Қылмыстық құқықтағы "кінәлі әрекет" (actus reus) ұғымы, қылмыс жасау үшін қажетті шарттар, қылмыстық жауаптылық, және ой-ниеттің маңыздылығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қылмыстық құқықта "күнәлі әрекет"
In criminal law, the "guilty act"
Қылмыстық құқықта actus reus (лат. "күнәлі әрекет") – ортақ құқық жүйелерінде қылмыс жасалғанын дәлелдеу үшін қажетті элементтердің бірі, екіншісі mens rea ("күнәлі ниет"). АҚШ-та бұл кейде қылмыстың сыртқы немесе объективті элементі деп аталады.
In criminal law, actus reus ('/æ//k//t//ə//s// /'/r//eɪ//ə//s/; : actus rei), Latin for "guilty act", is one of the elements normally required to prove commission of a crime in common law jurisdictions, the other being mens rea ("guilty mind"). In the United States it is sometimes called the external element or the objective element of a crime.
Этимология
Ағылшын құқығында қалыптасқан актс реус және менс реа терминдері Эдвард Коук айтқан принципке негізделген, атап айтқанда, actus non facit reum nisi mens sit rea, яғни: "әрекет адамды кінәлі етпейді, егер оның ниеті де кінәлі болмаса"; демек, кінәлілікті анықтаудың жалпы шарты – ой және іс-әрекеттегі қателік, кінәлік немесе жауапкершіліктің болуын дәлелдеу болып табылады.
The terms actus reus and mens rea developed in English Law are derived from a principle stated by Edward Coke, namely, actus non facit reum nisi mens sit rea, which means: "an act does not make a person guilty unless (their) mind is also guilty"; hence, the general test of guilt is one that requires proof of fault, culpability or blameworthiness both in thought and action.
Іс-әрекет
Actus reus жасалуы үшін іс-әрекет болуы керек. Әртүрлі жалпы құқық юрисдикциялары әрекетті әртүрлі анықтайды, бірақ көбінесе, әрекет – "ерікті немесе еріксіз дене қозғалысы". Робинсон Калифорнияға қарсы істе АҚШ Жоғарғы Соты Калифорнияның есірткіге тәуелді болуды қылмыс деп қарастыратын заңы конституцияға қайшы екенін шешті, себебі есірткіге тәуелді болудың өзі іс-әрекет емес, демек қылмыс емес. Комментатор Дэннис Бейкер былай мәлімдейді:
In order for an actus reus to be committed there has to have been an act. Various common law jurisdictions define act differently but generally, an act is a "bodily movement whether voluntary or involuntary." In Robinson v. California, , the U. S. Supreme Court ruled that a California law making it illegal to be a drug addict was unconstitutional because the mere status of being a drug addict was not an act and thus not criminal. Commentator Dennis Baker asserts:
Іс-әрекет комиссиядан, істен қалудан немесе иемденуден тұруы мүмкін.
An act can consist of commission, omission or possession.
Қамқорлық
Иелік ерекше орынға ие, себебі ол қылмыстық құқық бұзушылық ретінде қарастырылса да, жалпы құқық бойынша әрекет болып табылмайды. АҚШ сияқты кейбір елдер «Регинаға қарсы Дугдейл» ісіндегі жалпы құқықтық тұжырымнан қашып, заң жүзінде иелікті ерікті әрекет деп анықтады. Осылайша, ерікті әрекет ретінде ол actus reus құру үшін қажетті талаптарға сай келеді.
Possession holds a special place in that it has been criminalized but under common law does not constitute an act. Some countries like the United States have avoided the common law conclusion in Regina v. Dugdale by legally defining possession as a voluntary act. As a voluntary act, it fulfills the requirements to establish actus reus.
Рефлекс немесе конвульсия
Егер адам эпилепсиялық ұстама сияқты кенеттен пайда болған пароксизмалық эпизодтан туындаған бақылаусыз қимыл кезінде басқа адамды соқса, онда ол адам екінші адамның алған жарақаттары үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Дегенмен, егер шабуыл жасамас бұрын, ұстамаға түскен адам бұрынғы ұстамаларының тарихын ескере отырып, өзінің қауіпті екенін білген болса, онда ол ұстама салдарынан туындаған кез келген жарақат үшін кінәлі болады. Мысалы, People v. Decina, 2 N. Y.2d 133 (1956) ісінде сотталушы Эмиль Децина Нью-Йорк қылмыстық кодексінің 1053-а бабы бойынша сот шешіміне шағымданып апелляция жасаған. 1955 жылдың 14 наурызында Децина автокөлік жүргізу кезінде ауыр ұстамаға түскен. Ол көшеде бақылаусыз айналып, мектеп оқушыларының тобын қағып, төртеуін өлтірген. Децинаның дәрігері тікелей сауалда, Децинаның апатқа дейін "оң қолының дірілдегенін байқағанын" және жеті жасында болған автокөлік апатынан миына зақым келгендіктен, оның бұрыннан бері жиі ұстамалары болғанын айтқан. Децина, басқалармен қатар, ол мектеп оқушыларын қасақана ұрмағанын, сондықтан қылмыстық әрекет жасаған жоқ деп мәлімдеді. Нью-Йорк апелляциялық соты онымен келіспей, айыпталушы кез келген уақытта ескертусіз ұстамаға түсуі мүмкін екенін білгендіктен және осыған қарамастан, қоғамдық жолда автокөлік жүргізуге шешім қабылдағандықтан, қылмыс жасады деп шешті. "Басқаша шешім қабылдасақ, адамның ішімдік ішуге еркін рұқсат етілгенін және оның жүргізуге әсер етпейді деген үмітпен ішімдік ішуіне болады, ал егер кейіннен маскүнемдік салдарынан қауіпті және бейсақтықпен жүргізуге байланысты өлім оқиғасы болса, сол кездегі оның есінен тануы немесе еріксіздігі оны қудалаудан босатады" - деп жазды Фросел судья.
