Кіріспе
1614 жылғы парламент – Англияның Джеймс VI мен I патшалығы тұсындағы екінші парламент. Ол 1614 жылдың 5 сәуірі мен 7 маусымы аралығында жұмыс істеді. Екі ай екі күн ғана созған бұл парламент ешқандай заң қабылдамады, тіпті замандастары оны парламент деп санамады. Дегенмен, сәтсіздікке ұшырағандықтан, кейінгі ұрпақтар оны «Сәтсіз Парламент» деп атады. Джеймс Англия тағына отырғаннан бері қарызбен күресіп келеді. 1604–1610 жылдардағы «Бақытты Парламент» алты жыл бойы отырыс өткізіп, Джеймсті өсіп келе жатқан қарызынан құтқара алмады және корольге екі корольдігін біріктіруге мүмкіндік бермеді. Парламенттер арасындағы төрт жылдық үзіліс патшалық қарыз бен дефициттің одан әрі өсуіне әкелді, тіпті қазынашы лорд Солсберидің барлық күш-жігеріне қарамастан. Осы кезеңнің соңғы және ең табысты қаржылық жолы – оның мұрагерінің некесінен алынған шетелдік күйеу ақысы да сәтсіз аяқталды, соның салдарынан Джеймс 1614 жылдың басында Парламентті қайта шақыруға мәжбүр болды. Парламент патшаның парламенттегі өкілдерін таңдаудағы нашар шешімдермен жаман басталды. Парламентті басқару немесе оны оңай бақыланатын мүшелермен толтыру туралы әңгімелер (әрекет), шындыққа негізделмесе де, тез тарады. Осы әңгімелердің таралуы және Парламенттің соңғы сәтсіздігіне Нортгемптон графының құпия католиктердің саясаты себеп болды деп есептелді, бірақ бұл айыптама соңғы кезде күмәнмен қарастырылуда. Парламент 5 сәуірде ашылды және корольдің тілегіне қарамастан, «Махаббат Парламенті» болуы керек еді, бірден парламентті екіге бөлген және бір күдікті мүшені шеттетуге әкелген қастандықтар туралы дауға батып кетті. Алайда, сәуірдің соңында Парламент тағы да бір таныс дауға – салық салу мәселесіне көшті. Лордтар палатасына қарсы палата өкілдері шықты, бұл бір шенеуніктің шексіз сөзіне байланысты дауға ұласты. Джеймс парламенттік отырыстарға шыдамы жетпеді. Ол Парламентке ультиматум жіберді, бірақ оған құрметсіз жауап берілді. Палата өкілдерінен оған қарсы шабуылдар жасалды. Нортгемптонның кеңесімен Джеймс 7 маусымда Парламентті таратып, төрт парламент мүшесін Лондон мұнарасына қамады. Джеймс әлі де өсіп келе жатқан қарызын өтеу үшін жаңа қаржылық тәсілдерді ойластырды, бірақ көп табысқа жете алмады. Тарихи тұрғыдан алғанда, тарихшылар парламентке қатысты вигтердің болашақ парламенттердің конституциялық дауларын болжаған көзқарасы мен оны негізінен Джеймстің қаржысына байланысты қақтығыс ретінде қарастыратын ревизионистердің көзқарасы арасында екіге бөлінген.
