Кіріспе

1933 жылдың 27 ақпанында Берлинде болған өрт шабуылы

Рейхстагтағы өрт (Reichstagsbrand, ) – 1933 жылдың 27 ақпанында, дүйсенбі күні, Германия парламенті орналасқан Рейхстаг ғимаратына жасалған өрт шабуылы. Бұл оқиға Адольф Гитлер Германия канцлері болып ант бергеннен кейін нақты төрт апта өткен соң болды. Күдікті ретінде голланд кеңес коммунисі Марин ван дер Люббе көрсетілді; алайда Гитлер өртті коммунистік науқаншыларға таңды. Ол бұл оқиғаны коммунистердің неміс үкіметіне қарсы қастандық жасап жатқанын дәлелдеу үшін пайдаланып, президент Пол фон Гинденбургті азаматтық бостандықтарды тоқтататын Рейхстаг өрті туралы жарлыққа қол қоюға және коммунистермен «аяусыз күресуге» итермеледі. Бұл өрт нацистік Германияның құрылуында шешуші рөл атқарды. Өрт туралы алғашқы хабар кешкі сағат 9:00-ден кейін Берлиндегі өрт сөндіру стансасына келіп түсті. Полиция мен өрт сөндірушілер келген кезде, депутаттар палатасы (төменгі палата) оттың кебіне шығып кеткен еді. Полиция ғимаратты мұқият тексеріп, Ван дер Люббені тапты және ол тұтқындалды. Өрт туралы жарлық шығарылғаннан кейін, енді Гитлердің нацистік партиясы бақылап отырған полиция, коммунистерді, оның ішінде Рейхстагтың барлық коммунистік делегаттарын жаппай тұтқындады. Бұл 5 наурыздағы сайлауда коммунистердің қатысуын күрт шектеді. 5 наурыздағы сайлаудан кейін коммунистердің қатыспауы нацистік партияға Рейхстагтағы көпшілігін кеңейтуге мүмкіндік берді, бұл нацистердің толық билікті басып алуына үлкен көмек болды. 1933 жылдың 9 наурызында Пруссияның мемлекеттік полициясы Георгий Димитров, Василь Танев және Благой Попов болгар азаматтарын тұтқындады, олар Коминтерннің белгілі қызметкерлері болған (дегенмен полиция бұл туралы білмеді, Димитров Батыс Еуропадағы Коминтерн операцияларының басшысы болған). Коммунистік партияның басшысы Эрнст Торглер 28 ақпанда полицияға өз еркімен тапсырды. Ван дер Люббе мен төрт коммунист 1933 жылдың қыркүйегінде басталған сот процесінде айыпталушылар болды. Сот төрт коммунистің кінәсіздігін растап, Ван дер Люббені кінәлі деп таныды, ол кейін өлім жазасына кесілді. Рейхстагтағы өртке жауаптылық туралы пікірлер әлі де талқыланып, зерттелуде. Кейбір тарихшылар, мұрағаттық деректерге сүйене отырып, нацистер бұл өртті жалған ту операциясы ретінде жоспарлап, тапсырыс бергенін айтады; шындығында, 1939 жылғы Глейвиц оқиғасы Гитлерге төтенше өкілеттік беруге және Екінші дүниежүзілік соғысқа жол ашуға мүмкіндік берді, бұл нацистер үшін мұндай тактиканың мүмкін еместігін көрсетеді. Ғимарат 1961-1964 жылдары ішінара жөнделіп, 1995-1999 жылдары толығымен қалпына келтірілді. 2008 жылы Германия 1998 жылы нацистік дәуірден бергі әділетсіз үкімдерді жою мақсатымен қабылданған заңға сәйкес Ван дер Люббені өлімнен кейін кешірді.

