Кіріспе
1968 жылы шыққан Van Morrison «Astral Weeks» студиялық альбомы – Солтүстік Ирландиялық әнші-әндерші Ван Моррисонның екінші студиялық альбомы. Ол 1968 жылдың қыркүйек және қазан айларында Нью-Йорктегі Century Sound Studios студиясында жазылған және сол жылдың қараша айында Warner Bros. Records лейблімен шығарылған. Альбомның музыкасы фолк, блюз, джаз және классикалық стильдерді үйлестіреді, бұл Моррисонның «Көк көзді қыз» (1967) сияқты бұрынғы хиттерінен түбегейлі өзгешеліктерді көрсетеді. Әннің мәтіні мен обложкасы жердегі махаббат пен жұмақты теңестіретін символизмді бейнелейді, бұл мотив әншінің келесі туындыларында жиі кездеседі. Оның өлеңдері импрессионистік, гипнотикалық және модернистік деп сипатталған, ал альбом ән циклі немесе концептуалды альбом ретінде қарастырылады. «Astral Weeks» бастапқыда Моррисонның жазба компаниясынан үлкен қолдау алмады және тыңдаушылар мен сыншылар арасында бірден танылмады. Бірақ уақыт өте келе, Моррисонның әншілік өнері, аранжировкасы мен әндер жазу шеберлігіне жоғары баға берілді, және альбом рок музыкасының ең ұлы және маңызды туындыларының бірі деп есептелді (әншінің өзі бұл беделге қарсы шықты). Ол барлық уақыттағы ең жақсы альбомдардың көптеген тізіміне енді және тыңдаушылар мен музыканттарға ұзаққа созылған әсер етті. Альбомның жарық көргеніне қырық жыл толуына орай, 2008 жылдың қараша айында Моррисон Голливуд Боулдағы екі концертте оның барлық сегіз әнін алғаш рет тікелей орындады; бұл концерттік орындау кейіннен «Astral Weeks Live at the Hollywood Bowl» альбомы ретінде жарық көрді.
Astral Weeks is the second studio album by Northern Irish singer songwriter Van Morrison. It was recorded at Century Sound Studios in New York during September and October 1968, and released in November of the same year by Warner Bros. Records. The album's music blends folk, blues, jazz, and classical styles, signalling a radical departure from the sound of Morrison's previous pop hits, such as "Brown Eyed Girl" (1967). The lyrics and cover art portray the symbolism equating earthly love and heaven that would often feature in the singer's subsequent records. His lyrics have been described as impressionistic, hypnotic, and modernist, while the record has been categorized as a song cycle or concept album. Astral Weeks did not originally receive promotion from Morrison's record label and was not an immediate success with consumers or critics. Its standing eventually improved greatly, with praise given to Morrison's singing, arrangements and songwriting, and the album has been viewed as one of rock music's greatest and most important records (a reputation the singer himself has dismissed). It was placed on numerous widely circulated lists of the best albums of all time and has had an enduring effect on both listeners and musicians. Forty years after the album's release, Morrison performed all eight of its songs live for the first time at two Hollywood Bowl concerts in November 2008; this performance was later released as Astral Weeks Live at the Hollywood Bowl.