The Parliament of 1614 was the second Parliament of England of the reign of James VI and I and sat between 5 April and 7 June 1614. Lasting only two months and two days, it saw no bills pass and was not even regarded as a parliament by its contemporaries. However, for its failure it has been known to posterity as the Addled Parliament. James had struggled with debt ever since he came to the English throne. The failure of the Blessed Parliament of 1604–1610 to, in its six year sitting, either rescue James from his mounting debt or allow the king to unite his two kingdoms had left him bitter with the body. The four year hiatus between parliaments saw the royal debt and deficit grow further, in spite of the best efforts of Treasurer Lord Salisbury. The failure of the last and most lucrative financial expedient of the period, a foreign dowry from the marriage of his heir apparent, finally convinced James to recall Parliament in early 1614. The parliament got off to a bad start, with poor choices made for the king's representatives in Parliament. Rumours of conspiracies to manage Parliament (the "undertaking") or to pack it with easily controlled members, though not based in fact, spread quickly. The spreading of that rumour and the ultimate failure of Parliament have been generally attributed to the scheming of the crypto Catholic Earl of Northampton, but that allegation has met with some recent skepticism. Parliament opened on 5 April and, despite the king's wishes it would be a "Parliament of Love", flung itself immediately into the controversy over the conspiracies, which split Parliament and led to the exclusion of one alleged packer. However, by late April, Parliament had moved on to a familiar controversy, that of impositions. The House of Commons were pitted against the House of Lords, culminating in a controversy over an unrestrained speech by one prelate. James grew impatient with the parliamentary proceedings. He issued an ultimatum to Parliament, which treated it irreverently. Insult was added to injury by belligerent and supposedly threatening attacks on him from the Commons. On the advice of Northampton, James dissolved Parliament on 7 June and had four Members of Parliament (MPs) sent to the Tower of London. James devised new financial expedients to settle his still growing debt, with little success. Historiographically, historians are divided between the Whiggish view of the parliament as anticipating the constitutional disputes of future parliaments and the revisionist view of it as a conflict primarily concerned with James's finances.
Өмірбаян
Джеймс VI мен I (1566–1625) 1567 жылғы 24 шілдеде Шотландия тағына, ал кейін 1603 жылғы 24 наурызда Англия мен Ирландия тағына отырды. Ол екі корольдік билеген алғашқы патша болды. Джеймс соңғы таққа отырғаннан кейін, оның билігі кезінде ұлттың 300 000 фунт стерлинг сомасындағы қарызы пайда болды, бұл сома оның билігі кезінде тек өсті. 1608 жылға қарай ол 1 миллион фунтқа жетті. Оның ізашары Елизавета I билік еткен кезде, тәждің ішкі кірісі тұрақты түрде төмендеді; кеден және жер салығы үнемі арзан бағаланды, ал парламенттік жәрдемақылар үнемі азайды. Джеймс тарихындағы «ең ысырапшыл патшалардың бірі» ретінде билік еткені де жағдайды қиындатты. Бейбіт кезеңде Елизаветаның жылдық шығындары 300 000 фунт стерлингтен аспады, бірақ Джеймс таққа отырғаннан кейін бірден 400 000 фунт стерлингке өсті. Джеймс жоғалған кірісті қалпына келтіру үшін парламенттен тыс әртүрлі жоспарлар жасады, бірақ бұл Парламенттен наразылық тудырды, ал Джеймс әлі де ақша іздеді. Сонымен қатар, Джеймс патша ретінде «екі әйелге күйеу болғысы» келмеді және тәждерін Ұлыбританияның біртұтас корольдігі ретінде біріктіргісі келді; оның ұраны: «бір патша, бір халық және бір заң». Оның билігінің алғашқы Парламенті, сондай-ақ «Бақытты Парламент» деп аталды, 1604 жылы шақырылды. Ол жеті жылға созылды, бес сессияда өткізілді, содан кейін Джеймс оны таратып, патша мен Парламент үшін қанағаттанғысыз аяқтады. Бірінші сессияда Палата мүшелерінің көптегені Джеймстің біріктіру ұсынысы ағылшын ортақ құқық жүйесінің жойылуына әкеледі деп қорқыды. Көптеген көрнекті саясаткерлер біріктіру идеясын мақтады және депутаттар одақты зерттеу үшін комиссияны құрды, бірақ Джеймстің «Ұлыбритания патшасы» атағын қабылдау ұсынысы мүлдем қабылданбады. Бірінші және екінші сессиялар арасында, 1604 жылдың қазан айында Джеймс бұл