Кіріспе

Британдық бейнелеу суретшісі (1887–1976)

Лоуренс Стивен Лоури (/'l//aʊ//r//i/ LAOree; 1 қараша 1887 – 23 ақпан 1976) – ағылшын суретшісі. Оның суреттері мен картиналары негізінен Пендлбери, Үлкен Манчестер (ол жерде 40 жылдан астам өмір сүрді және жұмыс істеді), сондай-ақ Салфорд және оның айналасын бейнелейді. Лоури 20-ғасырдың ортасында Солтүстік-Батыс Англияның өнеркәсіптік аудандарындағы өмір көріністерін сомдады. Ол ерекше сурет салу стилін дамытты және көбінесе «шаяншақ адамдар» деп аталатын адамдармен толы қалалық пейзаждарымен танымал. Ол құпия, адамсыз пейзаждарды, ойлы портреттерді және оның өлімінен кейін ғана табылған жарияланбаған «марионетка» туындыларын жазды. Ол теңізге құмар болды және 1940 жылдардың басынан бастап теңіз бен аспанды ғана бейнелейтін таза теңіз пейзаждарын суреттеді. Оның көлеңке түсірмейтін стильдегі фигураларды қолдануы және көптеген пейзаждарында ауа райының эффектісінің болмауы сыншыларды оны наив «жексенбі суретшісі» деп сипаттауға итерді. Лоури британдық құрметтерден бас тарту бойынша рекордты иеленеді – бес рет, оның ішінде рыцарь атағынан (1968). Оның туындыларының жинағы Сальфорд Кейде орналасқан, арнайы салынған Лоури өнер галереясында қойылған. 26 маусым 2013 жылы Лондонның Тейт Британиясында оның галереядағы алғашқы ірі ретроспективасы ашылды; 2014 жылы оның алғашқы жеке көрмесі Ұлыбританиядан тыс Қытайдың Нанкин қаласында өтті.

Ерте өмір

Лоури 1887 жылғы 1 қарашада Ланкаширде, Стретфорд қаласындағы 8 Барретт көшесінде дүниеге келді. Тууы қиын болды, ал қыз бала күткен анасы Элизабет бастапқыда оған қарауға ыңғайсыздық сезінді. Кейін ол "жақсы қыздары" бар, бірақ "қалың" ұлы жоқ Мэриамға қызғанышпен қарады. Лоуридің әкесі Фредерик Лоури 1826 жылы Ольстерден бала кезінде көшіп келіп, ақырында Манчестерде қоныстанды; ол жылжымайтын мүлік агенті ретінде мансап құрды. Оның әкесі Роберт Джейкоб Эрншоу және Ұлы компаниясында кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді және ол жабық, ішкі әлеміне шоғырланған адам болды. Лоури оны "суық балық" деп сипаттап, "(өмір сүруге тиіс екенін түсінген және одан өтуге тырысқан адам)" деді. Лоури туғаннан кейін анасының денсаулығы нашарлап, ол мұғалімдік қызметін жалғастыра алмады. Ол талантты, құрметке ие, концерттік пианист болуды армандаған діндар әйел болды. Сонымен қатар, ол қатал әкесінің жоғары талаптарына тәрбиеленген, ашулы, жүйкелі әйел еді. Ол да әкесі сияқты, өзін-өзі бақылауда ұстап, сәтсіздікке төзбеді. Ол ауруды жұмсақ, мейірімді күйеуінің назарын және бағынуын қамтамасыз ету құралы ретінде пайдаланды және ұлына да солай билік етті. Лоури балалық шағы бақытсыз болғанын, отбасының қысымшылық атмосферасында өскенін айтты. Анасы ұлының суретшілік қабілетін бағаламаса да, Рождество сыйы ретінде ата-анасынан алған бірнеше кітапқа "Біздің сүйкімді Лори" деп жазылған. Мектепте ол аз дос тапты және оқуда ерекше қабілет көрсете алмады. Әкесі оған жылы сезіммен қараса да, ол тыныш адам болды, көзге түспеуге бейім. Лоуридің алғашқы жылдарының көп бөлігі Манчестердің жасыл Виктория паркі маңындағы Рашольмде өтті, бірақ 1909 жылы, 22 жасқа келгенде, отбасы қаржылық қиындықтарға байланысты Пендлберидің өнеркәсіптік қалашығындағы 117 Стейшн-роудқа көшіп барды. Бұл жерде ағаштардың орнына тоқыма фабрикалары мен фабрикалардың мұржалары көрінді. Кейінірек Лоури былай деп еске алды: "Бастапқыда мен оны жек көрдім, содан кейін бірнеше жылдан кейін қызығушылық таныттым, содан кейін оған құмар болдым. Бір күні Пендлбериден пойызды өткізіп алдым – [жер] жеті жыл бойы елемеген едім – және стансадан шығып бара жатып, Acme Spinning Company фабрикасын көрдім. Сары шамдармен жарықтанған терезе қатарларының алып қара құрылысы, күңгірт, ылғалды ауаға толы аспанға қарсы көтеріліп тұрды. Фабрика өнім шығарып жатты... Мен бұл көріністі – бұрын көп рет қарағаныммен, байқамаған – қызығушылықпен бақыладым."