Кіріспе

1932 жылдың қараша айында өткен Германия федералды сайлауынан кейін нацистік партия көпшілікке ие болған жоқ, бірақ ең көп дауыс жинады; коммунистер дауыстарын арттырды. Адольф Гитлер 1933 жылдың 30 қаңтарында канцлер және коалициялық үкімет басшысы болып ант берді. Канцлер ретінде Гитлер президент Пол фон Гинденбургтен Рейхстагты таратып, жаңа парламент сайлауын шақыруды сұрады. Сайлау күні 1933 жылдың 5 наурызына белгіленді. Гитлер демократияны жартылай заңды жолмен жоюға үміттенеді, осы үшін «Уәкілеттік заңды» қабылдауды көздеді. «Уәкілеттік заң» – бұл Рейхстагтың қатысуынсыз декрет арқылы заңдар қабылдауға канцлерге құқық беретін арнайы заң. Бұл арнайы өкілеттіктер төрт жылға қолданыста болады, одан кейін оларды жаңаруға болады. Веймар конституциясына сәйкес, Президент төтенше жағдай туғанда 48-бапты пайдаланып декрет арқылы билік жүргізе алады. Сайлау науқаны барысында нацистер Германия коммунистік революцияның алдында тұрғанын және коммунистерді тоқтатудың жалғыз жолы – нацистерді билікке берік орналастыру екенін мәлімдеді. Науқанның мақсаты қарапайым: нацистердің парламенттегі орындарын көбейту.

Өрт

27 ақпан 1933 жылы сағат 21:00-ден кейін Рейхстаг ғимараты өртеніп жатқаны туралы хабарланды, және өрт сөндірушілер жіберілді. Олардың барлық күш-жігеріне қарамастан, ғимараттың көп бөлігі қирады. Сағат 23:30-ға қарай өрт толығымен сөндірілді. Өрт сөндірушілер мен полиция қирандыларды тексеріп, 20 дана жанғыш материалдан (өртке қосатын заттардан) жанып қалмағандарын тапты. Өрт туралы хабарланған сәтте Гитлер Берлиндегі Геббельс пәтерінде Йозеф Геббельспен кешкі ас ішіп отырды. Геббельс өрт туралы шұғыл телефон қоңырауын алғанда, бастапқыда оны "әңгіме" деп ойлап, телефонды қойды. Екінші қоңыраудан кейін ғана ол Гитлерге хабарлады. Екеуі де Геббельс пәтерінен шығып, өрт сөндіріліп жатқанда Рейхстагқа көлікпен келді. Оларды Пруссияның ішкі істер министрі Герман Геринг күтіп алды және Гитлерге: "Бұл коммунистік озбырлық! Коммунистердің кінәлілерінің бірі қамауға алынды" деді. Гитлер өртті "Құдайдың белгісі" деп атады және оның коммунистік көтерілістің басталуын білдіретін сигнал екенін мәлімдеді. Келесі күні Гитлер "осы өртке оқтын құю әрекеті – Германияда большевиктер жасаған ең қорқынышты терроризм актісі" деді. "Воссише цайтунг" газеті оқырмандарына "үкімет жағдайдың мемлекет пен ұлтқа қауіп төндіретінін және қауіп әлі де сақталып тұрғанын" ескертті. 1933 жылғы 27 ақпандағы Рейхстаг өрті кезінде Уолтер Гемп Берлин қалалық өрт сөндіру қызметінің бастығы болды және оқиға орнындағы операцияларды жеке басқарды. 25 наурызда ол нацистердің өртке қатысы бар екенін көрсететін дәлелдер ұсынғаны үшін қызметтен босатылды. Гемп өрт сөндірушілерге хабарлау кешіктірілді және оған бар ресурстарды толыққанды пайдалануға тыйым салынды деп мәлімдеді. 1937 жылы Гемпп лауазымын теріс пайдаланғаны үшін тұтқындалды. Шағымына қарамастан, ол түрмеге жабылды. Гемпп 1939 жылғы 2 мамырда түрмеде тұншықтырылып өлтірілді.