атақты Парламенттің келісімінсіз, жарлық арқылы қабылдады. Екінші сессияда наразылықты басу үмітімен біріктіру мәселесі көтерілген жоқ, бірақ үшінші сессиядағы жоспарлар туралы талқылаулар толығымен теріс болды; шотланд тарихшысы Дженни Вормалд айтқандай, «Джеймстің одағы осы Парламентпен өлтірілді». Біріктіру туралы мәселе төртінші және бесінші сессияларда талқылаудан алынды. «Бақытты Парламент» кезінде Парламенттің өзінің мақсаттары да сәтсіздікке ұшырады; Джеймс пуритандық шіркеу реформаларын ұсынды, және екі танымал емес патшалық құқықтарды – қамқорлық пен провиантты қарастыра алмады. Екінші сессияда Парламент патшаға 400 000 фунт стерлинг жәрдемақы берді, бірақ Элизаветаның кезінде осы жәрдемақылардың азаюына байланысты бұл патша қалағаннан аз болды. Сессиялар арасында үш жылдық үзілістен кейін, 1610 жылдың ақпанында төртінші сессия шақырылды, ол қаржылық мәселелерге толы болды. Лорд-совет қазынашысы Роберт Сесил, Солсберидің 1-ші графы, Ұлы келісімшартты ұсынды: Парламент тәжге бірден 600 000 фунт стерлинг (қарыздарын төлеу үшін) және одан кейін жыл сайын 200 000 фунт стерлинг жәрдемақы беретін қаржылық жоспар; керісінше, патша он феодалдық алымды, оның ішінде провиантты жоюға тиіс болды. Көптеген келіссөздерден кейін, онда жойылған алымдарға қамқорлық қосылды, сессия қолдау білдіріп аяқталды. Алайда келесі сессия басталғанда, қолдау азайды. Парламент Джеймс салықтарды да жоймаса, жылдық жәрдемақы беруден бас тартты. Парламент патшаға бірден жәрдемақы берді, бірақ ұсынылған 600 000 фунт стерлинг 100 000 фунтқа дейін төмендетілді. 1610 жылдың 6 қарашасында Джеймс қалған 500 000 фунтты талап етті және егер салықтар жойылса, Парламент оған басқа да пайдалы табыс көзін ұсынуы керек деп шарт қойды. Парламент ашуланып, үш күннен кейін келісімшарт тоқтатылды. Солсбери де, Джеймс те Парламенттен одан әрі қаржылық қолдау алуға үміттене отырып, келісімге келуге тырысты, бірақ Джеймс шыдамсыздық таныта бастады. 1610 жылдың 31 желтоқсанында Джеймс Парламентті таратуды жариялады. Джеймстің бірінші Парламенті ащы нотамен аяқталды; «Сіздің ең үлкен қатеңіз», - деп айыптады ол Солсбериді, - «сіз ешқашан балдан бал шығаруды күткен жоқсыз». Осыдан кейін Джеймс басқа Парламент шақыруға құштар болмады. Алайда, Парламент салық жинауға құқылы болмағандықтан, қазына ақша табудың жаңа жолдарын іздеуге мәжбүр болды. 1611 жылы Лондон қаласы Тәжге 100 000 фунт стерлинг қарыз берді; Генрих IV билік еткен кезде жиналған қарыздар бойынша Франция королінен 60 000 фунт стерлинг алынды; бай мырзаларға құрметтер сатылып, 90 000 фунт стерлинг жиналды; шамамен 10 000 адамға мәжбүрлі қарыз салынды. Алайда 1612 жылы қазынашы Солсбери қайтыс болғаннан кейін де Англияның қаржылық жағдайы жақсармады, 500 000 фунт стерлинг қарызы және жылдық дефициті 160 000 фунт стерлинг болды. Алайда Джеймстің негізгі қаржылық тәсілі оның мұрагері, Уэльс принці Генридің үйленуі болды, ол үшін ол айтарлық мөлшерде күйеу ақысын күтті, тіпті шетелдік одақтастың болуын да күтті. Джеймс бірнеше католик елдерімен келіссөздер жүргізді, бірақ 1612 жылдың соңында, 18 жасқа толған Генри ішек қабынуынан қайтыс болды; жаңа мұрагер, 12 жастағы Чарльз принці, келіссөздерде оның орнына келді. Келіссөздер Францияда ең үміткер болып көрінді, онда Чарльз принцінің 6 жастағы Франция ханшайымы Кристинаға үйленуі 240 000 фунт стерлингке жететін соманы ұсынып, Джеймстің қарызының жартысына жуығын төлеуге мүмкіндік берді. Алайда 1614 жылдың басында Франциядағы діни қақтығыстар осылай күшейді, азамат соғысының басталуы мүмкін болды, сондықтан француз тарапы келіссөздерді тоқтатты; Джеймс шыдамсыздық танытты. Джеймстің қаржылық жағдайы осы уақытқа дейін нашарлаған, қарыз 680 000 фунт стерлингке, дефицит 200 000 фунт стерлингке жетті. Көрсетілген тұтыну жылдық шығындарды 522 000 фунт стерлингке дейін көтерді. Саффолк және Пембрук графы басқаратын кеңесшілер тобы патшаны Парламентті шақыруға ынталандырып, қаржы жинауға көндірді, Джеймске «менің поддандыларым мені жек көретіндей емес, мен оларға лайық емес едім» деген ойды ұқтырды. Саффолк және Пембрук Парламентке үмітсіз болғанымен, олар Джеймске олардың Құпия кеңестегі жалпы көзқарасын ұқтырды: испандық немесе француздық одақты болдырмау керек, олардың одақтастарының билігін күшейтпеу үшін. Нортгемптон бұл шақыруға қатысты қарсы болды, бірақ 1614 жылы Джеймс өрескел Парламент шақыруға мәжбүр болды. Сайлау жарлықтары сол жылы 19 ақпанда шығарылды.