Музыка және әндер
Astral Weeks – поэтикалық, сана ағынымен жазылған лирикаға ие, бұл үйлесімді, интеллектуалдық ойлар мен повествордың орнына эмоциялар мен образдарды оятады. NPR-дың Гай Раздың сөзіне сүйенсек, бұл фолк-рок альбомы, «мүмкін, фолк-рок жанрының бастауындағы альбом», ал Рок-н-ролл залының Моррисон туралы онлайн өмірбаянында оның музыкасы «импрессионистік, еркін ағынмен жазылған» лирикаға қосылған, гипнотикалық фолк-джаз деп сипатталған. AllMusic-тің Уильям Рулманн бұл музыканы роктан өзгеше, фолк, блюз, джаз және классикалық музыканың қосындысы ретінде қарастырды. Көбінесе концептуалды альбом емес, әндер циклі ретінде сипатталғанымен, олардың барлығын қарастырғанда, бір ұзын ән ретінде байланысып, «жетуге болмайтын әлемдердің түсініксіз баяндамасын» құрайды және бір жазушының айтуынша, «виртуоздық ән орындаудың шедеврі» ретінде ұсынылады. Чарли Гиллетттің пікірінше, альбомда ностальгия, драма және Моррисонның жеке мистикасы тақырыптарын біріктіретін медитативтік әндер бар, олар көк көзді соул стилінде орындалады. Альбом Моррисонның әндерінде маңызды орын алатын символизмнің бір түрін қабылдайды, онда жердегі махаббат пен жұмақ, немесе тірі жанның оған жақындаса алатындай жақын нәрсе теңестіріледі. Моррисон мен Дэвистің тік басы Кейдің перкуссиясына қарсы тұрған жерді, ал аспаптық аранжировка аспанды бейнелейді, ал Берлинердің жетекші акустикалық гитарасы олардың арасындағы кеңістікте орналасқан. Ван Моррисон өзінің биографы Ричи Йоркке «Madame George» және «Cyprus Avenue» әндерін сана ағынымен жазғанын айтты: «['Madame George'] бірден келді. Ән – сана ағыны, 'Cyprus Avenue' сияқты, мен не жазып жатқанымды тіпті ойлаған жоқпын». 2009 жылы Paste журналымен сұхбатта Моррисон Astral Weeks альбомындағы әндердің «1968 жылға дейін бес жыл ішінде» жазылғанын айтты. NPR берген сұхбатында ол былай деді: «Бұл мен туралы емес. Бұл толығымен ойдан шығарылған. Мен естіген әңгімелер, фильмдерде, газеттерде, кітаптарда көрген нәрселерден жиналған композициялар. Олар осылайша әңгімелерге айналады. Міне, барлығы. Басқа ештеңе жоқ».
"Астральдық апталар"
"Astral Weeks" әні альбомды "Егер мен сіздің арманыңыздағы виадуктардың арасындағы ағынға түсіп кетсем, мұнда жылжымайтын болат дөңгелектері сынып, артқы жолдардағы арықтар тоқтаса" деген жолдармен ашады, Эрик Хейгке сәйкес, Моррисонның "Диланмен лирикалық жағынан теңдейтінін" көрсетеді. Моррисон оны "соңында жарықты көретін әндердің бірі" деп сипаттады. Одан әрі, "Мен оны одан да кеңірек түсіндіре алмаймын" деді. Әннің мәтініндегі "Хадди Ледбеттермен сөйлесу / қабырғадағы суреттерді көрсету" деген сөздер Моррисонның Lead Belly плакатын әрдайым өзімен алып жүруімен және ол қай жерде тұрса да, оны қабырғаға іліп қоюымен байланысты екенін көрсетеді. (Бұл факт 1978 жылғы Rolling Stone журналына берген сұхбатында айтылды.) Моррисон оны "балаға немесе жақын жаныңа айтатын ән" деп сипаттады. "Негізінен, бұл махаббат әні. Бұл жай ғана рухани жағынан біреудің жанында болу туралы ән". Ол алғаш рет 1967 жылдың желтоқсанында Bang Records студиясында жазылған. Алғашқы жазбада Берт Бернстің поп-музыкаға бағытталған ниеттері байқалады, бұл оған Astral Weeks нұсқасынан өзгеше дыбыс береді. Пол Ду Нойер былай деп жазды: "Sweet Thing" әншіні тұманды, көшпенділікке толы жұмаққа алып келеді, онда ол "жаңбырмен дымқылданған бақтарда" серуендейді немесе жарының көзіндегі жұлдыздарды санайды, сондай-ақ "ешқашан қартаймаймын" немесе "қатарлар арасында оқымаймын" деп уәде береді. Ол санасын үндемеуді сұрайды, осылайша жүрегінің ойларын ести алады. Ол өмірлік тәжірибеден құтылып, тазалықты қайта табуға ұмтылады". Бұл ән альбомдағы басқа әндерге қарағанда көбірек каверленген.