Саяси салдарлар

Өрттен кейінгі күні Гитлердің өтініші бойынша президент Гинденбург Веймар конституциясының 48-бабын қолданып, Рейхстаг өрті туралы жарлыққа қол қойды. Рейхстаг өрті туралы жарлық Германиядағы көптеген азаматтық бостандықтарды тоқтатты, оның ішінде habeas corpus, сөз бостандығы, баспасөз бостандығы, еркін қауымдасу және қоғамдық жиналыстар өткізу құқығы, сондай-ақ пошта және телефон хабарларының құпиялығы. Бұл құқықтар нацистік билік кезінде қайта жаңғыртылған жоқ. Нацистер бұл жарлықты нацистік идеологияға қарсы тұратын басылымдарды тыйым салу үшін пайдаланды. Марин ван дер Люббе Рейхстаг өртіне өзі жеке әрекет еткенін мәлімдегеніне қарамастан, Гитлер төтенше өкілеттіктер алғаннан кейін, бұл Германияны басып алуға бағытталған кең ауқымды коммунистік қадам екенін жариялады. Нацистік партия газеттері бұл жасалған оқиғаны таратып берді. Коммунистердің сайлауға қатысуы да шектелді (бұрын коммунистер дауыстардың 17% -ын алған болатын), нәтижесінде нацистер 1933 жылғы 5 наурыздағы Рейхстаг сайлауындағы дауыс үлесін 33% -дан 44% -ға дейін арттыра алды. Бұл нацистер мен олардың одақтастары, Германия Ұлттық Халық Партиясы (дауыстардың 8% -ын жеңіп алды) Рейхстагта 52% көпшілікті құрады. Кролл опера театры, Königsplatz алаңының қарсы бетінде орналасқан, өрттен зардап шеккен Рейхстаг ғимаратының орнына үшінші Рейхтің қалған 12 жылы бойы Рейхстагтың кеңсесі ретінде қызмет етті.

Сот іс жүргізуі

1933 жылдың шілдесінде Марин ван дер Люббе, Эрнст Торглер, Георгий Димитров, Благой Попов және Васил Танев өрт қоюға кінәлі деп айыпталды. Оларға тағылған айып 1933 жылдың 21 қыркүйегінен 23 желтоқсанына дейін Лейпцигтегі Рейх Жоғарғы Сотының төртінші қылмыстық сенатында қарастырылды. «Лейпциг процесі» деп белгілі болған сот отырысын Германия Жоғарғы Сотының судьялары басқарды. Бұл Германияның ең жоғарғы соты еді. Сот төрағасы – Жоғарғы Соттың төртінші қылмыстық палатасының төртінші қылмыстық сотының судьясы Вильгельм Бюнгер. Іс бойынша қудалауды Рейхтің бас прокуроры Карл Вернер мен оның көмекшісі Феликс Паррисиус жүргізді. Айыпталушылар өрт қою және үкіметті құлатуға талпыныс жасау қылмыстарымен айыпталды. Сот процесінің ресми басталуы мен аяқталуы Лейпцигте болғанымен, сот отырысы қылмыс болған жерге көшірілді. Берлинге көшу куәгерлерді тиімді сұрау және Рейхстаг ғимаратында дәлелдерді тікелей қарауға мүмкіндік берді. Соңғы айда (23 қараша – 23 желтоқсан) сот Лейпцигке қайта оралды.

Соттың ашылуы

Сот 21 қыркүйек күні таңғы сағат 8:45-те Ван дер Люббе куәлік берумен басталды. Ван дер Люббенің куәлігін түсіну қиын болды, өйткені ол бір көзінің көру қабілетін жоғалтқанын, Еуропа бойынша саяхаттап шарлағанын, сондай-ақ 1931 жылы шығып кеткен Голландия Коммунистік партиясының мүшесі болғанын, бірақ өзін коммунист деп есептейтінін айтты.