Дайындықтар
Жалпы алғанда, Ұлы Кеңес алдағы парламентке үмітсіздікпен қарады. Патшаның ең жақын кеңесшілерінің екеуі қол жетімді болмады: Солсбери қайтыс болды, ал 74 жастағы Нортгемптон ауырып қалды. Тіпті Саффолк пен Пемброк парламенттің тағы да салық салу сияқты қиын мәселелерді көтеруіне жол беруге күш жеткізбеді. Дегенмен, екі кеңесші патшаға жаңа парламент мәселесінде кеңес беруге тиіс болды. Парламент шақыруды қолдағандардың ішіндегі ең белсендісі болған Бас прокурор сэр Фрэнсис Бэкон, бұрынғы парламенттің сәтсіздігіне толығымен Солсбериді кінәлады; ол қазынашыға жеке реніш ұстады, өйткені ол өзінің мансабының басында оған кедергі келтірді деп күдіктенді. Ол Солсберидің парламентпен жасаған келісімдерінің патшаның сәтсіздігіне себеп болғанын айтты және Джеймс парламентке саудагер емес, олардың патшасы ретінде қарауы керек, сондай-ақ, олардың билеушісіне деген құрметтің негізінде жәрдем сұрауы керек еді. Бэкон осыған қоса, патша парламент мүшелерінің ықпалына ие болу үшін қамқорлықты пайдалануы керек деді. Сэр Генри Невилл патшаға парламентпен қарым-қатынасты жақсарту жолдары туралы кеңес берді, ол оны ризалықпен қабылдады, бірақ Невиллдің одан да маңызды ұсынысы – «кәсіпкерлік» болды, онда Невилл және «отаншылдар» тобы Джеймс үшін парламентті басқаруды ұйымдастыруға келісті, оның орнына Мемлекеттік хатшы лауазымын алуға ниеттенді. Джеймс бұл ұсынысты тікелей қабылдамады және мұндай сөз байласу ешқашан жасалмады, бірақ оның іс жүзінде орын алғаны туралы қауесеттер парламентке дейін жылдам тарады. Кейіннен депутаттар Джеймсті парламентті өзіне жақын адамдармен толтыруға тырысқанын айыптады. Шындығында, Бэкон патшаға парламентте «жақсы қарым-қатынасы бар және епті адамдарды орналастыру» туралы ашық кеңес берген, ал Джеймс өткен жылы Ирландия парламентін сөзсіз өз адамдарымен толтырған. Бұл парламентте патшаның көптеген лауазымды тұлғалары болды; төрт Ұлы Кеңесші және көптеген патшаның заңгерлері Халық палатасында орын алды. Патшалықтың парламентті оңай бақыланатын және тыныштандырылатын депутаттармен толтыруға тырысқанына ешқандай дәлел болмаса да, Джеймс патшалық амбицияларына көңіл бөлетін адамдардың сайлануын ынталандырды. Шын мәнінде, Ұлы Кеңес пайдалы парламенттік лауазымдарға тағайындау мәселесінде көбінесе бейжайлық танытты. Күтілген дайындықтардың көп бөлігі жасалмады. Бірнеше византиялық тартыстардан кейін, басқа білікті үміткерлер тоқтатылып, Ранульф Крю, үкімет бақылауындағы Салташ округінің судьясы және депутаты, соңғы сәтте Халық палатасының спикері болып тағайындалды. Бұл таңқаларлық таңдау болды: Крюдің парламенттегі бұрынғы тәжірибесі 1597–98 жылдары депутаттық қызметімен және екі шағын заң кеңесіне қатысумен шектелген; оның заңгерлік мансабы одан да әсерлі болған жоқ. Крюдің дауысты депутаттармен жұмыс істеудегі тәжірибесінің жоқтығы парламенттің тез арада тәртіпсіздікке ұшуына себеп болған факторлардың бірі болды. Джеймстің Халық палатасындағы ең жоғары өкілі, Мемлекеттік хатшы Ральф Винвуд та соңғы сәтте жарияланды. Парламенттік тәжірибесі мүлдем болмағандықтан, Винвуд қысқа мінезді және ұнамсыз тұлға болды. Кейде жас деп есептелгенімен, осылайша құмарлыққа бейім, жаңа Халық палатасы тұтастай алғанда, ерекше жас немесе тәжірибесіз болған жоқ; патшаға зиян келтірген оның ең маңызды лауазымды тұлғалары мен кеңесшілерінің тәжірибесіздігі болды.
