сынағы жүргізілген.

Көтерілген және қыздырылған бөлім

Батыс Лондонда 1960 жылдары салынған М4 тас жолының көтеріңкі бөлігі көбінесе А4 тас жолының үстінен өтеді және Брентфордтың Алтын Милясының бір бөлігіне дейін созылады. Бұл бөлік қыс айларында мұздың пайда болуын азайту үшін жылытылатын жол төсемімен жасау жоспарланған.

Төрт деңгейлі стек алмасулары

M4 Ұлыбританиядағы үш төрт деңгейлі түйісудің екеуінде орналасқан, оның ішінде Ұлыбританиядағы алғашқы мысалы 20-шы торапта, M5 магистралімен "Альмондсбери түйісуі". Екіншісі 4b торапта, M25 магистралімен "Торни түйісуі"; бұл түйісу M4 магистралінің астынан өтетін теміржол желісін ескеруі тиіс. Осы түйісулердің ерекшелігіне байланысты, екеуінің де бірінде U-бұрылыс жасау мүмкін емес.

Ерекше түйісу орындары

8/9 Маденхед, Беркшир және Хай-Уайкомб, Букингемшир маңында орналасқан 8/9 тоғысы – Ұлыбританиядағы екі нөмірлі жалғыз торап. Бұл M4 автожолы 8-тоғыстан солтүстікке бұрылғанда пайда болды, онда ол A308 тас жолымен кездесіп, бастапқы 9-тоғысқа қарай бағытталды, онда автожол A4 тас жолымен айналма жол арқылы тоқтатылды. Батысқа қарайғы кеңейту ашылғанда, 8-тоғыс жабылып, оның орнына батысқа қарай жаңа тоғыс салынды, ол екі нөмірді де алды. A4 тас жолы A423(M) және кейін A404(M) болып өзгерді, ал A4 тас жолымен қиылысы 9B тоғысы аталды. 9A тоғысынан Кокс Грин және Уайт Уолтхамға шығуға болады. 13-тоғыстан батысқа қарай, шығыс бағытындағы автожолда "Тек жұмыс тобы" деген белгілі тайғақ жолдар бар. Белгілердің жиегі қызыл, бұл әскери мақсаттағы шығу екенін көрсетеді. Бұл RAF Велфордқа соқпақ жол, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әуежай және қазір RAF/USAF әскери орны, негізінен оқ-дәрілерді сақтау үшін пайдаланылады. M4 автожолына кіру оқ-дәрілерді тасымалдауға қолданылатын үлкен көліктерге оңайрақ кіруге мүмкіндік береді. 2007 жылы Кардифф кеңесіне M4-тен солтүстікке қарай жаңа бизнес-парк құру туралы ұсыныстар келіп түскеннен кейін, "жоғалған" 31-тоғыс, сондай-ақ Торнхилл торабының жоспарлары қайта жанданды. Бұл бизнес-паркті дамытушы St Modwen Developments компаниясы A469 тас жолында салынатын жаңа тоғысты қаржыландыруы мүмкін. 2010 жылы Кардифф кеңесіне ақпарат алуға жасалған сұраныс бойынша, осы тоғысқа мүмкіндік беретін жер стратегиялық тұрғыдан қорғалуы керек болса да, 31-Торнхилл тоғысынан ресми түрде бас тарту туралы шешім 2007 жылдың қазан айында қабылданды және одан кейін Кардифф кеңесінің стратегиялық немесе жоспарлау отырыстарында бұл мәселе талқыланбады. Оңтүстік Уэльсте M4 таулы жерлер мен құрылыс саласынан өтеді, сондықтан кейбір тоғыстар ерекше болып келеді. 27-тоғыс (High Cross) – қалыпты деңгейде бөлінген айналмалы тоғыс, бірақ кеңістік шектеулі. Автожолға кіретін көліктер бастапқыда қарама-қарсы бағытта жүруі керек, содан кейін тайғақ жолдан солға қарай өткір бұрылыс жасауы керек. Құрылыс кезінде 30 және 31-тоғыстар болашақ аралық тоғыстар ретінде резервтелген. 30-тоғыс (Кардифф қақпасы) енгізілді, бірақ 31-тоғысты (A469 тас жолы) салу жоспарланбаған. 39-тоғысқа A48 тас жолынан 38-тоғыс арқылы батысқа қарай келе жатқан көліктер ғана кіре алады. Бұл тоғыстан автожолдан шығу жоқ. 41-тоғыс екі бөлек тоғыстан тұрады: біреуі батыс және шығыс бағытындағы жергілікті көліктерге, екіншісі шығыстан. Біріншісі Британиялық паромдағы айналмалы жолға, бұрын 41a тоғысы аталған жерге және Нейт өзенінің үстіндегі ескі көпірге жетелейді, ол M4 автожолының 43-тоғыстан батысқа қарайғы бөлігіне шығуға мүмкіндік береді. Екінші, шығыс тоғысы A48 тас жолы арқылы Порт Талботқа жетелейді. Осының салдарынан, автожолда екі бағытта да шамамен 3 шақырымға дейін жүріп, 41-тоғысқа кіріп, сол жерден шығуға болады. 44-тоғыс ерекшелігі – шығысқа қарайғы кіреберіс тоғыстың ішкі бөлігіне түсіп, айналмалы жолда "оңға бұрылыс" жасауға мүмкіндік береді. Сол сияқты, 41 және 42-тоғыстарда тайғақ жолдар негізгі автожолдың астынан немесе үстінен өтеді. Жол қозғалысын жақсарту үшін 40 және 41-тоғыстардағы тайғақ жолдарды жабу туралы ұсыныстар түсті. Автожолдың бұл бөлігінде тек екі қатарлы қозғалыс бар және бұл үлкен кептелістердің ошағы болып табылады. Ұзындығы аз тайғақ жолдар жаңғыртылмаған. 2014 жылдың 4 тамызында 41-тоғысқа батысқа қарайғы тайғақ жолды жұмыс күндері таңғы 7:00-ден 9:00-ға дейін және кешкі 4:00-ден 6:00-ға дейін жабу бойынша шағын сынақ жобасы басталды, бірақ жергілікті бизнес пен тұрғындардың қатты қарсылығынан кейін 2015 жылдың 29 мамырында тоқтатылды.