Білім

Мектепті бітіргеннен кейін Лоури Пэлл Молл компаниясында жұмыс істей бастады, кейіннен жалдау ақысын жинады. Ол түскі үзілісінде Бюиль-Хилл паркіне уақыт өткізіп, кешкі уақытта антиквариат және қолымен сурет салу бойынша жеке сабақтар алды. 1905 жылы ол Манчестер өнер мектебіне түсті, онда француз импрессионисі Пьер Адольф Валеттенің басшылығымен оқыды. Лоури Валеттің ұстаздық қабілетін жоғары бағалап, "Париждегі жаңалықтарды білетін француз импрессионистерімен толы Адольф Валеттің осы көңілсіз қалаға келгенінің маған тигізген әсерін жеткілікті бағалай алмаймын" деді. 1915 жылы ол Салфордтағы Корольдік техникалық институтына (кейін Салфордтағы Корольдік техникалық колледж, қазір Солфорд университеті) оқуға түсті, онда 1925 жылға дейін білімін жалғастырды. Ол мұнда өнеркәсіптік пейзаждарға қызығушылық танытып, өзінің ерекше стилін қалыптастыра бастады. Лоуридің майлы суреттері бастапқыда импрессионистік және қараңғы түстерде болған, бірақ Манчестер Guardian газетінің Д. Б. Тейлор оның туындыларына қызығушылық танытып, қолданып жүрген қараңғы палитрадан бас тартуға шақырды. Осы кеңеске құлақ асқан Лоури суреттерді ақ түспен жарықтандыра бастады. Ол ерекше сурет салу стилін дамытты және көбінесе "сияқ адамдар" деп аталатын адамдармен толы қалалық пейзаждармен танымал болды. Ол сонымен қатар, құпия, адамсыз пейзаждар, ойлы портреттер және оның өлімінен кейін ғана табылған жарияланбаған "қуыршақтар" туындыларын да жазды.

Ата-анасының өлімі

1932 жылы әкесі қарызға батып қайтыс болды. Оның анасы невроз бен депрессияға ұшырап, төсекке жатып, күтімі үшін ұлына тәуелді болды. Лоури анасы ұйықтап қалғаннан кейін, сағат 22:00-ден 02:00-ге немесе 03:00-ге дейін сурет салды. Осы кезеңде салған көптеген суреттері экспрессионизмнің ықпалын көрсететін, өз-өзін сынаған портреттер ("Қорқынышты Бастар" сериясы) болды. Бұл суреттер 1931 жылы Манчестер өнер галереясында өткен Винсент ван Гогтың көрмесінен шабыттанған болуы мүмкін. Ол өзінің өмірінде (1939) суретші ретінде аз танылғанына және анасы оның жетістіктерін көре алмағанына өкініш білдірді. 1930 жылдардың ортасынан 1939 жылға дейін Лоури жыл сайын Бервик-апон-Твидке демалысқа барды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Лоури ерікті өрт күзетшісі болып қызмет етті және 1943 жылы ресми соғыс суретшісі атанды. 1953 жылы ол Елизавета II патшайымның тәж кию рәсімінде ресми суретші болып тағайындалды. 1939 жылдың қазанында анасы қайтыс болғаннан кейін, ол қайғыға батып, үйін күтіп ұстауды мүлдем тоқтатты, соның салдарынан 1948 жылы үй иесі оны қайтарып алды. Ол ақша тапшылығын сезінбеді және Лонгдендейлдегі Моттрамдағы "The Elms" үйін сатып алды. Бұл аймақ көбінесе ауылдық жер болғанымен, Лоури бұл үйді де, аймақты да ұнатпағанын айтты.