"Кипр даңғылы"
"Cyprus Avenue" әні үш аккордты блюз композициясы болып табылады және көп жылдар бойы Моррисонның көптеген концерттерінің соңғы әні ретінде таралды. "Madame George" әнімен бірге, бұл альбомның маңызды бөлігі болып табылады, екеуі де Белфастқа байланысты және өте көркемдікпен сипатталады. Ән, көліктің ішінде отырып, сырттан бақылап тұрған адамның көзқарасынан айтылады, ол армандаған мектепке барып-келетін әдемі қызды көріп, тілі байланып, оны алты ақ жылқыға жегілген атты көлікте, "шаштарында көл-өзендей ленталармен" келген әдемі әйел ретінде елестетеді, "қайтар жолда". Ван Моррисон Кипр даңғылын "Белфаст қаласындағы байлыққа толы көше" деп сипаттады. Бұл мен өскен жерден шалқары емес еді, бірақ өте ерекше орын болды. Мен үшін бұл өте құпиялы орын еді. Бұл – ағаштармен толық даңғыл, мен оны ойға дала салғым келетін жер деп таптым.
"Жас ғашықтар қалай жақсы көреді"
"The Way Young Lovers Do" әнін Клинтон Хейлин "шапан буфетіндегі Спумантедей көзге түсетін" "салондық джаз" дыбысы деп сипаттады. Rolling Stone журналына жазған рецензиясында Грейл Маркус бұл әнді "жақсы емес, джаз ырғағымен өңделген, осы пластинкада орынсыз ән" деп атады. Брайан Хинтон оны "Ванның дауысында Синатраның осал қимылы, Стакс духовойларымен блюздың сырлылығы және бұрын еркін ағып тұрғанда, енді айналып тұратын скрипкалар тобы" деп сипаттады. Ол бұл әнді "өсіп келе жатқан жасөспірімнің алғашқы сүйісі туралы" деп түсіндірді.
"Мадм Жорж"
"Madame George" альбомының шедеврі (Cyprus Avenue-мен бірге) деп аталатын бұл әнге шамамен он минут уақыт кеткен және ол басқа нәрселермен қатар, "домино ойнап отырған құпия ханым туралы" айтады. Сондай-ақ, әннің оқиғасы Белфасттағы Кипр даңғылында өтеді, ал импрессионистік лирикасы саналы емес сияқты көрінетін, бірақ өте ұсыныс беретін егжей-тегжейлі суреттерді қамтиды. Эрик Хейг лириканың, аспаптардың және Моррисонның құмар дауысының тыңдаушыға тигізетін әсерін, сондай-ақ альбомды "ұйқы мен оянудың арасындағы көңіл күйіне" теңеп, тыңдаушыны әннің сиқырына енуге шақырады. Rolling Stone журналының альбом туралы жазған рецензиясында: "Бұл әннің ең керемет бөлігі – 'Madame George', бұл жасыранған кейіпкерді зерттейтін туынды. Ол қартайған трансвестит туралы болуы мүмкін, бірақ поп-музыкада одан да қиын арманды табу қиын" делінген. Моррисон бұл әннің трансвестит туралы екенін жоққа шығарды, бұл туралы Лестер Бангс сияқты басқалар да ойлаған. Әннің бастапқы атауы "Madame Joy" болған, бірақ Моррисон кейіннен атауын өзгерткен, әйтсе де ән ішінде "Madame Joy" деген сөздерді айтады. Bang Records үшін жазылған бұрынғы нұсқасында сәл өзгеше лирикасы, қосымша әншілер, тез темп және "кереметсіз, орынсыз мерекелік атмосфера" болған, ол 1968 жылғы Astral Weeks нұсқасынан едәуір өзгеше болды.
"Баллер"
Astral Weeks альбомындағы ең көне композиция – "Ballerina", Моррисон оны 1966 жылы, әлі "Them" тобының мүшесі болғанда, болашақ әйелі Джанетпен алғаш танысқан шақта жазған. Моррисонның айтуынша, "опера театрындағы актрисаның балетте билегені туралы ой шақырып" (a flash about an actress in an opera house appearing in a ballet) шабыттанған. "Them" тобының бұрынғы гитарисі Джим Армстронг, олар концерттер арасында ән үстінде жұмыс істегенін еске алады. Армстронг былай дейді: "[Моррисонның] барлық сөздері дайын болған, біз оны ресмилендірдік, себебі әннің құрылымы болмады". Олар бір түні Гавайиде осы әнді орындаған, бірақ ол Astral Weeks альбомына дейін жазылмаған. "Ballerina" әнінің толық нұсқасы алғаш рет 2015 жылғы кеңейтілген басылымда жарық көрді, онда сол және оң аудио арналары бастапқыда шығарылған, өңделген нұсқадағы арналардың орнымен ауыстырылған.