Көшіру жолы

2019 жылдың 5 маусымында Уэльс үкіметі Ньюпорттың оңтүстігінде салынатын жоспарланған автожол жобасын тоқтатты. Уэльс Ассамблеясы үкіметі 2007 жылы бұл жобаны ақылы баypass ретінде қайта қарастырды, бірақ кейіннен қаржылық себептерге байланысты одан бас тартты. Ньюпорттың оңтүстік айналма жолын ескі Corus болат зауытының жерімен ұзарту мүмкіндігі қарастырылды. Бұл жол қазірдің өзінде екі бағытты қозғалысқа арналған. 2012 жылдың 5 наурызында Ньюпорт маңындағы M4 дәлізінің өткізу қабілетін арттыру мүмкіндіктері бойынша халыққа кеңесу шарасы басталды. Оның веб-сайтында мынадай мәлімдеме бар: "Ньюпорт маңындағы автожол қазіргі автожол стандарттарына сәйкес келмейді. Онда үздіксіз қауіпсіз жолақ жоқ, қиылыстар тығыз орналасқан, кіреберіс жолдарының көрінуі нашар, ал Бринглас туннельдерінен өтетін бөлігі екі жолақты болып тарылады. Ең қарбалас сағаттарда осы учаскеде және оның екі жағында да үлкен кептеліс пайда болады."

Е30

Е30 Еуропалық бағыты қол қойылмағанмен, М4 тас жолының көп бөлігін қамтиды. Бұл бағыттың барлық бөлігі Ирландиядағы Корк қаласы мен Ресейдегі Омск қаласы арасында жатыр.

Үлкен оқиғалар мен жазатайым оқиғалар

1984 жылғы маусымда Мейденхедке жақын жерде болған апатта 13 адам қаза тапты. 1995 жылғы мамыр айында Британдық Корольдік Легионының мүшелерін тасымалдаған автобус Северн көпіріне жақын М4 тас жолынан шығып кетіп, нәтижесінде 10 адам қаза тапты. 1998 жылғы сәуірде домбырашы Кози Пауэлл Бристоль маңында М4 тас жолында болған жол апатынан көз жұмды. 2002 жылғы шілдеде Элтон Джонмен жұмыс істеген музыка продюсері Гас Дадджен және оның әйелі, басқарған көлігі Рединг пен Мейденхед арасындағы М4 тас жолынан сырғып кеткен кезде қайтыс болды. Сот сараптамасы оқиғаның жазатайым екенін анықтады.