Медиа қамту

Лейпцигтік сот процесі кеңінен жарияланды және радио арқылы таратылды. Соттың коммунистерді барлық тармақ бойынша кінәлі деп табатыны күтілді. Немец баспасөзінің мәліметінше, нацистік үкімет бұл сот процесін әлемге өз ойын жеткізу үшін пайдаланғысы келді. Геббельстің үгіт-насихат министрлігі шетелдік баспасөзге ақпарат ағынын басқару үшін көптеген шенеуніктерді жіберген. Соттың ашылу сессиясында сот залында қырық неміс журналисімен бірге кемінде сексен шетелдік тілші болды.

Үкім

23 желтоқсанда жарияланған үкімінде судья Бюнгер рейхстагты өртеп жіберу үшін коммунистік құлақтандыру болғандығына сенімін білдірді, бірақ Ван дер Люббеден басқа, айыпталушыларды өртке немесе күдікті құлақтандыруға байланыстыратын жеткіліксіз дәлелдер бар екенін мәлімдеді. Болгарлар ақталды және Кеңес Одағына қуылды. Торглер де ақталды және соғыстан аман қалды.

Сот процесінің көркемдік реакциясы

Сот басталғанға дейін бір апта бұрын, 1933 жылдың 14 қыркүйегінде неміс суретшісі Джон Хартфилд Arbeiter Illustrierte Zeitung газетінде «Goering, der Henker des Dritten Reiches» («Гёринг – Үшінші Рейхтің дарға асушысы») деген атаумен фотомонтаж жариялады. Онда фонда өртенген Рейхстагты көруге болады.

Ван дер Люббенің 1934 жылдың қаңтарында өлім жазасына кесілуі

Сотта Ван дер Люббе кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Ол 1934 жылғы 10 қаңтарда, 25 жасқа толуына үш күн қалғанда, гильотинамен (сол кезде Саксонияда қолданылған әдеттегі атқару түрі) басы кесілді. Нацистер Ван дер Люббені рейхстагты өртеп, билікті басып алу мақсатымен жасалған коммунистік қастандыққа қатысқан деп мәлімдеді, ал коммунистер Ван дер Люббенің нацистердің оларды кінәлі ету үшін жасаған қастандығының бір бөлігі болғанын айтты. Ван дер Люббе болса, неміс жұмысшы табының жағдайына қарсы наразылық білдіру үшін өздігінен әрекет еткенін мәлімдеді.

Өлімнен кейінгі реституция, 1967 жылдан 2008 жылға дейін

1967 жылы Батыс Берлиндегі сот 1933 жылғы айыптауды күшінде қалдырды, бірақ өлім жазасын жоққа шығарды және Ван дер Люббенің жазасын өлімнен кейін сегіз жылға түрмеге ауыстырды. 1980 жылы басқа сот бұл үкімді жоққа шығарды, бірақ ол күшін жойды. 1981 жылы Батыс Германия соты Ван дер Люббенің 1933 жылғы айыптауын жоққа шығарып, оны ақыл-сақасынан ауытқуына байланысты кінәлі емес деп тапты. Бұл шешім де күшін жойды. Дегенмен, 2008 жылдың қаңтарында ол 1998 жылғы заң бойынша, нацистік Германияда сотталғандардың барлығы ресми түрде кінәсіз деп танылғандықтан кешірілді. Заң, нацистік Германияның заңдары "әділеттің негізгі принциптеріне қайшы келгені" негізінде, нацистер тұсында қылмыс жасаған адамдарға кешірім беруге мүмкіндік береді.