"Аралық, баяу жүретін"
"Slim Slow Slider" - альбомдағы струналық аспаптармен қосымша жазылмаған жалғыз ән, ал Джон Пейннің сөзіне қарағанда, Моррисон бұрын оны тікелей орындаған емес. "T. B. Sheets" әні сияқты, мұнда да әнші жас қыздың өліміне куә болып тұрғанын айтады, бірақ "Slim Slow Slider" әнінде қыз өзін-өзі жоюға бейім көрінеді: "Сен өліп бара жатырсың, жаным / Сен де білесің, мен де білемін". Ән "Сені көрген сайын не істеу керектігін білмеймін" деген сөздермен күрт аяқталады. Бұл ән есірткіге тәуелді адам туралы болғаны айтылған, бірақ Моррисон оның "Лондон сияқты үлкен қаладағы немесе есірткіге құмар адам туралы" екенін ғана айтқан.
Қаптама
Стив Тернердің айтуынша, Ван Моррисонның өмірбаянының бірі, ирланд суретшісі Сесил Маккартни «Астральдық апталар» атты шығарманың атауына әсер еткен. Моррисон: «Менің досымның пәтерінде астральдық проекцияның суреттері болған. Мен оның үйінде «Егер мен ағынға түсіп кетсем» деп басталатын әнді жазып жатқанда, содан кейін оны «Астральдық апталар» деп атадым» деді. Маккартни түзетіп: «Бұл сурет болды. Ол кезде студияда бірнеше сурет ілінген еді. Ван суретті қарап, одан оған астральдық саяхат туралы ой келді» деді. Ван Моррисонның альбом мұқабасын Джоэл Бродски түсірді, ол Джим Моррисонмен түсірген «Жас арыстандар» фотосериясымен танымал. Мұқабадағы шаршы шеңбер «қарама-қарсылықтардың одағын, көк пен жердің қасиетті үйленуін» бейнелейтін мистикалық символ ретінде сипатталды. Альбом АҚШ-та белгілі бір дәрежеде танымал культты импортқа айналды, ал Ұлыбританияда сыншылар тарапынан көбінесе назарсыз қалды. NME журналында Ник Логан оны гитарист Хосе Фелисианоның 1968 жылғы «Feliciano!» альбомының сәл ғана еліктеуі деп санады, ол сол жылдың ең көп сатылған альбомдарының бірі болған еді. «Astral Weeks» атаулы тректі қоспағанда, Логан композициялардың айырмашылығын сезбеді және олардың «бір үлгіде қалып, дамудан қағылғанын» айтты. Американдық «Stereo Review» журналының редакторы Питер Райли оны «еркін өлеңмен жазылған, сананы шатастыратын альбом» деп сынады, оның мәтінінің мағынасыздығы және Моррисонның, әсіресе «Мадам Джордж» әніндегі, түсініксіз ән айтуы оған кедергі келтірді. 1969 жылы Грейл Маркус «Rolling Stone» журналында альбомды жағымды бағалап, Моррисонның мәтінінің ойлы және терең интеллектуалдық екенін, «рок-н-ролл әлеміндегі мифтер мен метафоралар тұрғысынан» айтты. Ол музыка мен мәтіннің Боб Диланның 1967 жылғы «John Wesley Harding» альбомының рухын жеткізгенін сенді, ал «Astral Weeks» альбомын «ерекше және уақыттан тыс» деп атады. Кейін «Rolling Stone» журналы оны жылдың альбомы деп жариялады. «Melody Maker» журналы да оны жылдың ең жақсы альбомдарының бірі деп атады, онда Моррисонның «ұсақ, қатал дауысы» «Мадам Джордж» кезінде «гениальдыққа жақын» тартымды музыкалық топтың сүйемелдеуімен дыбысталады.