Жеке өмір

Кейінгі жылдары Лоури демалысын Сандерлендтегі Сибурн қонақ үйінде өткізді, жағажайдың және жақын орналасқан порттар мен көмір шахталарының көріністерін суреттеді. Ол сыршыл және ойыншыл мінезді адам болды, шындығына қарамастан әңгімелерді ұнататын. Достары оның әңгімелерінің дәлдіктен гөрі юморға толы екенін байқады және көп жағдайда ол қасақана алдауға тырысты. Оның құрастырған Энн туралы әңгімелері үйлеспейтін, ал ол өзінің әңгімелерін құру үшін басқа адамдарды ойлап тапты. Оның тұрғын бөлмесіндегі сағаттардың бәрі әртүрлі уақытқа орнатылған: кейбіреулеріне ол нақты уақытты білгісі келмейтінін айтты, ал енді біреулеріне бір уақытта соғып, құлақтарын қақпақтамау үшін деп түсіндірді. Лоуридің ұзақ жылдарға созылған көптеген достықтары болды, оның ішінде Салфорд суретшісі Харольд Райли және суретші Пэт Джеррард Кук (1935–2000). Ол өмірінің барысында көптеген жаңа достар тапты. Ол Джеймс Лоуренс Ишервуд сияқты, өзі бағалаған жас суретшілердің туындыларын, мысалы, "Қара мысықпен әйел" суретін студиясының қабырғасына іліп қойды. Ол осы суретшілердің кейбіреуімен дос болды; 1955 жылдың қараша айында 23 жастағы Камберленд суретшісі Шила Феллмен танысты, оны "20 ғасырдың ортасының ең ұлы ландшафт суретшісі" деп сипаттады. Феллдің мансабына қолдау көрсету үшін бірнеше сурет сатып алып, оларды мұражайларға сыйлады. Фелл кейінірек оны "Ұлы гуманист. Гуманист болу үшін алдымен адамдарды жақсы көру керек, ал ұлы гуманист болу үшін олардан сәл қашықта болу керек" деп еске алды. Ол үйленбегендіктен, оның ықпалы шектеулі болды, бірақ бірнеше әйел досы болды. 88 жасында ол "ешқашан әйелге тимегенін" айтты. Көптеген адамдар оны жалғыз және жеке адам ретінде қараса да, Лоури футбол матчтарына баруды ұнататын және "Манчестер Сити" футбол клубының жанкүйері болды.

Зейнеткерлік

Лоури 1952 жылы 65 жасқа толғанда «Пэлл Молл мүліктік компаниясынан» зейнеткерлікке шықты. 1957 жылы 13 жасар Кэрол Энн Лоури атты мектеп оқушысы анасының ынталандыруымен суретші болу туралы кеңес сұрап оған хат жазды. Ол Хейвудтағы үйіне барып, отбасымен дос болып кетті. Кэрол Энн Лоуримен достығы өмірінің соңына дейін жалғасты. 2001 жылы BBC Radio 4 Глин Хьюздің Лоури мен Кэрол Энннің қарым-қатынасын бейнелеген драмасын көрсетті. 1960 жылдары Лоури Уоррингтон қаласында туған суретші Реджинальд Уэйуэлл Д. Ф. А. есімді суретшімен бірге Салфордта көрме ұйымдастырды. Лоури өнер әлемінен зейнеткерлікке шығу туралы әзілдеп, өзгеретін ландшафтқа деген қызығушылығының болмауын айтты. Оның орнына ол кейіптер тобына және есімдері белгісіз, қиялға берілген тұлғаларға назар аудара бастады. Достары мен жұртшылыққа беймәлім, Лоури өмірінен кейін ғана жарық көрген эротикалық туындылар сериясын жасады. Суреттерде оның өмірі бойы салған портреттері мен эскиздерінде кездесетін, құпия «Анн» бейнесі, сексуалдық қысымға ұшырап, қорланған күйде көрсетілген. Бұл туындылар 1988 жылы Барбикан өнер орталығында өткен Өнер кеңесінің 100 жылдық көрмесінде қойылғанда, өнер сыншысы Ричард Дормент «The Daily Telegraph» газетінде бұл туындылар «алдыңғы 60 жылдағы еңбектерінде ешқашан айтылмаған сексуалдық алаңдаушылықты ашады» деп жазды. Кейде «манекен эскиздері» немесе «қуыршақтар жұмысы» деп аталатын эротикалық туындылар тобы Лоури орталығында сақталады және келушілердің сұрауы бойынша көруге болады. Кейбірлері белгілі бір кезеңмен ауыстырылып, қоғамдық көрнекі аймаққа шығарылады. Манчестерлік автор Говард Джейкобсон бұл бейнелер Лоуридің ренжіген және азапты әлемге деген көзқарасының бір бөлігі ғана екенін және егер олар кеңінен танымал болса, оның туындыларының күрделілігі туралы қоғамдық түсінік өзгерер еді деп санайды.