Ван дер Люббе нацистердің құпия операциясында пайдаланылған пеш пеш еді, әлде ол өздігінен әрекет етті ме деген пікірлер жылдар бойы ауытқып келді. 1990 жылдардың соңынан 2010 жылдардың басына дейін Ван дер Люббе өздігінен әрекет еткен деген консенсус болды. 2014 жылдан бері 1955 жылғы штурмшы жасақшының берген мәлімдемесі, ол Ван дер Люббе SA мүшелерімен жеткізілген кезде ғимараттың өртеніп жатқанын куәландырды, бұл мәселені қайта қарастыратын жаңа зерттеулерге қолдау көрсетті. 1998 жылы тарихшы Иан Кершоу барлық тарихшылар Ван дер Люббе Рейхстагты өртеп жібергенін, ол өздігінен әрекет еткенін және бұл оқиға нацистер үшін жақсы сәттілік болғанын келіседі деп мәлімдеді. Оқиғадан кейінгі күндері АҚШ пен Лондондағы жетекші газеттер нацистердің коммунистік айыпты іздеудегі сәттілігіне күмәнданды. 2007 жылы Ван дер Люббе "жартылай ақылсыз" немесе "психикалық бұзылысы бар" деген идея голланд коммунистік партиясының бұрынғы мүшесі болған антифашист көтерілісшіден өзін алшақтату үшін таратқан үгіт болды деп айтылды. Сот процесін баяндаған Джон Гүнтер Ван дер Люббені "маникалық депрессивтік психоздың айқын құрбаны" деп сипаттап, нацистердің "осыншалықты қабілетсіз және ақылсыз агентті" таңдамайтынын айтты. Карл Эрнсттің Ұзын пышақ түнінде өлімінен бұрын жазған хатына сілтеме жасай отырып, Гүнтер нацистер Ван дер Люббенің Рейхстагқа шабуыл жоспарлап отырғанын естігеннен кейін оны кінәлі ету үшін екінші бір өрттің басталуын ұйымдастырды деп сенді. Ханс Моммсен нацистік басшылық Рейхстаг өртеніп кеткен түні үрейленгенін және өртті олар мәлімдеген коммунистік революцияның жақын болғанының растауы ретінде қарастырған сияқты деген қорытындыға келді. Сол кезде нацистерге қолдау көрсеткені үшін сынға түскен британдық тілші Сефтон Делмер сол түні болған оқиғаларға куә болды. Ол Гитлердің Рейхстагқа келгенін, оның қалай басталғанын білмейтінін және коммунистік төңкеріс басталуға айналуы мүмкін екеніне алаңдағанын хабарлады. Делмер Ван дер Люббені жалғыз жауапты деп санайды, бірақ нацистер оны "коммунистік топ" деп көрсетуге тырысты. Ал коммунистер Ван дер Люббені нацистер үшін жұмыс істегендей көрсетуге тырысты, сондықтан әр тарап екіншісін кінәлі санаған қақтығыс теориясын құрды. Гитлердің үстелдегі сөйлесулерінде, Гитлер Коммунистік партияның төрағасы Эрнст Торглер туралы: "Мен оның Рейхстагты өртеп жібергеніне сенімдімін, бірақ оны дәлелдей алмаймын" деді. 1960 жылы Батыс Германияның SPD мемлекеттік қызметкері және жартылай тарихшы Фриц Тобиас Der Spiegel журналында бірнеше мақала жариялады, кейіннен олар кітапқа айналды, онда ол Ван дер Люббе өздігінен әрекет еткенін айтты. 2014 жылы тарихшы Бенджамин Картер Хетт "Бүгінгі күні нацистік Германияны зерттейтін тарихшылардың басым көпшілігі Марин ван дер Люббе Рейхстагты өздігінен өртеп жібергенін келіседі" деп қайғырды. Ол Тобиас талдауының негізінен бұрыс екенін айтады. Тобиас зерттеуін Батыс Германия полиция қызметкерлерін қорғау үшін жүргізді, олар алғашқы өртті СС мүшелері ретінде тергеген. Осылайша, Тобиас нацистік режимнің нысанасына алынған адамдардан алынған ақпаратты бейтарап деп санамай, бұрынғы СС мүшелерінің куәліктерін объективті деп қабылдады, тіпті олардың соғыстан кейінгі куәліктері 1933 жылғы жазбаларға қайшы келсе де. Сонымен қатар, Хетт Тобиас құпия мұрағаттарға қол жеткізу мүмкіндігін пайдаланып, қарсы пікірлері бар тарихшыларды жеке ақпаратты жариялаумен қорқытып, мәжбүрлегенін көрсетті. Хетт соңғы дәлелдер өрттің жеке адамның қолынан шықпағанын дәлелдейді және коммунистік қастандықтан гөрі нацистік ынтымақтастық туралы дәлелдер көп деп санайды. Тарихшы Ричард Дж. Эванс Хетттің бұл талаптарын сынға алып, оның бұл тақырыптағы кітабына теріс пікір берді.