Мұрасы мен ықпалы
Astral Weeks-тің сындық деңгейі уақыт өте келе едәуір жақсарды. Ол рок-музыканың ең ұлы жазбаларының бірі және мәдени тұрғыдан маңызды туынды ретінде танылды. Роб Шеффилдтің айтуынша, бұл Моррисонның "ең әдемі және терең альбомы", оның "атағының" негізі және музыканттар мен тыңдаушыларды әлі де қызықтыратын туынды. Лестер Бангс оның қайғылы сезімін алғаш тыңдағанда сезінгенін айтып, оны "өмірімдегі ең маңызды рок-жазбасы – өмірге шоктанған, толыққанды басылған, денесінде тұрып қалған, жасы мен өзіне тікелей байланысты, бір сәтте түсіне алатын нәрселердің ауқымынан парализге түскен адамдар туралы жазба" деп атады. Ирландиялық музыкант Глен Хансард бұл альбомның өмір туралы тереңірек ойлауға, "көргеннен де артық қорқыныш, үрей және құштарлық сезіміне" ие болғанын айтты. Жазушы Стив Тернердің сөзіне қарағанда, альбом хиппи жолымен саяхаттап жүргендердің арасында да танымал болды, "Еуропадан Катмандуға дейін, тіпті психоделикалық түстерге боялған микроавтобустардың "Ван Моррисон" деп аталуы туралы хабарлар да болды". 1975 жылы жарық көрген кітабында Ричи Йорк: "Ван Моррисон әрқашан жасырын болғандықтан, музыка индустриясының имиджтік манипуляцияларына шексіз төтеп бере алатын музыкалық альбомды әдейі жасағандай болды. Кейін басқа альбомдар "Astral Weeks"-ке еске түсіретіндей болуы мүмкін, бірақ ешқайсысы "Astral Weeks" ешқандай нәрсеге ұқсамайды деп айта алмайды" деп жазды. Грейл Маркустың айтуынша, Мартин Скорсезе 1976 жылғы "Таксиші" фильмінің алғашқы он бес минуты "Astral Weeks" альбомына негізделгенін айтқан. "Astral Weeks" альбомына сыншылардың танымалдылығы мен атағы Моррисонның кейінгі туындыларын көлеңкеге түсірді. Биограф Джонни Роганның сөзіне сүйенсек, оның жазба мансабы "бір сәтте кристалданып қалды. Beach Boys-дың "Pet Sounds" альбомы сияқты, "Astral Weeks" сынға алынатын мәртебесіне ие болды, ал одан кейін жарық көрген қызықты музыкалық ізденістерге аз назар аударылды". Ал Меренштейн әлі де бұл альбомды құрметпен еске алады: "Күні бүгінге дейін оны естігенде жаным ауырады. "Ауырсыну" – дұрыс сөз емес – мен одан қатты сезім аламын". Музыка тарихшысы Эндрю Форд альбомның коммерциялық көрсеткіштері, музыкалық эстетикасы сияқты классикалық музыкаға ұқсас екенін айтты: "Бірден де, жылдам да емес: "Astral Weeks" 1968 жылы сатқандай көп дана сата береді және арадағы жылдардың барлығында да солай болды". "Astral Weeks" әлемдік рейтингідегі ең жақсы альбомдар тізіміне енді. 1978 жылы Пол Гамбаччини жүргізген 50 көрнекті американдық және британдық рок сыншысының сауалнамасында ол барлық уақыттағы төртінші үздік альбом деп танылды. 1995 жылы Mojo журналы оны екінші, ал The Times журналы үшінші орынға қойды. 2003 жылы Rolling Stone журналы оны "Барлық заманның 500 ең үздік альбомы" тізімінде 19-орынға қойды, 2012 жылы рейтингін сақтап, 2020 жылы жаңартылған тізімде 60-орынға түсті. 1998 жылы HMV, Channel 4 және The Guardian жүргізген "Мыңжылдықтың музыкасы" сауалнамасында ол барлық уақыттағы тоғызыншы ең жақсы альбом деп танылды. 