Ашылу және заговорлар
Парламент 1614 жылғы 5 сәуірде ашылды. Джеймс Парламентке «Махаббат Парламенті» деп аталатындығына және патша мен Парламент келісім мен түсіністікпен жұмыс істейтіндігіне үміт білдірді. Оның ашылу сөзін үш бөлімге бөліп қарастырды: біріншісі (bona animi), католиктердің өсуін айыптап, қолданыстағы заңдарды қатаң түрде қолдануды өтінді; екіншісі (bona corporis), Парламентке Стюарт әулетінің қауіпсіздігін қамтамасыз етті; және үшіншісі (bona fortunae), өзінің қаржылық қажеттілігін және енді Парламентпен сауда-саттық жасамауды, керісінше, қаржыны қамтамасыз етуде олардың жақсы ниеттерін сұрауға баса назар аударды. Бұл сөздің діни тұстарын қоспағанда, Беконның ықпалы айқын байқалды. Сөзінде патшаның келісімге келу немесе реформа жасау туралы уәдесі болған жоқ. Сол сөйлеуінде ол Невиллдің ісіне қатысты кез келген қолдау көрсеткенін қатаң түрде жоққа шығарды, бірақ сөз байласу туралы болжамдар кеңінен тарады. Невиллдің жоспары енді патша сарайындағы кең ауқымды заговор ретінде қарастырылды. Ағылшын дипломаты сэр Томас Роу бұл қауесеттерді Нортгемптон графының жасырын католик тобы таратқан деп алғаш рет мәлімдеді, олар корольдің католик Испаниямен некелік одақ арқылы қаржы іздеуін қалап, Парламенттің сәтсіздігіне қол жеткізуді көздеді. Нортгемптонның осы Парламенттің сәтсіздігіне себеп болған көптеген факторларды ұйымдастырғаны туралы идеяны көптеген кейінгі тарихшылар қабылдады, бірақ Нортгемптонның биографы Линда Леви Пек бұл тұжырымға қарсы шықты. Парламент отырысы кезінде патшаның өздеріне жақын адамдарды сайлауға ықпал ету үшін ықпалды тұлғалармен хат алысқаны туралы хабарлар күдіктің күшеюіне себеп болды. Төменгі палата заговорды қолдағандар мен оны жоққа шығарғандарға екі топқа бөлінді. Сондықтан палата бірден өткен сайлаулардағы бұзушылықтарды тексеруді бастады. Осыдан басқа ештеңе анықталмаса да, Ланкастер герцогтігінің канцлері сэр Томас Пэрри Стокбридждегі сайлауға әсер еткені анықталды. Бұл тергеу қысқа мерзімге Төменгі палатаның басым назарында болды: Пэрри палатадан және уақытша канцлерліктен шеттетілді. Парламенттегі көптеген адамдар үшін бұл патшаның қызметкерлері Парламентті өздеріне қалаулы адамдармен толтыруға тырысқандығының жеткілікті дәлелі болды. Сонымен қатар, осы іске қатысты мәселелерді тексеру үшін комиссия құрылды, бірақ ол көп нәтиже бермеді. Комиссия төрағасы 2 мамырда оралды; ол шатастыра сөйледі, бірақ ешқандай заговордың болмағаны туралы қорытынды жасады. Алайда, парламенттік провокатор Джон Хоскинс одан әрі тергеуді талап етті, оны палата қабылдады. 14 мамырда тергеу аяқталды; Парламент алты апта жұмыс істегеннен кейін заговор туралы қауесеттер толығымен жоққа шығарылды. Алайда, бұл даудың соңында заговор жасаушыларға деген наразылық басылды. Невилл өзінің рөлі үшін тоқтатылмады, бірақ ақырында Парламент тарапынан мақтауға ие болды. Оның кеңесі патшаға олардың наразылықтарын жоюға мүмкіндік беру үшін жасалған күш-жігердің бір бөлігі ретінде қарастырылды. Ал, Парламентке өз адамдарын өткізуге тырысқандар Парламент тарапынан қолдау таппады, олардың әрекеттері парламенттік процесті бұзуға бағытталған деп есептелді.