1955 жылы SA мүшесі Ханс-Мартин Леннингстің куәлігі

2019 жылдың шілдесінде, оқиғадан кейін 80 жылдан астам өткен соң, Германияның Hannoversche Allgemeine Zeitung және RedaktionsNetzwerk Deutschland 1955 жылғы ант беру мәлімдемесін жариялады. Ол Фриц Тобиасқа тиесілі бірнеше құжаттардың ішінде табылып, Ганновердегі Amtsgericht (сот) мұрағатында сақталған болатын. Нацистердің әскери-саяси ұйымы SA-ның бұрынғы мүшесі Мартин Леннингс (1904–1962) берген ант бойынша, өрт болған түні ол және оның SA тобы Ван дер Люббені медпункттен Рейхстагқа дейін жеткізген. Олар онда "жанып жатқан ерекше иіс сезіп, бөлмелерде түтін бұлттары қалықты" деп мәлімдеді. Бұл мәлімдеме өрт олар келгенге дейін басталғанын және SA-ның өртке қатысы болу мүмкін екенін көрсетеді. 1962 жылы қайтыс болған Леннингс өз есебінде, ол және оның отрядының басқа мүшелері Ван дер Люббенің тұтқындалуына қарсылық білдіргенін айтты, "өйткені біз Ван дер Люббен өртке қатысушы бола алмайды деп сендік, себебі біздің байқауымызша, оны сол жерге түсірген кезде Рейхстаг өртеніп жатқан еді". Ол сондай-ақ, олар мен басқа куәгерлер ұсталғанын және оқиға туралы ештеңе білмейтінін растайтын құжатқа қол қоюға мәжбүр болғанын мәлімдеді. Кейіннен Рейхстаг өртіне қатысы барлардың көпшілігі өлім жазасына кесілді. Леннингс ескерту алғаннан кейін Чехословакияға қашып кеткенін айтты. Леннингс 1955 жылы Рейхстаг өрті ісі қайта қаралатын болса, оның мәлімдемесіне куәлік беру үшін растау сұрады. Леннингстің ант беру мәлімдемесінің табылуы Тобиас өрт туралы бір ғана кінәлі деген теориясын қорғау үшін оны назардан тыс қалдырғаны және бұрынғы нацистердің соғыстан кейінгі мансабын сақтауға тырысқаны туралы болжамдарға әкелді. Бұл сонымен қатар неміс мұрағаттарында әлі де жасырын немесе ұмытылған құжаттар болуы мүмкін екендігі және олардың құнды тарихи деректерді, әсіресе нацистік режим туралы ашып бере алатыны туралы ойларға жетеледі.

Герингтің айтылған түсіндірмесі, 1943 жыл

Уильям Л. Ширер "Үшінші рейхтің өрлеуі мен құлдырауы" атты еңбегінде Нюрнберг процесінде генерал Франц Халдер Герман Герингтің рейхстагты өртеуі туралы мақтанып айтқандығын мәлімдеді: "1943 жылы Фюрердің туған күніне берілген түскі ас дастарқанында Фюрердің төңірегіндегілер әңгімені рейхстаг ғимараты мен оның көркемдік құндылығына бұрды. Мен Гёрингтің сөзге араласып: "Рейхстаг ғимаратын толығымен білетін жалғыз адам – мен, өйткені мен оны өртеп жібердім", – деп айқайлағанын өз құлағыммен естідім. Осы сөздерін айтқаннан кейін, ол тізесіне соқты". 1945 және 1946 жылдары Нюрнбергте өткен сотта Халдердің ант беру арқылы жасаған мәлімдемесі Гёрингке оқылып берілді, ол өртке қатысы болмағанын мәлімдеді.