Generally, if, during an uncontrollable flailing caused by a sudden paroxysmal episode, such as that produced by an epileptic seizure, a person strikes another, that person will not be criminally liable for the injuries sustained by the other person. However, if prior to the assault on another, the seized individual was engaging in conduct that he knew to be dangerous given a previous history of seizures, then he is culpable for any injuries resulting from the seizure. For example, in People v. Decina, 2 N. Y.2d 133 (1956), the defendant, Emil Decina, appealed a conviction under § 1053 a of the New York Penal Law. On March 14, 1955, Decina suffered a serious seizure while operating a motor vehicle. He swerved wildly through the streets and struck a group of school girls, killing four of them. On direct examination, Decina's physician testified that Decina informed him that prior to the accident "he noticed a jerking of his right hand" and recounted his extensive history of seizures, a consequence of brain damage from an automobile accident at age seven. Decina argued, inter alia, that he had not engaged in criminal conduct because he did not voluntarily strike the school girls. The New York Court of Appeals disagreed and held that since the defendant knew he was susceptible to a seizure at any time without warning and decided to operate a motor vehicle on a public highway anyway, he was guilty of the offense. "To hold otherwise," wrote Froessel, J, "would be to say that a man may freely indulge himself in liquor in the same hope that it will not affect his driving, and if it later develops that ensuing intoxication causes dangerous and reckless driving resulting in death, his unconsciousness or involuntariness at that time would relieve him from prosecution[.]"
Гипноз
Жалпы ғылыми консенсус гипноз адамдарды өздері жасамайтын әрекеттерге итермелей алмайды дегенмен, Үлгілік қылмыстық кодекс, сондай-ақ Монтана, Нью-Йорк және Кентукки штаттарының қылмыстық кодекстері гипноз бен гипноздық ұсыныстарды ерік-жігерді жоққа шығаратын фактор ретінде қарастырады, соның салдарынан, қылмыстық әрекеттің (actus reus) болуын да жоққа шығарады. Гипноздың ерікті мінез-құлқыны жоққа шығаратын ең ерте жағдайлардың бірі – Калифорния штаты Эбанкске қарсы қозған іс. Эбанкс ісінде сот Эбанкстің, соттың оған гипноздың ерікке тигізетін әсері туралы сарапшы куәлігін ұсынуға рұқсат бермеуі қайтарылмас қателік болды деген аргументін қабылдамады. Төменгі сот тікелей: «АҚШ заңдары гипнозды мойындамайды. Бұл заңсыз қорғаныс болар еді, мен оны қабылдамаймын» деді. Канаданың Жоғарғы соты гипноз астында жасалған жақындықты (мойындауды) ерікті емес деп таныды, сондықтан оларды қабылдауға болмайды; Германия мен Дания гипнозшыны қорғау мүмкіндігін қарастырады.
While the general scientific consensus is that hypnosis cannot induce individuals to engage in conduct in which they would not otherwise engage, the Model Penal Code, as well as the criminal codes of Montana, New York, and Kentucky do provide hypnosis and hypnotic suggestion as negating volition, and consequently, actus reus. Perhaps the earliest case of hypnotism as negating voluntary conduct is California v. Ebanks, In Ebanks, the court categorically rejected Ebanks' argument that the trial court committed reversible err in denying him leave to present expert testimony concerning the effects of hypnotism on the will. The lower court bluntly remarked that "[t]he law of the United States does not recognize hypnotism. It would be an illegal defense, and I cannot admit it." The Supreme Court of Canada ruled confessions made under hypnosis inadmissible because they are involuntarily given; Germany and Denmark provide a hypnotist defense.
Ешқандай
Еріктілік әрекетсіздікті де қамтиды, себебі әрекетсіздік белгілі бір дене қозғалысын жасаудан ерікті түрде бас тартуды білдіреді де, соның салдарынан зиян келтіреді. Мақсатты, ойсыз немесе салмақтықпен жасалған әрекетсіздік – ерікті әрекет деп есептеледі және қылмыстық құрамның (actus reus) еріктілік талабын қанағаттандырады.
Voluntariness includes omission, for implicit in omission is that the actor voluntarily chose to not perform a bodily movement and, consequently, caused an injury. The purposeful, reckless, or negligent absence of an action is considered a voluntary action and fulfills the voluntary requirement of actus reus.