Салық салу туралы дау
Дұрыс айтылғандай, қаптама және міндеттеме туралы дау Палатаны екіге бөлді, бірақ осының нәтижесінде парламент толық сәтсіздікке ұшырамайды. 19 сәуірде хатшы Джон Чемберлен «жәбірлеушілерге қарсы үлкен дау тынышталды» деп хабарлады, ал Өкілдер палатасы бұрынғыдай даулы мәселеге – салық салуға ден қойды. Парламент 20 сәуірде Пасха мерекесіне жабылып, 2 мамырда қайта жиналды. Екі күннен кейін, 4 мамырда, король Өкілдер палатасына сөз сөйлеп, салық салудың заңдылығын қорғады, патшаның судьялары оны осыған толық сендіргенін мәлімдеді. Соңында, егер жақын арада қаржылай көмек келмесе, Өкілдер палатасы «жаңа парламентті асықпай күтпеуі керек» деп қосты. Алайда, Өкілдер палатасы бірігіп, салық салулар мүлік құқығына қауіп төндіреді және «патшалықтың бостандығы салық салу мәселесінде салмақта» деген сенімде болды. Король Томас Вентворттың осындай сөзіне ашуланып, парламент аяқталғаннан кейін көп ұзамай оны түрмеге қамады. Парламент тарихшысы Конрад Расселдің пікірінше, «екі тарап та өздерінің заңмен дұрыс екеніне соншалықты сенгендіктен, қарсы тараптың басқаша ойлайтынын толық түсінбеді». Екі тарап арасындағы келісімге кедергі келтірген тағы бір фактор – Өкілдер палатасының корольдің қаржылық қиындықтарына немқұрайлылығы болды, бұл корольді салық салу сияқты табысты көзінен бас тартудан алды. 21 мамырда Өкілдер палатасы Лордтардан салық салу мәселесі бойынша корольге өтініш беру үшін конференция өткізуді сұрады, олардың қолдауын күтіп. Бес күнге сосқан пікірталасқаннан кейін Лордтар мұндай конференциядан бас тартты, бұл көптеген адамды таң қалдырды. Лордтар 39-ға қарсы 30 дауыспен дауыс берді, бұл конференцияға қарсы Лордтардың рухани бірлігімен шақырылды. Конференцияға қарсы ең белсенділердің бірі болған епископ Ричард Нил өтініш берушілерді айыптаған өткір сөздерімен жағдайды ушықтырды. Бұл сөздер «Мені тиіспе» сөзі ретінде танылды және бір тарихшы оны «I Джеймс патшалығында кез келген саясаткер айтқан ең қауіпті сөздер» деп сипаттады. Өкілдер палатасы Нил жазаланғанша ешқандай мәселені қарастырудан бас тартты. Крюдің парламенттік істерді жалғастыру қажеттігін дәлелдеуге жасаған әлсіз әрекеттері оның ашуланған орган алдындағы әлсіздігін көрсетті. 30 мамырда Епископтан өтініш алып, кешірім сұрағанына қарамастан, Өкілдер палатасы қанағаттанбады және тәртіптік шараларға талап етуді екі есе арттырды. Тарихшы Томас Л. Моир айтқандай, мамыр айының соңында «Өкілдер палатасының ашуы қызу деңгейге жетті» және осы қиын жағдайда басшылық бұзылды. Алайда Нил жазаланбады, ал король парламенттің шыдамсыздығына наразы болды.