Өлім және мұра

Лоури 1976 жылғы 23 ақпанда 88 жасында Дербиширдегі Глоссоп қаласындағы Вудс ауруханасында пневмониядан қайтыс болды. Ол Манчестердегі Оңтүстік бейіштігінде ата-анасының қасына жерленді. Ол 298 459 фунт стерлингке бағаланған мүлікті және өзінің және басқалардың көптеген өнер туындыларын Кэрол Энн Лоуриге қалдырды, ол 2001 жылы суретшінің қолтаңбасын сауда белгісі ретінде тіркеуге қол жеткізді. Лоури мәдени мұра қалдырды, оның туындылары миллиондаған фунт стерлингке сатылады және басқа суретшілерге шабыттандырды. 2000 жылы 106 миллион фунт стерлинг сомасында ашылған Солфорд-Кейсдегі Лоури өнер галереясында оның 55 картинасы мен 278 суреті орналасқан – оның туындыларының ең ірі жиынтығы, олардың 100-ге дейін көрмеге қойылған. 2005 жылдың қаңтар айында оның ескерткіші Лонгдендейлдегі Мотрамда, 1948 жылдан 1976 жылғы өліміне дейін ол тұрған үйінен 100 метр қашықтықта ашылды. Ескерткіш ашылғаннан бері вандалдардың шабуылына ұшырап келеді. 2006 жылы Салфордтағы Лоури орталығында оның туындыларынан шабыттанған заманауи би өнері қойылымы өтті. 1987 жылы оның туғанына 100 жыл толуына орай, Л.С. Лоуридің 100 жылдық фестивалінің директоры Ройстон Футер, Солфорд қаласы мен BBC атынан Солтүстік балет театры мен Джиллиан Линнге оның құрметіне би драмасын жасауға тапсырыс берді. «A Simple Man» Линнмен хореографияланып, режиссерлік етілді, музыкасын Карл Дэвис жазды, ал Кристофер Гейбл мен Мойра Ширер (оның соңғы би рөлінде) басты рөлдерде ойнады. Ол BBC телеарнасында көрсетілді, соның арқасында 1988 жылы «Ең үздік өнер бағдарламасы» номинациясында BAFTA сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ 1987 жылдың қараша айында тікелей эфирде сахнада қойылды. Келесі қойылымдар 1988 және 2009 жылдары Лондондағы Садлерс-Уэллс театрында өтті. 2011 жылдың ақпан айында Лоуридің қоладан жасалған мүсіні оның сүйікті пабының, Сэмс Чоп Хаус жертөлесіне орнатылды. 2013 жылы Лондондағы Тейт Британия мұражайында оның ретроспективті көрмесі өтті, ол ондағы алғашқы көрмесі болды. 2014 жылы оның Ұлыбританиядан тыс алғашқы жеке көрмесі Қытайдың Нанкин қаласында өтті. Манчестердегі Уэллэкр академиясының бір үйі оның құрметіне аталды.

Марапаттар мен құрметтер

Лоуриге 1945 жылы Манчестер университетінің құрметті Магистрлік ғылым дәрежесі, ал 1961 жылы Әдебиет докторы дәрежесі берілді. 1955 жылғы сәуірде Лоури Корольдік өнер академиясының қосымша мүшесі болып сайланды және 1962 жылғы сәуірде толық құқықты академик атанды. Сол жылдың желтоқсан айының соңында 75 жасқа толғандықтан оның мүшелік статусы Аға академик статусына дейін өсті. 1968 жылы ол рыцарлық атақтан бас тартты, ал 1972 және 1976 жылдары Құрмет серіктері орденіне кіруден бас тартты.