2000 жылы Q журналы оны 100 ең жақсы британдық альбомдар тізімінде алтыншы орынға қойды. Time журналы "Astral Weeks" альбомын 2006 жылғы "Барлық заманның 100 ең жақсы альбомы" тізіміне енгізді. 2009 жылы "Astral Weeks" барлық уақыттағы ең жақсы ирланд альбом деп танылғанда, Нилл Стоукс Hot Press журналында: "Бұл Белфасттан шыққан, бірақ күшті және ұзаққа созылатын әмбебап поэтикалық резонанс беретін керемет әндермен толтырылған ерекше туынды" деп жазды. Ол 2000 жылы Колин Ларкиннің "All Time Top 1000 Albums" кітабының үшінші басылымында 16-орынды иеленді. Маркус альбомның әсерін "ортақ тіл" деп атап, 2009 жылғы сұхбатында: "Бірнеше жыл бұрын Принстон университетінде семинар өткізгенімде қатты таң қалдым, 16 студенттің төртеуі сүйікті альбомы "Astral Weeks" екенін айтты" деді. Маркус сөзін жалғастырып: "Олар оны өміріне қалай енгізді? Бұл альбом олар дүниеге келмей тұрып жазылған, бірақ олармен сөйлескен. Олар оны естіген кезде оның тілін түсінді". Джонни Депп 2008 жылы Rolling Stone журналына берген сұхбатында, он жасқа үлкен ағасының Джоннидің сүйікті музыкасынан шаршап, "Мынаны тыңдап көр" дегенін еске алды. Ол Ван Моррисонның "Astral Weeks" альбомын қосты. "Бұл мені қатты қоздырды. Мұндай нәрсені естіген емеспін". Джоан Арматрединг "Astral Weeks" альбомын ол жасөспірім кезінде сатып алғанын және оның музыкалық көзқарасын кеңейткенін айтты. 2010 жылдың тамызында режиссер және хореограф Джессика Валленфелс Орегон штатының Портленд қаласында "Astral Weeks" альбомының негізінде жазылған рок-опера/балет қойылымын сахнаға қойды.
Астральдық апталар қайта қаралды
2008 жылдың қараша айында Ван Моррисон Лос-Анджелестегі Голливуд Боулда екі концерт өткізіп, "Astral Weeks" альбомын толығымен орындады. Топ құрамында түпнұсқа альбомда ойнаған Джей Берлинер де болды. Моррисон 2009 жылдың көп бөлігінде альбомды концерттік турда орындады, ал Rolling Stone осы концерттерді "оның мансабындағы ең шабыттандырған қойылымдарының бірі" деп атады. 2009 жылдың 24 ақпанында Моррисонның "Listen to the Lion" лейблі "Astral Weeks Live at the Hollywood Bowl" атты концерттік альбомын жарыққа шығарды. Ол сол күні қос винилді LP альбомы ретінде де ұсынылды. 2009 жылдың 19 мамырында Голливуд Боулдағы қойылымдарды қамтитын "Astral Weeks Live at the Hollywood Bowl: The Concert Film" атты DVD шықты. Rolling Stone редакторы Дэвид Уайлд қырық жылдан кейін альбомды қайтадан тікелей орындау себебін сұрағанда, Моррисон былай деп жауап берді: "Warner Bros. жарнама жасаған жоқ, соның салдарынан мен әндерді тікелей эфирде ойнау мүмкіндігіне ие болмадым. Мен әрқашан осы альбомды толық оркестрмен тікелей орындауды қаладым – міне, бұл соның мәнісі. Мен тікелей жазбаны ұнатамын және тікелей жазбаларды тыңдағанды да жақсы көремін. Студияда жұмыс істеу маған ұнамайды, ол тым жасалма және тым шектеулі. Мен тікелей дыбыстың, сәттегі бостандықты ұнатамын". 2015 жылдың 30 қазанында Warner Bros. Records альбомын қайта шығарды, ол төрт бонус трек пен ремастерингтен өткен, соның ішінде "Ballerina" және "Slim Slow Slider" әндерінің толық нұсқаларын қамтиды.