Джеймс шыдамсыздана бастайды
Парламент 1 маусымда Көктем мерекесіне орай жабылып, 3 маусымда қайта жиналды. Осы күні палата жиналғанда, король оларға ультиматум қойды: егер Парламент оған жақын арада қаржылай көмек бермесе, 9 маусымда Парламентті таратып жібереді. Джеймс бұл қадамның палатаны өз мақсатына жетуге итермелейтінін күтті, бірақ оның орнына оппозиция одан да бекемделді. Көптеген адамдар бұл талапты қулық деп ойлады; король әлі де үлкен қарызда болып, парламенттік жәрдем оның жалғыз құтылу жолы сияқты көрінді. Палата қаржылай жәрдем берудің орнына, корольге аяусыз шабуыл жасады. Оның сарайы, әсіресе шотландтық мүшелері, корольдің осы адамдардың арқасында салықтар мен жәрдемге мұқтаж емес екенін айыптады. Бір мүше атап айтқандай, Джеймстің сарайлықтары «патшаға адал, халыққа қатыгез» еді. Мүмкін, Нортгемптонның ықпалымен, Хоскинс шотландтық сарайлықтардың өміріне қауіп төніп тұрғанын, сицилиялық кештегі анжуйлердің этникалық қырғынын еске салды; бұл корольге және оның жақын достарына қауіп төндіріліп отырғанын хабарлады, сондықтан король өзінің өлімінен қорқып қалды. Роу, болғанымен біршама әуесқойлық танытты, жақын арадағы тарату «осы ғана емес, барлық парламенттердің соңы» болады деген пікірде болды. Палата Джеймске өз ультиматумын жеткізді: егер ол «барлық елдің арына тиетін» салықтарды жойса, олар оған қаржылық қолдау көрсетеді. Бірақ Джеймс мұндай табыс көзінен бас тарта алмады. Нортгемптонға қарсы топ корольге Парламентті таратудың орнына кейінге қалдыруды өтінді, бірақ король өлім төсегінде Нортгемптонға барды. Нортгемптон мүңкіген корольді Парламентті таратуға көндірді. Содан кейін Джеймс испан елшісі Гондомар графына Парламентпен арадағы қарым-қатынасты үзіп қалғаннан кейін испандықтардың қолдауын сұрады, ал Гондомар қуана осы уәдені орындады. Джеймс 1614 жылдың 7 маусымында Парламентті таратып жіберді. Нортгемптон фракцияларының мақсаты ақыры орындалды, өйткені Нортгемптон өліміне бір аптадан аз уақыт қалғанда «Дүмпу парламенттің» аяқталуын көрді. Парламент корольдің бекітуімен ешқандай заң қабылдамай өткендіктен, конституциялық тұрғыдан парламент деп есептелмеді. Замандастары оны «конвент» деп атады. Джон Чемберлен үшін бұл «жалғыз келісім» сияқты көрінді. Дегенмен, сәтсіздігі үшін парламент тарихқа «Дүмпу парламент» деп белгілі болды.