1933 жылы Германияның қуғын-сүргіндегі коммунистік партиясы "қайта тергеу"

1933 жылдың жазында Лондон қаласында заңгерлер, демократтар және басқа да нацистерге қарсы топтар неміс коммунистік эмигранттарының қолдауымен құрылған макеттік қарсы сот ұйымдастырылды. Макеттік соттың төрағасы британдық Лейбористік партиясының адвокаты Д.Н. Притт болды, ал бас ұйымдастырушысы – КПД-ның үгіт-насихат бөлімінің басшысы Вилли Мюнценберг. Басқа "судьялар" – Бельгиядан Пит Вермелен, Швециядан Джордж Брантинг, Франциядан Винсент де Моро Джаффери және Гастон Бержери, Нидерландының прогрессивті-либералдық партиясы – «Еркін ойлы демократиялық лига» партиясының заңгері және парламент мүшесі Бетси Баккер Норт, Даниядан Вальд Хвитт және АҚШ-тан Артур Гарфилд Хейс. Макеттік сот 1933 жылдың 21 қыркүйегінде басталды. Ол бір аптаға созылып, айыпталғандардың кінәсіздігіне және өрттің нағыз себепкерлерінің нацистік партиясының жоғары элитасының арасында екендігіне қорытынды жасап аяқталды. Қарсы сотқа көптеген БАҚ өкілдері назар аударды, ал ашылу сөзді Сэр Стаффорд Криппс сөйледі. Геринг макеттік сотта кінәлі деп танылды, ол барлық мүмкін сценарийлерді сынап көруге арналған алаң ретінде қызмет етті, ал айыпталушылардың барлық сөздері дайындалды. «Судьялардың» көпшілігі, мысалы, Хейс пен Моро Джаффери, «қарсы сот» атмосферасының шоу-сотқа көбірек ұқсағанын, Мюнценбергтің шындыққа ешқандай мән бермей, «судьяларға» «дұрыс» үкім шығару үшін үнемі қысым көрсеткенін айтты. «Куәгерлердің» бірі, SA мүшесі деп саналатын адам, сотта маска киіп, өрттің шынайы себепкері SA екенін мәлімдеді. Шындығында, «SA мүшесі» – неміс коммунистік «Rote Fahne» газетінің редакторы Альберт Норден болды. Тағы бір маскалы куәгер, Хейстің айтуынша, «өте сенімді емес» болды, Ван дер Люббе есірткіге тәуелді және гомосексуал, Эрнст Ремнің жақыны және нацистердің құрбаны болғанын мәлімдеді. Эрнст Торглердің адвокаты макеттік сот ұйымдастырушыларынан өзінің клиентін ақтаған «дәлелдерді» беруді сұрағанда, Мюнценберг қылмысты ақтауға немесе айыптауға ешқандай «дәлел» болмағандықтан өтінішті қабылдамады. Бұл қарсы сот неміс коммунистері үшін өте табысты жарнамалық акция болды. Мюнценберг бұл жеңіске тағы бір жеңіспен, өзінің атынан, «Райхстаг өрті және Гитлер террорының қара кітабын» жазып, рейхстагты өртеп, оны коммунистерге таңу үшін нацистердің құпия жоспары туралы мәлімдеді. (Мюнценбергтің басқа да кітаптары сияқты, оның нағыз авторы оның көмекшілерінің бірі болды: бұл жағдайда чехословакиялық коммунист Отто Кац.) «Қара кітаптың» табысынан кейін 1934 жылы сот процесі туралы тағы бір кітап жарық көрді.