Шығармалары

Лоуридің туындылары көптеген мемлекеттік және жеке коллекцияларда сақталған. Ең ірі коллекция Солфорд қалалық кеңесіне тиесілі және The Lowry-де көрсетіледі. Оның коллекциясында шамамен 400 туынды бар. Рентгендік талдау оның суреттерінің астында жасырын пішіндерді – «Анн» пішіндерін анықтады. Бұрын Профессионалдық футболшылар қауымдастығына (PFA) тиесілі болған «Ойынға қатысу» (Going to the Match) картинасы дайындыққа арналған қарындаш эскизімен бірге The Lowry-де қойылған. Лондондағы Тейт галереясы 23 туындыға ие. Саутгемптон қаласы «Жүзбелі көпір», «Канал көпірі» және «Индустриялық қала» картиналарын меншіктеп отыр. Оның туындылары Нью-Йорктегі MOMA-да көрсетіледі. Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласындағы Те Пуна о Вайвхету Крайстчерч көркемсурет галереясының коллекциясында 1956 жылғы Виднестегі фабрика картинасы бар. Бұл картина 1950-ші жылдардағы галереяның ең маңызды сатып алуларының бірі болды және қазіргі британдық өнер коллекциясының ең бағалы туындысы болып саналады. Карьерасының басында Лоури Ланкашир суретшілерінің Манчестер тобының мүшесі болды және Марго Ингемнің Манчестердегі Mid Day Studios-та көрмеге қатысты. Ол Mid Day Studios-тың кішкентай суретін жасады, ол қазір Манчестер қалалық өнер галереясының коллекциясында сақтаулы. Өмірі бойы Лоури шамамен 1000 картина және 8000-нен астам сурет салған.

2015 жылы берілген жұмыстар

2015 жылдың шілдесінде үш туынды – «Иттермен әйел», «Дарби және Джоан» және «Көрермендер сахнасы» – BBC One телеарнасының «Жалған немесе Байлық?» сериалында көрсетілді. Ұсынушылар туындылардың шынайы екеніне қорытынды жасады, олардың әлсіз тарихына және Лоуридің «ең көптеп жалғандалатын британ суретшісі болуы мүмкін екеніне», оның сырттай қарапайым сурет салу стилі жалған суретшілер үшін оңай нысанаға айналдырды деген фактіге қарамастан. Бағдарламадағы бағалаудың маңызды бөлігі – Лоуридің тек бес түс қолданғанын, соның ішінде қорғасын ақ түсін айтуы болды, бірақ заманауи фотосурет ол титан ақ және мырыш ақ түсін де қолданғанын көрсетті.

Алынған жұмыстар

The Mill, Pendlebury, ешқашан көпшілікке көрсетілмеген және ешбір кітапта жарияланбаған картина, 2019 жылы қайтыс болған британдық-американдық зерттеуші Леонард Д. Гамильтонның мұрасынан табылды. Гамильтон Манчестер грамматикалық мектебінің түлегі, ол 1949 жылы АҚШ-қа көшуден бұрын Оксфордтағы Баллиол колледжінде және Кембридждегі Тринити колледжінде оқыған. Бұл туынды Christie's аукционында 700 000 фунт стерлингтен 1 миллион фунт стерлингке дейін бағаланып, 2020 жылдың 21 қаңтарында жеке коллекционерге 2,65 миллион фунт стерлингке сатылды.

Өнер нарығы

2014 жылдың наурыз айында Лоуридің А. Дж. Томпсон коллекциясынан он бес туындысы Лондондағы Sotheby’s аукционында сатылды; екі картина резервтік бағасына жетпей, сатылымнан алынып қойылса да, жалпы сату сомасы 15 миллион фунт стерлингке жетті. «Салфорд экспресс» газетінің иесі Томпсон 1982 жылдан бастап тек Лоуридің суреттерін ғана жинаған. Аукционға «Пил Парк, Салфорд» және «Пикадилли Цирк, Лондон» картиналары қойылды, бұл Лоуридің аукционда сатылған ең қымбат суреті болып табылады – ол 2011 жылы 5,6 миллион фунт стерлингке, ал 2014 жылы 5,1 миллион фунт стерлингке сатылды. Лоури Лондон көріністерін өте сирек суреттеген, және олардың ішінде Пикадилли циркін бейнелейтіні тек екеу ғана.