Салдары
Осы парламенттің апатынан кейін Джеймс заң шығарушы органнан мүлдем аулақ болуға бекінді. Ол ең қатыгез депутаттардың төртеуін, соның ішінде Хоскинсті де, бүлікшіл сөздері үшін Лондон мұнарасына қамады. Бірнеше күннен кейін Хоскинсті қолдағандар да осы тағдырға ұшырады. Парламентте патшаның жақтастарына, тіпті спикерге де құрмет көрсетілді, ол рыцарь атағын алып, патшаның сержанты болып тағайындалды. Сонымен қатар, Джеймс парламент аяқталғаннан кейін көп ұзамай Испания елшісімен кездесіп, оған көптеген құпияларын ашты, әсіресе Парламентке деген сенімсіздігін жеткізді. Ол мұрагеріне испандық әйел алу үшін Испаниямен келіссөздерді қайта бастады, 600 000 фунт стерлинг көлемінде күйеу жігіттің қоржынын күтті, бұл оның барлық қарызын өтеуге жеткілікті болатын. Парламент бітіскеннен кейін көп ұзамай, Жеке кеңес тағы бір парламент шақыру мүмкіндігін қарастыра бастады, мүмкін Шотландияда, бірақ Джеймс бұл үзілістің соңғы болжамын жасады. Шындығында, ол алдағы жеті жылда парламент шақырмады. Ол 1621 жылы ғана, Отыз жылдық соғыс кезінде күйеу баласы, Палатинат курфюрстігінің Фредерик V-ке қаржы жинау үшін парламентті соңғы шара ретінде жинады. Бұл үзіліс Англияда 1515-1523 жылдар аралығындағыдан бері, шамамен бір ғасырдың ең ұзақ кезеңі болды. Бір тарихшы айтқандай, "егер 1618 жылы Отыз жылдық соғыс басталмағанда, ол өмірінің соңына дейін Парламенттен аулақ бола алған болар еді". Осы уақыт аралығында, әлі де үлкен қарызы бар Джеймс ақша табудың басқа жолдарын іздеуге кірісті. "Ақша табу үшін талай ерекше жобалар іске қосылады, бірақ ешқайсысы көмектеспейді", - деп мәлімдеді бір бақылаушы. Оның қаржылық қажеттіліктері 1614 жылы ең бай азаматтарынан сұраған қайырымдылықпен уақытша қанағаттандырылды, ол 65 000 фунт стерлинг жинады; 1616 жылы Бриелл мен Влиссинген сақшы қалаларын голландтарға сатудан 250 000 фунт стерлинг түсті; және 1617 жылы Шотландия сапары үшін Лондон қаласынан 100 000 фунт стерлинг қарыз сұрады, бірақ қала толық соманы бермеді. 1614 жылдан 1618 жылға дейін қарыз азайды. Дегенмен, 1620 жылға қарай оның қарызы 900 000 фунт стерлингке жетті және неке келісіміне қол жеткізілмеді.
Тарихнама
Викториялық виг тарихшысы Сэмюэл Роусон Гардинер өзінің Азамат соғысына дейінгі монументалды тарихында 1614 жылғы парламент ең алдымен "жоғары мәселелермен" (яғни конституциялық сипаттағылармен) айналысқандығын, олар "бір рет көтерілгеннен кейін ешқашан назардан шыға алмайды" деген пікірді білдірді. Гардинердің сөзіне қарағанда, осы парламенттен бастап "халықтың құқықтарын толық сақтап қалу үшін, тәж билігі мен халық өкілдері арасындағы қарым-қатынастарды өзгерту қажеттігі туралы идеяның алғашқы көрінісін" табуға болады. Гардинердің осы жиналыстың конституциялық маңызына берген бағасы кейінірек бірқатар тарихшылардың қолдауын тапты. Моир 1958 жылғы парламенттік монографиясында "парламенттік атқарушы билікке парламенттік бақылауды қамтамасыз ететін даму Парриді қуғынмен бірге басталды" деп мәлімдеді. 1614 жылғы парламенттік мәжілістерінің редакторы Майя Янссон 1988 жылы былай деп жазды: "[Д]әстүрдегідей, шатасқан, ештеңе істемейтін жиналыс емес, 1614 жылғы Англия парламенті өткір конституциялық мәселелерді қарастырды және 1620-жылдардағы сессияларда айқын көрінетін процедура мен артықшылықтарға қатысты алаңдаушылықты болжады". Бұл гипотеза Addled Парламентіне қатысты көрнекті парламенттік тарихшы Конрад Расселлдің 1991 жылғы Стентон лекциясында – "1614 жылғы Addled Парламенті: Ревизияның шектері" деген тақырыпта сынға алынды. Расселлдің ревизионистік көзқарасы бойынша, Парламент мүшелері өз құқықтарын кеңейтуге емес, оларды сақтауға бағытталған конституциялық консервативтік күреске қатысты. Парламент пен тәж арасындағы келіспеушілік "оппонент конституциялық идеялар арасындағы шайқас" емес, Расселл қорытындылағандай: